Untitled Document

www.ereniku.net

Halil Haxhosaj
Erenikut: Sun, October 5, 2008 12:14 pm
Botuar: E hënë, 06 tetor, 2008 12:20 pm
VEPËR E NJË RËNDËSIE TË VEÇANTË
Shkrimtari, poeti dhe publicisti, Albert Shala, opusit të tij letrar ia shtoi edhe veprën me titull "Kadri Kusari, Dushi, i pathyeshmi i Gjakovës". Vepra trajton një kohë të luftës së lëvizjeve ilegale të shqiptarëve të Kosovës në përgjithësi dhe të Grupit të Gjakovës në veçanti, pas luftës së ashtuquajtur nacional çlirimtare, kundër okupatorit serbosllav komunist. Kjo vepër është, pra, një përkushtim për jetën, veprën dhe aktivitetin revolucionar të trimit, patriotit dhe luftëtarit të pathyeshëm të kauzës kombëtare Kadri Kusarit, i njohur në Gjakovë me nofkën Dushi. Autori Albert Shala paraqet figurën e këtij veprimtari dhe patrioti nëpërmes dëshmive, përkujtimeve dhe disa dokumenteve të tjera. Dhe kësaj ia arrin me sukses.
Vepra "Kadri Kusari, Dushi, i pathyeshmi i Gjakovës" u përuruar me pjesëmarrjen e një numri dashamirësh të letërsisë, bashkëveprimtarëve, familjarëve dhe ish nxënësve të Kadri Kusarit. Përurimi u organizua nga Klubi letrar "Gjon Nikollë Kazazi", Drejtoria për arsim e kulturë e Gjakovës dhe nga Shtëpia Botuese "Gjakova 2000". Për rëndësinë e veprës, për gjuhën, stilin tematikën, shtrirjen, kohën dhe të dhënat historike foli recensenti i librit, Prof. Dr. Masar Rizvanolli. Ai në mes të tjerash theksoi se vlerat e kësaj vepre janë evidente, nga se figura e Dushit është paraqitur nëpërmes të rrëfimeve në formë kujtimesh nga disa bashkëveprimtarë, bashkëpunëtorë, bashkëqytetarë dhe njerëz të cilët kanë punuar apo edhe kanë qenë në afërsi të këtij patrioti të pathyeshëm. Këtu, ka edhe shkrime letrare kushtuar figurës së Kadri Kusarit, siç janë poezitë përkushtuese për të të shkruara nga Ali Podrimja, Rexhep Ferri, Albert Shala etj. Poashtu në faqet e kësaj vepre për herë të parë janë botuar edhe disa vargje të tij, të cilat janë dëshmi e një intelektuali dhe krijuesi. Emri dhe fama e Kadri Kusarit është e madhe, ashtu siç ishte i madh edhe ideali i tij prej luftëtari dhe veprimtari për çlirimin e Kosovës nga sundimi serb. Edhe pse ishte profesor i diplomuar qysh në ato vite, ai nuk e duroi dot sundimin e egër sllavokomunsit serb, por u ngrit në luftë kundër tij. Bashkë me grupin e parë të kundërshtimit të këtij pushteti antishqiptar organizoi shumë aktivitete që janë të njohura për gjeneratat e atëhershme. Në Grupin e Gjakovës bënin pjesë edhe Xajë Nura, Hyda Dobruna, Teki Dervishi, Din Spahia, etj. të cilët u dënuan për të ashtuquajturën "luftë anti jugosllave". Por, asnjëri prej tyre nuk u gjunjëzua, sepse lufta e tyre dhe organizimi për rezistencë ndaj pushtetit socialist Jugosllav u bë gurrë frymëzimi për gjeneratat e tjera të Gjakovës dhe më gjerë. Prandaj, Gjakova krenohet me emrin, punën dhe veprimtarinë patriotike të këtij kolosi të luftës për liri dhe pavarësi. Edhe ky libër i Albert Shalës është një dëshmi, mbase edhe nismëtare, në paraqitjen, ndriçimin dhe lartësimin e figurës së madhe e kolosale të Kadri Kusarit, theksoi ndër të tjera recensenti M.Rizvanolli.
Për vepër, për vlerat e saj dhe për disa dimensione të veprimtarisë së Kadri Kusarit folën edhe Xajë Nura, bashkëluftëtar, bashkëveprimtar dhe bashkëvuajtës i burgut, pastaj, Sokol Dobruna e Muhamet Rogova, ish nxënës, profesori Ismail Koshi, ish koleg si dhe F. Gaxha dhe G. Muhaxhiri, e disa të tjerë. Secili nga këta përkujtuan figurën e Kadri Kusarit, duke treguar ndonjë dromcë nga jeta, e sidomos nga vepra e tij revolucionare dhe patriotike. Ndërkaq, vargjet dhe disa fragmente nga libri deklamoi recituesja Kaltrina Rudi, e cila e shtoi edhe më shumë seriozitetin dhe ngrohtësinë e përurimit të veprës së Albert Shalës "Kadri Kusari, Dushi, i pathyeshmi i Gjakovës.
Në fund autori Albert Shala, duke i përshëndetur të pranishmit shpjegoi për punën, mundin dhe përpjekjet e tij për ta shkruar këtë vepër. Ai tha, në mes të tjerash, se me këtë vepër jam munduar që sado pak t'i dalim borxhi këtij patrioti, luftëtari dhe intelektuali, Sa ia kam arritur kësaj le ta thonë lexuesit. Ai, njëherit, falënderoi ata të cilët e mundësuan botimin e veprës, si dhe posaçërisht shprehi mirënjohje për kryetarin e komunës së Gjakovës, zotëriun Pal Lekaj dhe Drejtorinë për arsim e kulturë, të cilët nuk hezituan ta përkrahin financiarisht botimin e librit.

Halil Haxhosaj
Recension
Teatër - Premierë
derguar erenikut: Mon, June 30, 2008 8:07 am
botuar: E hënë, 30 qershor, 2008 2:40 pm TEKSTI I DRAMËS DHE TEKSTI I SHFAQJES TEATRORE
Azem Shkreli: "Varri i qyqes", dramë, regjia: Zana Hoxha-Krasniqi, interpretoi Trupa e Teatrit Kombëtar të Gjakovës.

Më në fund, pra në fund të këtij muaji, të muajit qershor, muajit të gjashtë të viti 2008, Teatri Kombëtar i Gjakovës e realizoi premierën e tij të parë për këtë vit, gjegjësisht, për këtë sezon teatral. Dhe e vuri në skenë një dramë të shkrimtarit tonë të njohur, madje edhe modern, të letërsisë bashkëkohore shqiptare, dramën "Varri i qyqes" të Azem Shkrelit. Drama e Shkrelit edhe si vepër letrare e gjinisë së dramës shënon një kulm në letërsinë tonë. Madje, kjo dramë ka pasur disa inskenime deri me tash në disa skena të teatrove tona. Dhe gjithmonë ka shënuar suksese. Madje suksese të mëdha, që ende sot e kësaj dite mbahet në mend, siç pati shënuar edhe inskenimi i saj, në Teatrin e Prishtinës, nga Isa Qosja, në vitet e '80-ta të shekullit të kaluar. Drama e Azem Shkrelit "Varri i qyqes" atëbotë kishte një mesazh, madje interpretim dhe porosi pak sa më të guximshme. Mbase, mu për këtë edhe ishte e suksesshme. Por, suksesi nuk qëndronte vetëm në një aspekt. Ai bashkëdyzohej me tekstin letrar, me qasjen regjisoriale, me interpretimin brilant të aktorëve, sidomos të Gjergjit nga Skënder Tafaj dhe Marisë nga Melihate Ajeti, për skenografinë dhe sidomos për kostumet. Dhe këtë dramë të Azem Shkrelit e zgjodhi për inskenim edhe Teatri Kombëtar i Gjakovës, duke ia besuar regjinë regjisores Zana Hoxha-Krasniqi.

Teksti letrar i dramës - teksti i adaptuar i shfaqjes

Në natën e premierës së shfaqjes, drama e Azem Shkrelit "Varri i qyqes" nuk u lexua besnikërisht nga regjisorja Zana Hoxha-Krasniqi. Në pllakatin dhe në katalogun e shfaqjes premierë shkruante se Zoga Çeta e kishte bërë adaptimin bashkëkohor (sic) të tekstit letrar të dramës së Shkrelit. Pra, shfaqja "Varri i qyqes" kishte një tekst tjetër, apo thënë ndryshe ishte adaptuar bashkëkohësish për këtë shfaqje. E shkrimtari Azem Shkreli i mbush tamam 11 vjet e disa ditë që kur ka vdekur dhe është varrosur në dheun e Kosovës, por jo si "varr i qyqes". Pra, ai është shkrimtar i Letërsisë bashkëkohore shqiptare, madje duke u renditur në majat e piramidës së saj. Regjisorja Zana, e lë tekstin e dramës së Shkrelit dhe e bën shfaqje tekstin e adaptuar të Zogës, i cili kishte qëllim ta shfaqë humbjen e Gjinit, djalit të Gjergjit, luftëtar dhe i burgosur, dhe Marisë, nënës së tij, pas nëntë vjet kërkimesh dhe rropatjesh me ankthin për gjetjen e eshtrave të tij. Dhe kështu zhvillohet shtjella e rrjedhës dramatike e shfaqjes "Varri i qyqes" në natën e premierës së saj. Dhe kjo rrjedhë është e thjeshtë, e drejtpërdrejtë, pa shtresime e mbingarkime mizanskenike, madje as teprime të tjera. Shfaqja, pra shfaqja e jo drama, fillon me skenën e gjetjes së gëzhojave të fishekëve të zbrazur nga disa njerëz, që këtu janë më tepër pushtetarë të tanishëm, të cilët dikur kishin udhëhequr ekspedita ndëshkuese ushtarake gjatë një lufte. Dhe në mesin e shumë fotografive të të vrarëve e të të zhdukurve është edhe ajo e Gjinit, e cila paraqet një enigmë edhe për ta. Kjo enigmë shkakton disa dilema që në mesazhin e shfaqjes dalin paksa me konotacione të vrazhdët, si: në këtë luftë më shumë kishte vëllavrasje, eshtrat e të humburve a mbesin "varreza qyqesh", i kujt është Gjini, a është djali i Gjergjit, etj?. Por, dramatikja e shfaqjes rrjedh kah zgjidhja e nyjës së ngjarjes. Nënë Maria, e ka të regjistruar thellë në ndërdijen e vet këtë ngjarje, e cila sa herë që i kujtohet, e maltreton, e dërmon, madje edhe e sfilit deri në maksimum. Bile, ajo trashet kur burri i saj Gjergji, i kthyer pas nëntë vjetësh prej burgu, kërkon ta dijë saktësisht ngjarjen e humbjes së djalit, Gjinit. Ai pajtohet që t'ia gjejë eshtrat. E sa herë që kujtohen këto gjëra, gjegjësisht sa herë që bisedohet për këto ngjarje në mes bashkëshortëve, në prapaskenë defilon figura e Gjinit, që është kulmi i realizimit skenik në natën e premierës së kësaj shfaqje. Dhe ngjarja e shfaqjes më në fund mbaron kur Maria rrëfen për djegien e shtëpisë bashkë me Gjinin brenda. Simbolikisht Gjergji me hedhjes e sakos së tij shënon varrin e djalit, edhe pse lë për të kuptuar se nuk e dëshiron një përfundim të këtillë. Të njëjtën gjë e bën edhe nënë Maria. Prandaj, brenda kësaj njësie kohore të shfaqjes prej më pak se 40 minutash rrjedh tërë koncepti regjisorial i Zana Hoxhës-Krasniqit në inskenimin e këtij teksti në adaptim bashkëkohor nga Zoga Çeta.

Rolet dhe skenografia

Inskenimi i një drame në teatër është punë kolektive. Aty gërshetohet teksti i dramës, koncepti e puna regjisoriale, rolet dhe interpretimi nga aktorët, skenografia, kostumet, muzika, dritat dhe efekte të tjera. Që në fillim duhet pranuar se këto elemente kanë funksionuar si një ansambël i dirigjuar mirë në shfaqjen "Varri i qyqes" të regjisores Zana Hoxha-Krasniqi.
Rolet i interpretuan: Çun Lajçi, Gjergji, Myrvete Kurtishi (Doajene e Teatrit Kombëtar, kështu shkruante në pllakatin dhe katalogun e shfaqjes), rolin e Marisë, pastaj Nimon Muçaj, Ramazan Berkani e Behar Zeneli, oficerë dhe nëpunës të tjerë, si dhe Besnik Krapi në rolin e Gjinit, por pa tekst. Çun Lajçi e Besnik Krapi ishin mysafirë bashkë me regjisoren Zana Hoxha-Krasniqi, ndërsa të tjerët aktorë të Teatrit Kombëtar të Gjakovës. Secili aktor shfaqi aftësitë e veta interpretuese varësisht prej hapësirës sa kishte personazhi i rolit të tij në shfaqje. Andaj, rolet kryesore i patën Çun Lajçi dhe Myrvete Kurtishi. Edhe njëri edhe tjetri treguan aftësitë e veta prej aktorëve të dëshmuar, por si duket kreativitetin e tyre interpretues herë-herë e pengonte, mbase, tema tepër e ndjeshme që kishte shfaqja për publikun e Gjakovës. Kështu, duke e ditur se, diku në mesin e spektatorëve në sallën universale të Pallatit të kulturës, gjendej ndonjë prind, nënë apo baba, që kishte përjetuar diçka të tillë në luftën e fundit, këta dy aktorë ndodhte të emocionoheshin herë-herë dhe të "rrëshqitnin" sado pak nga niveli i interpretimit të tyre. Mirëpo, fatmirësisht kjo gjë vërehej vetëm pak në diksion ndonjëherë, por edhe në lëvizjet në skenë. Nga përvoja e Ç. Lajçit dhe M. Kurtishit, kjo nuk zgjaste dhe, madje, as që lente gjurmë dalluese. Këtë aftësi e kanë vetëm aktorët me përvojë, por nuk mund të thuhet së këto ishin rolet më të mira interpretuar nga ata, në karrierën aktoreske edhe të njërit edhe të tjetrit, edhe pse do të mbahen në mend.
Ndërkaq, interpretimet e N. Muçajt., R. Bërkanit, B. Zenelajt dhe të B. Krapit ishin në nivelin e hapësirës së roleve të personazheve që kishin për të realizuar.
Një anë e veçantë dhe shumë funksionale e shfaqjes "Vari i qyqes", është skenografia e punuar nga Petrit Bakalli. Bakalli është njëri nga skenografët më të mirë të Kosovës. Skenografia e këtij mjeshtri secilën herë është më e lehtë, më figurative, më funksionale dhe më moderne. Pra, nuk është skenografi e rënduar me bagazh të një peshe të rëndë, por është një figuracion artistik që shfaqjes i jep poetikë, e pse jo e bën shumë funksionale. Hapësira e skenografisë së Bakallit shtrihej në dy dimensionet skenike: në skenë dhe prapaskenë. Të dy rrafshet kishin lidhje, por edhe pavarësi njëri prej tjetrit. Skena ishte një dhomë e zakonshme e një shtëpie të djegur në luftë dhe e meremetuar pas lufte. Dritaret e dhomës simbolikisht shfaqnin karakteristikat e dritareve të dhomave të vjetra gjakovare, por edhe grilat e dritareve të burgut, në mendimet e Gjergjit. Ky kombinim në simbiozë, funksiononte suksesshëm figurativisht. Prapaskena ishte elementi më i qëlluar dhe më i suksesshëm i shfaqjes. Këtu zhvillohej ngjarja e "kaluar" e cila defilonte në kujtesën e Marisë. Ky defilim nuk ishte artificial në skenë. Ai nuk bëhej vetëm sa për të mbuluar ndonjë efekt mizanskenik, apo tjetër, por sa herë që funksiononte shndërrohej në figurë artistike. Dallimi nga skena bëhej me një ngritje që nuk paraqiste vrazhdësi, por funksionalizohej mirë me kujtimet e personazheve kryesorë. Edhe vendosja e fotografive të të zhdukurve shfaqte përditshmërinë tonë në Gjakovën dhe Kosovën e nëntë vjetëve pas luftës. Poashtu, këtu shkriheshin dhe funksionalizoheshin mirë dhe kordinueshëm edhe dritat nga Nafi Baraku dhe efektet muzikore nga Trimor Dhomi. Edhe kostumet e punuar nga Vesa Kraja patën efektin e tyre në realizimin e konceptit regjisorial të shfaqjes në tërësi dhe të mesazhit të saj.
Dhe krejt në fund. Salla universale e Pallatit të Kulturës në Gjakovë në natën e premierës ishte gati e mbushur. Teatri Kombëtar i Gjakovës, sidomos menaxhmenti i tij, duhet ta "vejë vath në vesh" këtë gjë, nëse dëshiron ta ruajë publikun e vet, të cilit ia ka lakmi çdo teatër i qyteteve të Kosovës, e pse jo edhe më gjerë. Andaj, duhet të orientohet në zgjedhjen e teksteve letrare të dramave origjinale, por edhe të dëshmuara për repertorin e vet, e jo të merr tekste nga letërsia e huaj të disa autorëve plotësisht të panjohur për publikun e Kosovës, siç ka vepruar nganjëherë. Me siguri se salla universale e pallatit në raste të tilla do të mbushej e stërmbushej si në kohërat e arta të këtij Teatri Kombëtar.

Halil Haxhosaj-shenim
derguar erenikut: Sun, 11 May 2008 23:36:00 +0200
botuar: e enjte, 15 maj, 2008 3:40 am

LIRIA NË POEZINË E SOTME SHQIPE

Nuk ka poet që nuk ka shkruar ndonjë varg për lirinë. Disa prej tyre kanë shkruar poezi, himne, ditirambe, poema, madje edhe vepra të tëra kushtuar lirisë

Liria në poezi tonë, sidomos në atë të sotmen kalon nëpër disa rrathë, depërton nëpër disa sfera, apo, pse jo, edhe kapërcen nëpër disa kapërcalle kohore të gjysmës së fundit të shekullit të kaluar dhe deri sot.

Andaj vetvetiu lindin pyetjet:

A ka pasur liri nga poetët për ta shkruar poezinë?

A ka pasur dhe a ka gjithashtu liri në poezinë e sotme shqipe, gjegjësisht në vargjet e saj dhe sa ka liri në poezitë përkushtuese për betejat, luftën, dëshmorët e heronjtë e rënë në luftën për liri?

Për t’i shkoqitur sadopak këto situata, këta rrathë dhe këtë ekzistencë duhet hulumtuar nëpër poret e zhvillimit të poezisë sonë pas të ashtuquajturës Luftë e Dytë Botërore. Dhe këtu dalin dy rrugë, apo më mirë të shprehemi, dalin dy kahe të rrugëtimit të lirisë në poezinë e sotme shqipe:

1. Rruga e lirisë në poezinë e poetëve të Shqipërisë.

2. Rruga e lirisë në poezinë shqipe tek poetët e Kosovës.

Fati historik e deshi që shqiptarët e të dy anëve të kufirit, në Shqipëri dhe në Kosovë, të mbesin nën të njëjtin sistem shoqëror pas Luftës së Dytë Botërore, nën sistemin socialist. Dhe raportet e artit në përgjithësi dhe të poezisë në veçanti natyrisht që kërkojnë qasje të reja. Poetët duhej patjetër të ndërrojnë metodën letrare dhe të shkruajnë për luftën, betejat e saj, për partizanët e partizanet, për heronjtë e dëshmorët, për komunizmin e komunistët, pastaj për reformën agrare, kooperativizmin në Shqipëri, e deri për vëllazërim-bashkimin, të drejtën e femrës, shkollimin, luftën kundër analfabetizmit e të tjera në Kosovë. Andaj, në vargjet e poezive përkushtuese për lirinë më shumë ndihet fryma e tillë se sa frymon liria në to. Liria ishte gjëja më e arrirë, ajo ishte grada më e lartë e arritur ndonjëherë dhe kurorëzohej me fitoren e komunizmit dhe socializmit. Vetëm poezitë kushtuar partisë, socializmit, kooperativizmit, tharjes së kënetave, aksioneve të rinisë në Shqipëri, luftës partizane, betejave të Sutjeskës, Neretvës, Dervarit, por edhe asaj të Carralevës, vëllazërim bashkimit, Boros e Ramizit, Landovicës, e pse jo edhe Titos, në Kosovë, konsideroheshin poezi me vargjet më të mira në të cilat frymonte liria. Dhe në pyetjen e parashtruar del vetvetiu përgjigjja. E tillë është liria në vargjet e poezive me tematikë, semantikë, motive dhe frymëzime të këtilla.

Në poezinë e krijuar në Shqipëri liria sa vjen e shtresohet nëpër të gjitha poret e jetës socialiste, kooperativizmit e deri te reformat në arte, kulturë, letërsi dhe në jetë. Andaj lindja e metodës së socrealizmit në letërsi shndërrohet në dogmë letrare. Ata që duan të bëhen poetë patjetër duhet të japin provimin pranues me tematikën ideologjike të kësaj metode letrare. Kështu lindin poetë e shkrimtarë socrealistë të cilët janë kreatorë të poetikës socialiste në Shqipëri. Liria e poezisë së tyre frymon nëpër poret e luftës së klasave, ndërtimit të fshatit socialist, njeriut të ri të zhveshur nga besimet fetare, pronës shoqërore e shumë e shumë temave të tjera. Kurse, liria e shprehur ndryshe në vargjet e atyre pak poetëve të guximshëm nuk zgjat shumë, sepse ata burgosen bashkë me vargjet e veprat e tyre dhe dënohen me shumë vjet heqje lirie. Dhe lind e ashtuquajtura poezi disidente me poetë të tillë si Kasëm Trebeshina, Bilal Xhaferri, Frederik Rreshpja, Visar Zhiti, Havzi Nela, etj. Klasa e këtyre poetëve dënohet dhe persekutohet edhe në mënyra të tjera. Liria e shprehur në vargjet poetike të tyre, demaskohet edhe nga kolegët e tyre. Andaj nuk është e rastësishme thënia e Mitrush Kutelit në testamentin e vet se krijuesit të cilët shpreheshin të lirë në vargjet e tyre, jo vetëm që dënoheshin nga partia e shteti, por edhe nga vetë shkrimtarët. “Profesionalizmi në letërsi, në vendin tonë është, hë për hë, një rrugë vuajtjesh, buka e tij është e hidhur. E hidhur, them, për atë që s’di marifete e hipokrizira. Terreni i letërsisë është një tokë tek gëlojnë gjarpërinjtë. Të vrasin shokët, se u bën hije. Dhe kur nuk u bën hije do të thotë se nuk je i zoti për letërsi”. Krijuesit e këtij terreni të letërsisë e gjenin rrugën më të mirë për të mënjanuar të tillët që i pengonin në realizimin e famës së tyre prej shkrimtarëve socrealistë në sistemin totalitar komunist..

Ndërkaq, në Kosovë, gjetja e lirisë në poezinë e viteve të 70 të shekullit të kaluar bëhej në një formë tjetër. Kjo formë pak nga pak kaloi në metodë e cila kishte një shtrirje bukur të madhe në këtë kohë. Mbase ajo ishte metoda e përdorimit të një figuracioni të dendur metaforik në poezi. Prandaj është krejt e natyrshme që nisi të kultivohej kjo mënyrë e shprehjes poetike në poezinë shqipe të Kosovës sa që gradualisht nisi të shndërrohej në poetizim hermetik. Ky hermetizëm siç është vërejtë me kohë qe sa i mirë aq edhe i rrezikshëm.

Por, pas ngjarjeve të vitit 1981, pra pas demonstratave të studentëve, ndërroi shumëçka edhe në poezinë e poetëve të Kosovës. Ajo pak liri që frymonte në vargjet e saj tash nisi edhe më shumë jo vetëm të stërkeqet, por edhe të zhduket. Në faqet e disa gazetave dhe revistave letrare filloi një kontrollim që i kanosej lirisë së poezisë. Kështu, prapë nisi censurimi i vargjeve që shprehnin heroizmin dhe pranonin kërkesat historike të demonstruesve studentë dhe të demonstratave. Dhe shumë nga organizatorët u burgosën dhe u dënuan me burg. Ata nga qelitë e burgjeve serbosllave kërkonin liri. Lirinë më të shenjtë e gjenin në vargjet e tyre që i shkruanin më shumë në mendje se sa në letër. Dhe kështu lindi poezia e burgjeve në vargjet e të cilës shkruhej për lirinë. Këta poetë e krijues pas daljes nga burgjet i botuan veprat e tyre. Mbase kështu nuk ndodhi në burgjet e Shqipërisë së Enver Hoxhës sepse nga ato dolën me tonelata letër të letërsisë së shkruar nëpër burgjet enveriane.

Dhe liria në poezinë e sotme shqipe nisi të frymojë pas viteve të 90 të shekullit të kaluar edhe në Kosovë, edhe në Shqipëri. Poetët u çliruan nga prangat e partishmërisë në art, u çliruan nga ideologjia, nga figuracioni bardh e zi. Tash nuk ekzistojnë shabllone që krijonin vlerën ideologjike dhe partiake të poezisë. Liria nisi të vërshojë në vargjet e poetëve. Ata nuk jepnin më llogari ideologjike për figuracionin e përdorur dhe për tematikën e shprehur në poezitë e tyre.

Por, për Kosovën kjo nuk zgjati shumë. UÇK-ja ia filloi luftës. Andaj poetët duhej t’i mobilizonin figurat e tyre në mbështetje të kësaj lufte. Ushtarët e kësaj ushtrie ishin kreatorët e një lirie të re, të cilën e sollën në Kosovë. Tash liria e vargjeve poetike frymon bashkë me këta luftëtarë, dëshmorë, martirë dhe heronj. Duke shkruar vargje për Adem Jasharin, Xhevë e Fehmi Lladrovcin, Komandant Kumanovën, Luan e Shkëlzen Haradinajn, Agim Ramadanin e Sali Çekun, Prekazin, Gllogjanin, Izbicën, Reçakun, Kosharën, Pashtrikun, Shalën e Llapin, etj, bëhet një farë portretizimi a biografi e këtyre martirëve. Dhe duhet theksuar se poezitë kushtuar këtyre ngjarjeve dhe personaliteteve, fatkeqësisht, nuk janë gjithherë në nivelin e duhur artistik, ngase janë shkruar pa u ndier shpirtërisht siç e kërkon frymëzimi i vërtetë për hartimin e krijimtarisë së mirëfilltë poetike. Sepse për të shkruar poezi për ngjarje të ashtuquajtura të mëdha dhe njerëz të dalluar nuk do të thotë se ke krijuar poezi të realizuara artistikisht. Kjo ndodh se poezia nuk është vetëm shprehje e mendimit, por mbi të gjitha është shpalosje e ndjenjave me mjete të zgjedhura artistike, me metafora dhe figura të tjera stilistike.

Si do që të jetë megjithatë ky ishte dhe është një këngëtim për një liri në poezinë tonë bashkëkohore, pavarësisht nga mungesat që mund të ketë ajo. Edhe poezia si edhe vetë liria frymon ndryshe, rrjedh ndryshe dhe kumbon ëmbël. Edhe kjo është liria e poezisë bashkëkohore shqipe.

Andaj, edhe njëherë në fund ia vlen të konstatohet se nuk ka poet që nuk ka shkruar ndonjë varg për lirinë. Disa prej tyre kanë shkruar, por edhe shkruajnë poezi, himne, ditirambe, poema, madje edhe vepra të tëra kushtuar lirisë.