

Pikėrishtė, pėr kėtė qėllim, tė djelėn pasdite nė Institutin
qė mbanė emrin e Heroit tonė Kombėtarė - Gjergj Kastriot Skanderbeg nė
Nė takimin e mbajtur tė dijelėn nė
"Akademia Shqiptaro Amerikane e Shkencave, tha skenografi Astrit Tota, i cili ka qėnė pjestar i komisionit pėr ngritjen e monumentit tė Skėndėrbeut, nė emėr tė Akademisė, qysh nė nisejn e kėtij projekti, tha se Akademia e tyre, ka zgjedhur njė projekt tė piktorit tė njohur Naxhi Bakalli, i cili, me hapjen e Shqipėrisė, rėnjen e diktaturės komuniste, nė vendin tonė, jetojė e punojė disa kohė nė Itali, ku pikturojė dhe ekspozojė nė mjedise mjaft prestiogjoze tė artit nė Itali. Por, ajo qė e bėnė tė veēantė kėtė piktor tė madh, tha zoti Tota, ėshtė se ai ėshė autor i pikturės sė madhe murale nė Muzeun Gjergjė Kastrioti Skėndėrbeu - nė Kalanė e Krujės, e quajtur "Betja fitimtare e Skėndėrbeut".
Nė kėtė tubim, ngritja e Statujės sė Skėnderbeut me kalė nė Nju Jork, ishte njė temė qė u diskutua gjatė dhe me pėrgjegjėsi e seriozitet nga tė gjithė folėsit. Nė takim mori pjesė edhe nėnkryetari i ASHASH, doktor Adem Harxhi, gazetar , shkrimtar e poetė tė diasporės.
"Kanė filluar qysh mė pėrpara pėrpjekjet pėr ngritjen e Statujės sė Skėndėrbeut, nė Nju Jork, pohojė kryetari i Akademisė dr Kodra, qysh nė vitin 2002. Dhe, pėr realizimin e projektit tė mėsipėrm u mbllodhėn nė Bronks tė Nju Jorkut, ku ka shumė shqiptarė, pėr tė cilin tashmė, kan krijuar atje edhe njė komision mė mėrgimtarėt tanė, qė ka pas pėr mision menaxhimin e realizimit tė kėtij projekti.
Por, theksoi ai ēėshtja ka mbetur e hapur, dhe nuk ka bėrė aspak pėrpara, megjithatė theksojė ai ne jemi optimistė, aq mė tepėr sot, kur edhe Kongresi amerikan, e ka thėnė fjalėn e vet pėr Skėnderbeun, tre vjetė mė parė, duke nxjerr edhe njė rezolutė pėr Skėndėrbeun, e cila, do nė na ndihmonte shumė nė realizmin e kėsaj ideje, nė njė nga sheshet e qytetit tė Nju Jorkut".
Ndėrsa, "Si anėtarė i komisionit gjithėshqiptarė nė Nju Jork, pėr ngritjen e Monumentit tė Skėndėrbeut nė Kalė nė Nju Jork, edhe pėr ne qė u larguam nga trualli shqiptarė, tha skenografi i njohur Astrit Tota, ėshtė njė ngjarje e jashtėzakonėshme, qė tė vijė ajo ditė, kur t'a shohim tė ngritur nė njė nga sheshet e kėtij qyteti, metropolit tė botės - Nju Jork, pra, tė na gufojė zemėra dhe mbushemi plotė me krenari kombėtare, qė nga foshnja dhe deri tek mė plaku nė emigracion, pėr figurėn madhore tė heroit tonė kombėtarė Gjergjė Kastritoit Skėnderbeut"
"Kjo ėshtė njė vepėr madhėshtore, tha ai e cila, ka pasur mbėshtetjen dhe pėrkrahjen e saj - qysh nė hapat e parė nga Akademi Shqiptaro Amerikane e Shkencave, kryetarit dr. Kodra, e ēdo anėtarė i kryesisė sė Akademisė, tė pėrkushtuar dhe qė janė duke punuar, por edhe tek Instituti Gjergj Kastriot Skanderbeg me president zotin Rrape Ruci."
Ish- regjisori e skenografi i Televizionit Shqiptarė, Astrit Tota,(piktor) i cili prej vitesh jeton nė SHBA, thotė se "Do tė kisha pėlqyer tju flisja pak mė shumė pėr punėn qė ėshtė bėrė e po bėhet prej zotėri Astrit Lekės, pėr vendosjen edhe nė qytetin e Nju Jork - ut, tė Monumetit tė Skėndėrbeut nė kalė". Ai tha se Leka, ka thėnė :" Gjatė punės tij 15-vjeēare nė drejtimin e shoqatės ndėrkombėtare pėr solidaritet dhe zhvillim tė vendeve tė lindjes, "Solidest", me seli nė Gjenevė, mė ėshtė dashur tė mėsoj shumė dhe tė veproj nė shumė vende tė botės, ku kam dėrguar zėrin e kombit tim dhe kam ndihmuar pėr ngritjen e dinjitetit tė bashkėkombėsve tė mi pranė autoriteteve shtetėrore."
Nė fund tė kėtij tubimi Akademia Shqiptaro Amerikane e Shkencave me qendėr nė Nju Jork e mbledhur nė Institutin Gjergj Kastriot Skanderbeg ka nderuar me ēertifikatėn e nderit pas vdekjes professorin nga Dibra e Madhe dr. Lutfi Turkeshin, ish kryetarin e degės sė kėsaj Akademie nė Shkup, me motivacionin: "Me pietet e respekt pėr njeriun qė njė jetė tė tėrė, i ja kushtoi ēėshtjes kombėtare, zhvillimit tė arsimit nė Dibėr tė Madhe dhe tė gjitha trojet shqiptare, si Maqedoni, Kosovė e rreth saj - atė qė jo vetėm qė brumosi me dije nxėnėsit e tij, por edhe me atdhedashuri gjithė popullin shqiptarė! .
Presidenti i Institutit Gjergjė Kastrioti Skėndėrbeu, zoti Rrape Ruci,
pasi i urojė pėr kėtė takim tė rėndėsishėm, u prezantojė pjesmarrėsve sallėn qė
ia fali Akademisė Shqiptaro Amerikane tė Shkencave nė mjediset e Institutit
Gjergj Kastriot Skanderbeg . Ku tash do tė jetė edhe selia Akademisė Shqiptaro
Amerikane tė Shkencave, njė mjedis komod sa hyn nė ndėrtesė, tė
Prof. Dr. Skender Kodra PhD. kryetari i Akademisė sė Shkencave Shqiptaro-Amerikane,
me qendėr nė New-York, e themeluar 15 vjet mė parė, ka reaguar sot ndaj njė
botimi skandaloz tė Enciklopedisė maqedonase, tė Akademisė sė Shkencave
dhe Arteve tė Maqedonisė, ku pėrdoren referenca pėrēmuese dhe fyese, pėr shqiptarėt
etnik, si dhe fakte tė padėshmuara kurrė, nė historinė e kėtij vendi.
Nė dekleratėn e Akademis sė Shkencave Shqiptaro-Amerikane, thotė Prof. Dr. Skender Kodra, kemi theksuar se pėrdorime tė termave tė kėsaj Enciklopedie,"'Shiptars' ,"shqiptarėt janė njerėz malesh" janė vetėm pėr llogari tė paragjykimeve etnike, me doza tė pa imagjinueshme fallsifikimesh, sa s'ka as edhe njė fije dyshimi, qė ato mund tė jenė vetėm rezultat i njė skenari tė parapėrgatitur nga akademia e Beogradit nė bashkėpunim me Shkupin. Duke kujtuar, edhe njė herė ish profesorin serb tė Universitetit tė Prishtinės, shkrimtarin Vujadin Millanoviq, dhe librin e tij shovinist, tė botuar mė 1990, nė Prishtinė, " Universiteti i Prishtinės nė Rrjetin e Shqipėrisė, sė Madhe" , ku ai i fryn ndjenjave anti shqiptare, me anė tė shtrėbrimit tė fakteve historike, dhe pėrdor terma tė njėsojta, si kėto tė akademikve maqedonas.
Nė dekleratė, mes tjerash thuhet se Akademia e Shkencave Shqiptaro-Amerikane, kishte besuar me tė vėrtet, se qėndrimet antishqiptare, tė shfaqura mė parė, nga njė pjese tė Akademisė Maqedonase, dukej se kishin marrė fund, edhe me qendrimin pėr largimin nė atė kohė tė ish Kryetarit tė Akademisė sė Shkencave tė Maqedonisė Gjeorgji Efremov, pasi ai kishte kėrkuar ndarjen e Maqedonisė dhe shpėrngulje tė popullatave. Kėtė, "marrėzi" Efremov, u tha se e "gatoi" gjatė dreke, kur ai ishte kryetari i akademisė maqedonasė aso kohe, dhe ia kishte paraqitur kėtė ide shtėrpe, edhe njė homologut tė tij shqiptar, si " njė propozim, gjoja pėr zgjidhjen e krizės sė at'hershme, nėpėrmjet shkėmbimit tė territoreve dhe tė popullsive midis dy shteteve, Maqedonisė dhe Shqipėrisė."
Fantazira tė kėtilla (ose ēmendurira), nė rradhė tė parė nuk i shėrbejnė
aspak paqes, sigurisė dhe stabilitetit tė Ballkanit, e rajonit, nė pėrgjethėsi. Ato
janė vlerėsimet mė primitive me ndjenjė tė sėmura shoviniste, tė
njė populli tjetėr, qė tė na kujtojnė kohė tė kaluara, e tė errėta, si
ato gjatė kohės sė ish - republikave Jugosllave". Nė dekleratėn dhe shtrembėrimet e
qellmita e dashakeqėse, tė akademikve maqedonas nė Enciklopedinė, pėr hesap tė
tyre, nė paraqitjen e historisė sė kėtij shteti, i cili kujtojmė se ėshtė
shtet i vetem nė botė, qė megjithse ka mė shumė se 18 vjet, qė komuniteti
ndėrkombėtar ishte ai qė e bėri shtet, ėshtė shtet ky, qė, nuk ka
ende indetitet kombėtar, nuk ka ende njė flamur zyrtar, tė njohur
nga e gjithė bota, dhe nuk ka ende njė emėr zyrtar, qė tė pėrdorej
nga e gjithė bota. Por, dikush e quan, FYROM, dikush e quan, Maqedoni, Maqedonia
Veriore, Republika e Maqedonisė Veriore, dhe mos mė keq dikush tjetėr,
e ka lėnė edhe pa emėr, fare....
Akademisė sė Shkencave Shqiptaro-Amerikane, me qendėr nė New-York, thuhet se ky skandal i pashembullt pėr nivelet akademike, shtyn tė mendohet me tėrė seriozitetin pėr pozitėn e shqiptarėve nė Maqedoni. Tė cilėt, megjithse janė pjesė e rėndėsishme shtetė-formuese tė kėtij shteti, ende trajtotohen e shifen nga akademikėt maqedonas dhe krerėt e kėtij shteti, si qytetar tė dorės sė dytė dhe tė tretė.
Ndaj, pa hezitim dhe duke pėrdorur tė gjitha format zyrtare, deri tek protestat para ambasadės maqedonase nė Uashington, dhe Misionit tė saj diplomatik nė OKB, Akademia e Shkencave Shqiptaro-Amerikane, me qendėr nė New-York ka vendosur t'i drejtohet me kėtė rastė, si qytetar amerikan , nė bazė tė Amandamenti tė Parė tė Kushtetutės Amerikane, Departamentit Amerikan tė Shtetit, Arkivit tė Sigurisė Kombėtare, SHBA , dhe raportit tė CIA-s pėr Maqedoninė, me njė peticion, ku do tė kėrkojmė qė menjėherė tė ndalohet botimi dhe publikimi i kėsaj Enciklopedie, dhe heqja e menjėhereshme saj nga qarkullimi, dhe qė akademikėt maqedonas qė hartuan kėtė ēorbė, tju kėrkojnė ndjesė shqiptarėve.