
Danaj: Lufta e tretė Ballkanike mund tė shpėrthejė
ereniku, 18 tetor, 2011
Lideri i Listės pėr Shqipėri Natyrale, Koēo Danaj paralajmėron shpėrthimin e
mundshėm tė Luftės sė tretė Ballkanike
Danaj, i cili gjithashtu drejton Institutin pėr Prognozat Rajonale nė analizėn
e tij pėr agjencinė e lajmeve INA ka shkruar se vatrat e mundshme tė krizės
do tė jenė Veriu i Kosovės, Maqedonia, Greqia dhe Bosnjė-Hercegovina.
"Vatra e parė ėshtė Kosova e Veriut. Ajo ėshtė mbushur me barikada. Atje ku
ngrihen barikada, do tė thotė se po bėhen gati pėr luftė.Tė gjithė e dinė kėtė,
por tė gjithė flasin tė kundėrtėn. Me pėrjashtim tė shėrbimeve sekrete. Shqiptarėt
e paorganizuar, dalin tė humbur nga lufta, edhe nė njerėz edhe nė teritore.
Brukseli do tė jetė dakord me kėtė fund. Pse? Sepse shėrbimet sekrete tė Brukselit
e dijnė mė mirė nga unė cfarė mund tė ndodhė kur ngrihen barikada, megjithatė,
Brukseli e pėrkėdheli Serbinė duke i dhėnė statusin e vendit kandidat", analizon
Danaj.
Sipas tij, vatra tjetėr ėshtė Greqia dhe Maqedonia, ku mbretėron krizė totale
dhe falimentim i pashmangshėm, qė e shmang vetėm lufta.
"Greqia po pėrgatitet tė eksportojė krizėn e saj totale. Por jo nė trojet greke.
Por nė trojet shqiptare dhe maqedonase. Vatra e katėrt ėshtė Maqedonia. Njė
ditė, Gruevski do ta bėjė regjistrimin, do falsifikojė numrin e shqiptarėve.
Ai e bėri tė qartė synimin e tij kur tha se Cervenkovski kishte regjistruar
120 mijė shqiptarė mė shumė, qė do tė thotė se do regjistrojė 120 mijė mė pak.
Ai e di se problemi i emrit, ėshtė thjesht njė pretekst i Brukselit. Gruevski
nuk do tė lejojė qė kurrkush nė Maqedoni tė regjistrohet grek, as ne Krushevė.
Shqiptarėt do rezistojnė, do kundėrshtojnė, por tė paorganizuar dhe Gruevski
do ti vrasė sic i vrau nė Brodec apo Haracinė", thekson analisti Danaj.
Nė analizėn e tij kreu i Listės sė Shqipėrisė Natyrale theksoi se kriza tjetėr
do tė jetė edhe nė Bosnjė-Hercegovinė, me njė konflikt dhe ndarje tė pashmangshme.
(INA)
XHEJMS PETIFER: BISEDIMET ME BEOGRADIN - TĖ GABUARA
Avokati Stephen (Stivi) Kaufman, ish-zyrtar i bashkisė sė Nju Jorkut, nė saje tė lidhjeve tė mira me shqiptarėt e Amerikės ėshtė dalluar se ka ndihmuar shumė ēėshtjen e Kosovės bashkė me Kėshilltarin e Bashkisė, James Vacca. Avokati Kaufman ka fituar me tė drejtė pasaportėn mik i shqiptarėve. Nė kėtė intervistė ai rrėfen pėr kalimin nė politikė nga njė avokat profesionist, pėr lidhjen e tij me shqiptarėt, ku sipas tij "shkesi" z.Esad Rizai, presidenti i Shoqatės Shoqėria Shqiptare- Amerikane, ishte ai qė "e miqėsoi" me shqiptarėt. Avokati Kafuman flet edhe pėr ēėshtjet e emigracionit, si dhe thotė se gjėja mė e bukur nė miqėsinė e tij me shqiptarėt ka qenė kur si ish-zyrtar i kėsaj bashkie, mė 23 nėntor 2003 bashkė me njė delegacion nga Bashkia nė krye me kryetarin i Bashkisė sė Nju Jorkut, Michael Bloomberg vizituan Kosovėn.
ereniku: Z. Kaufman, cila ėshtė jeta juaj, konkretisht e njė avokati
dhe njė ish-politikani tė lartė tė Nju Jorkut ?
Kaufman: Pėrveē punės
si njė avokat profesional, kam shėrbyer edhe nė bordin e Fondacionit tė Shoqėrisė
Shqiptaro-Amerikan, ku u kam siguruar atyre pėrfaqėsimin ligjor nė ēėshtjet
e shumta dhe problemet e shumta me tė cilat ėshtė ndesh komuniteti shqiptarė
nė lagjen mė tė popullar me shqiptarėt nė Bronx- Nju Jork. Edhe pse unė nuk
jam mė njė anėtarė i zgjedhur i kėsaj shoqate shqiptare, mbetem thellėsisht
i pėrfshirė nė njė kapacitet nė udhėheqje nė punėt e komunitetit tuaj. Pėr shembull
unė shėrbejė si nėnkryetar i Korporatės sė Pėrgjithshme tė Zhvillimit Ekonomik,
tė emigrantėve ku bėjnė pjesė tė gjitha komunitetet nė Nju Jork, pėrfshirė edhe
komunitetin shqiptarė.
ereniku: Kur dhe pse filluat tė merreni me politik ?
Kaufman:
E fillova jetėn publike si njė avokat i ri aktiv nė punėt e njė shoqate e cila
quhet Co-op City, e cila ende ėshtė mė e madhe e zhvillimit dhe bashkėpunimit
tė strehimit nė Shtetet e Bashkuara. Pastaj shėrbeva pėr dy terme nė Kėshillin
e Bashkisė sė qytetit tė Nju Jorkut, dhe mė vonė u zgjodha pėr tė pėrfaqėsuar
asamblenė e Kuvendit tė Shtetit tė Nju-Jork. Gjatė gjithė karrierės time, isha
i motivuar nga njė dėshirė e vėrtetė pėr tė ndihmuar popullin e komunitetit
tim, tė shtetit dhe kombit, dhe tė bėjnė jetė mė tė mirė pėr tė gjithė. Unė
vazhdimisht u pėrpoqa gjatė gjithė karrierės sime politike tė jem objektiv dhe
i aftė si zyrtar i zgjedhur, dhe pėr tė siguruar qėndrueshmėri nė punė, dhe
kudo qė ndėrhyra u pėrpoqa tė bėjė sipas ligjeve zgjidhje realiste. Kam dashur
tė bėjė atė qė qeveria tė shkoj drejt njė procesi tė hapur nė tė cilin mund
tė marrin pjesė tė gjithė njujorkezėt- taksapaguesit njujorkez..
ereniku: Pse zgjodhėt shqiptarėt?
Kaufman: Nė tė dyja pozicionet
nė karrierėn time atė tė avokatit profesional dhe atė tė politikanit (anėtarė
i Kėshillit tė Bashkisė dhe Asamblemen i Nju Jorkut), por edhe me anėtarėt tė
komunitetit shqiptar, jam munduar t'i ndihmojė qė ata tė jenė tė aftė pėr tė
themeluar bizneset e tyre tė suksesshme. Jam me tė vėrtet i lumtur se gjatė
punės time, disa prej tyre u bėnė tė rėndėsishėm dhe me vlerė tė vėrtetė, anėtarėt
tė rėndėsishėm tė jetės ekonomike dhe politike tė Nju Jorkut. Nė tė vėrtetė,
mė duhet tė pėrmend Martin Popovich i cili vite mė parė ka punuar pėr mua, dhe
pėrmes tij, unė jam takuar me Esad Rizai, President i Fondacionit tė Shoqėrisė
Shqiptaro-Amerikan, dhe unė duke shfrytėzuar lidhjet me ata kam qenė aktiv me
kėtė organizatė si njė anėtar i Bordit tė Drejtorėve qė nga fillimi i tij.
ereniku: A ėshtė e vėshtirė qė njė avokat amerikan tė fokusohet nė
pėrfaqėsimin e klientėve tė tij shqiptarė ?
Kaufman: Komuniteti shqiptar
nė Nju Jork, ėshtė pjesė e rėndėsishme e komuniteteve tė kėtij qyteti. Shqiptarėt
janė mjaft jetik pėr tė ardhmen, dhe unė kam njohur shumė nga ata qė jetojnė
afėr shtėpisė sime, nė Bronx. Ata janė tė pėrkushtuar dhe kudo mundohen tė tregojnė
vlerat tė vyera tė familjes, ēka mendojė se ėshtė pikėrisht ajo qė ėshtė e nevojshme
pėr tė siguruar suksesin e ardhshėm edhe tė qytetit tė Bonx-it, por edhe tė
Nju Jorkut.
ereniku: A mund tė na shpjegoni se kujt po i referoheni mė konkretisht
nė njohjen me ēėshtjen shqiptare, historisė apo rrėfimeve tė miqve dhe klientėve
tu shqiptarė?
Kaufman: E vetmja pengesė pėr disa familje shqiptare
ėshtė gjuha angleze, e cila ėshtė njė problem i rastit, pasi ajo gjithmonė ndodh
kėtu nė Amerikė, kur vijnė grupe tė reja nė Shtetet e Bashkuara. Sistemi amerikan
ligjore dhe politikė dihet se ėshtė i ndryshėm nga ai nė Shqipėri, dhe kjo merr
kohė pėr tė mėsuar se si funksionon. Por, mė lejo tė them edhe atė ēka ėshtė
opinioni im por edhe i avokatėve tė tjerė dhe i politikanėve amerikan, se shqiptarėt
janė shumė tė aftė tė integrohen nė jetėn amerikane, ata e kapin shumė shpejt
gjuhėn dhe integrohen shumė shpejt. Sidomos fėmijėt e tyre nuk mund t'i dallosh
nga ata tė lindur e tė rritur nė Amerikė.
ereniku: Cilat kanė qenė momentet mė tė bukura tuajat nė lidhjet me
shqiptarėt?
Kaufman: Pjesa mė interesante nga pėrvoja ime ėshtė se unė
kam "zbuluar" se sa tė ngjashėm jemi ne me ju shqiptarėt. Pavarėsisht nga vendet
e lindjes, prejardhjes sė largėt dhe pėrkundėr besimeve tė ndryshme fetare,
kemi tė pėrbashkėt dhe tė ngjashme pėrkushtimin pėr familjet tona, shpirtin
e tolerancės dhe tė vullnetit tė mirė ndaj tė gjithėve. Pėrpjekjet pėr tė ndėrtuar
njė botė mė tė mirė kudo qė jemi edhe larg vendit tonė janė vlerat qė ndajmė
sė bashku komuniteti hebre dhe ai shqiptarė. Njė nga momentet mė tė bukura tė
jetės sime me shqiptarėt pa dyshim qė mbetet nė nėntor 2003, ku unė dhe njė
pėrfaqėsi e delegacionit tė Bashkisė sė Nju Jorkut, shoqėronim kryetarin e Bashkisė,
Majkell Bloomberg gjatė vizitės sė parė tė njė kryetari Bashkie nga Nju Jorku
nė Kosovė. Ne shkuam shtatė vjet mė parė nė Kosovėn e ēliruar pėr tė theksuar
mbėshtetjen tonė pėr pavarėsi dhe lidhjen e fortė qė ndjeja ndaj popullit tė
saj. Nuk e harroi kurrė, kur Kryebashkiaku i Nju Jorkut, Bloomberg, e kishte
planifikuar njė ndalesė tė shkurtėr nė Kosovė, nė fund tė atij muaji i cili
pėrkonte me ditėn e shpalljes sė pavarėsisė sė Shqipėrisė. Pra mė 23 nėntor
2003, 5 ditė para 28 nėntorit, Ditės sė Pavarėsisė sė Shqipėrisė, kryebashkiaku
i Nju Jorkut, Bloomberg do t'i drejtohej kryeqytetit tė Kosovės, ndėrsa bashkė
me ushtarėt amerikan nė kampin ushtarak Bondestil-Ferizaj dhe me presidentin
e parė tė Kosovės tė ndjerin Ibrahim Rugova do tė festonte ditėn e Flamurit
Shqiptarė.
ereniku: Ēfarė u nevojitet shqiptarėve sot pėr tė marrė statusin e
azilantit pėr qėndrim nė SHBA?
Kaufman: Njė individ qė vjen nė SHBA
pėr tė kėrkua azil politik duhet tė ketė ikur nga vendi i tyre, nga frika e
tė qenit tė persekutuar pėr arsye tė racės, fesė nacionale, sociale e anėtarėsisė
nė grupe, qė nuk u lejohet tė shfaqin mendimi politik, pra ndiqen ose dėnohen
pėr kėto nė Shqipėri dhe Kosovė. Individi duhet tė jetė nė gjendje tė tregoj
me prova se nuk mund tė kthehen nė atė vend pėr kėto arsye tė mėsipėrme. Tė
gjitha ēka ai i paraqet si provė duhet tė vėrtetohen nė njė gjykatė tė emigracionit
sipas ligjit tė kėtushėm.
ereniku: Ndoshta edhe ju mund ta keni vėnė re se pas pavarėsimit tė
Kosovės sikur vėrehet njė lloj rėnie nė aktivitetin e shqiptarėve dhe organizatave
shqiptare nė SHBA. Cila mendoni ėshtė arsyeja?
Kaufman: Unė nuk besoj
se ka pasur njė rėnie nė aktivitetin e organizatave shqiptaro-amerikane pėr
ēėshtjen shqiptare nė pėrgjithėsi. Ata shqiptarė qė unė kam njohur mė duken
tė jenė mjaft aktivė dhe mbeten tė pėrkushtuar shumė. Njė shembull i mirė pėrfshin
dhe aktivitetet e fundit, siē ishte ajo e riemėrimit tė njė rruge nė Bronks
nė emėr tė Nėnė Terezės.
ereniku: Sė fundi cili ėshtė mesazhi i juaj?
Kaufman: ShBA
mendojė se janė "pasuruar" nga kontributet qė u kanė ardhur atyre nga shqiptarėt
e Amerikės. Miqėsia e tyre i ka lidhur edhe mė shumė dhe ėshtė bėrė urė-lidhėse
mes tyre dhe ShBA-ve dhe gjithė popullit shqiptar. Kjo ka rritur gjithė pėrkushtimin
tonė tė pėrbashkėt pėr objektiva tė tilla, si demokratizimi i Shqipėrisė, liria
e pavarėsia e Kosovės, si zgjidhja e ēėshtjes shqiptare nė tė gjitha viset shqiptare.
Kjo ėshtė aq e lidhur tash sa do tė vazhdojė tė rritet nė vitet qė vijnė. Prandaj
vazhdoni tė punoni pėr vendin tuaj!
BEQIR SINA, New Yor
erenikut: Wed, September
2, 2009 6:51 am
botuar: E mėrkurė, 02 shtator 2009 1;00 pm
NEW
YORK CITY : Uliks Gjonaj, i lindur nė Planqor tė kumunės sė Gjakovės
30 vjeqr , ka tė kryer fakuletetin si Asistent i Medicines ne Norwalk
te USA. Uliksi erdhi nė SHBA nė vitin 2004, ku pas disa kohėsh pranohet
nė Akademinė e Artit Luftarak. Uliksi ėshtė i specializuar pėr pėrcjelljet
e delegacioneve shtetėrore, sidomos nė sektorin pėr mbrojtje tė afėrt
dhe mbrojtje tė largėt, dhe ėshtė shqiptari i dytė nė Botė, qė ėshtė i
pranuar nė kėtė akademi, Elita Martial Arts. Uliksi, mė Prill te 2005, ka
kaluar disa sisteme tė kėsaj akademie dhe ėshtė ēertifikuar dhe graduar
nga Gm Frank Galante. B S: Zoti Gjonaj, me ju kemi biseduar kur ju erdhėt nė SHBA-ės, por mė pas ju u larguat dhe shkuat nė Zvicėr. Me se jeni marė gjatė kėsaj kohe ?
Ulikis Gjonaj : Pas shkuarjes nė Zvicėr, kur lash dhe SHBA-ės, isha
edhe mė aktivė nė sportin e Karates. kam qenė i angazhuar nė shumė
aktivitete tė tjera .Megjithatė, i kam ruajtur realacionet e mira, Zvicėr -
SHBA, Kosovė. Kjo ka pasur tė bėjė nė drejtim tė trajnimit tė ri . Ku
pėrveēse American Kenpo Karate dhe Kenpo Warrior i Diplomuar nė Akademin e
Texasit, si Instruktor me 2 Dan jamė instruktor i diplomuar, nė "Vetėmbrojtje"
-"Self defense", diplomė e mbrojtur, kjo nė Nju Jork.
Kam qėnė gjatė kėsaj kohe edhe nė Teksas pėr kulifikim nė "master-". Nė
Zvicėr, tash disa vjet kam hapur akademinė time. Pėrgatisė klasa dhe marrė
pjesė nė seminare pėr pėrgatitjen e policisė, sigurimit privat dhe shtetrore
nė Zvicėr dhe mbare Evropen. Marrė pjesė nė pėrgatitjen e personave, tė
cilėt kualifikohen pėr ruajtjen e udhėheqėsve politik, personaliteteve tė
mėdhėnjė, njėrėzve shumė tė njohur tė fusha tė ndryshme qė duhen ruajtur,
dhe atyre qė njihen si VIP-a.
Uliks Gjonaj : Tani kam si piksynim, dhe po punojė shumė, qė tė jemė sa
mė i angazhuara edhe nė Kosovė e Shqipėri. Deri tash jam vetėm nė fazėn e
kontakteve institucionale me kėto dy shtete. Fillimisht kam pasė njė disa takime
me Policinė e Kosovės nė Vushtri, dhe atė tė Tiranės me drejtorin e policisė
atje. Por mė rėndėsishme, ėshtė tash pas diplomimit tim nė Kommando Krav Maga,
tė fusė kėtė llojė sistemi mbrojtje edhe tek sigurimi e policia e Kosovės dhe e
Shqipėrisė.
B S: Ku keni qėnė mė i pėrqendruar gjatė kėsaj periudhe ?
Uliks Gjonaj : Pothuajse aktiviteti dhe veprimtaria ime ėshtė e
pėrqendruar nė Zvicėr dhe mbare Evropen. Nė tė gjitha kantonet e saj duke
mnbajtur seminare. Duke trajnuar persona policore dhe tė sigurimit privat nė
Zvicėr dhe Evrope.
B S: Mirpo pėrse ju i kushtuat kaq shumė rėndėsi kėtij diplomimi, tė fundit nė SHBA- ?
Uliks Gjonaj : Dihet qė SHBA-ės, kanė pėrvojėn dhe eksperiencėn mė tė madhe nė botė nė kėtė fushė. Kėtu ka struktura tė ruajtjes sė personaliteteve, tė cilat janė shėmbull nė tė gjithė botėn. Ruajtėsit e personaliteve nė Amerikė, kanė aftėsi tė jashtėzakonėshme pėr ruajtjen e personalitetve , Rėndėsia qė u kushtohet kėtu personaliteteve, ėshtė diēka e rrallė dhe qė nuk e gjenė nė asnjė vend tė botės . Madje shumė vende tė botės sjellin pėr kulifikim dhe diplomim vitė pėr vitė , njėrėz pėr tu pėrgatitur nga shkolla amerikane se sigurisė sė personalieteve.
Ndaj, edhe kėtė diplomim nė SHBA-ės, e kam pėrballuar me tė gjitha shpenzimet e mija , vetėm e vetėm qė kėtė sistem tė mundem ta pėrcjell edhe nė Kosovė e Shqipėri, ku ndihet seriozisht njė nevojė e madhe pėr pėrgatitjen e rojėve tė sigurisė dhe forcave speciale.
B S: Ēfarė eshte kjo Commando Krav Maga ?
Uliks Gjonaj : Commando Krav Maga, ėshtė konsideruar nga shumė ekspertė ndėrkombėtarė njė nga sistemet e mbrojtjes mė shkatėrrues nė botė. Nė Commando Krav Maga, ata qė arrijnė tė diplomohen arrijnė tė mėsojnė pėr tė mposhtur sulmuesit (sulmuesit edhe mė shumė) tė armatosur me thika, armė, shishe, shkopinj, shkopinj bejsbolli etj , pėrdorues acidesh . Pėrveē kėsaj, nė Commando Krav Maga, tė kualifikuarit mėsojnė se si tė dobėsoj kundėrshtarin tuaj menjėherė, pavarėsisht nga madhėsia e tij, prejardhja e trajnimit ose nivelin e pėrvojės. Mė e rėndėsishmja, ėshtė se nė Commando Krav Maga, shihen rezultatet tė menjėhershme.
B S: Do tė thotė kjo sidomos ju tash do tė punoni me foract policore me frocat ushtarake dhe njėsit e specializuara nė Shqipėri e Kosovė ?
Uliks Gjonaj : Unė si shqiptari i parė i diplomuar nė kėtė llojė sistetmi tė mbrojtjes sė personaliteteve VIP-ve, pra nė sistemin e ruajtjes Komando Karav Maga, dhe ndjej njė kėnaqėsi tė dyfishtė. E para se u diplomova kėto ditė nė SHBA-ės, dhe e dyta se jam shqiptari parė qė marrė kėtė lloj diplome nė mesin e mė se 50 agjentėve tė policisė nga vende tė ndryshme tė botės dhe shumė amerikanė nga FBI dhe policia shtetrore, dhe se kėtė dijeni dhe aftėsi e eksperiencė ēka unė kamė pėrfitur, nė SHBA-ės, do ta shfrytėzojė pėr pėrgatitjen e bashkėatdhetarve tė mi, si nė Shqipėri dhe Kosovė.
B S: Mirpo, si mendon ta realizosh kėtė tė fundit ?
Uliks Gjonaj : Me kontaktet qė do tė provojė tė vendosė me institucionet pėrkatėse, dhe me bashkėpunimin qė do tė vendosė nė mes te institucionve tė Kosovės dhe ato te Shqipėrisė. Dhe pse jo hapjen e dy Akademive njė nė Prishtinė dhe njė nė Tiranė, pėr trajnime tė tilla.
Gjithėsesi! kjo varet nga insitucionet nė Shqipėri dhe Kosovė, nėse ato e shohin tė nevojėshme , kjo varet vetėm nga kėto dy shtete. Pėrndryshe unė do tė vazhdojė tė punojė me Akademinė time nė Zvicėr. Ky lloj sistemi sot pėrdoret gjėrėsisht nė SHBA-ės, FBI, Policia shtetrore, marainsat ushtarake, dhe forcat e sigurisė speciale amerikane.
B S: A keni provuar tė vendosni nė mėnyrė institucionale kontake me Shqipėrinė e Kosovėn?
Uliks Gjonaj : Po! Isha gjatė muajit tė kaluar nė korrik, nė Akademinė e Policisė nė Kosovė. Dhe atje kam biseduar me n/Kolonel Driton Zabergjėn. Dhe nė Shqipėri kam qėnė nė Drejtoratin e Policisė sė Shtetit, dhe kam biseduar me Artur Zoto. Kėshtu qė tė dy institucioneve si nė Kosovė dhe Shqipėri u kam dorzuar tė gjithė dokumentacionin tim, ku duhet tė njihen me eksperienėcėn dhe diplomimin tim nė SHBA-ės. Dhe jamė nė pritje tė njė pėrgjigjeje prej tyre, lidhur me kėtė lloj sistemi tė cilin ua kam ofruar dhe ata janė nė dijeni se ēfarė ėshtė Commando Krav Maga.
B S: Ju thoni se ka shumė dobėsi nė sistemin e rujatjes sė personaliteteve nė Shqipėri dhe nė Kosovė. Ku e keni vrejtur ju kėtė ?
Uliks Gjonaj : Kam ndjekur me vėmėndje shumė takime dhe vizita tė personalitetve shqiptare nė Shqipėri e Kosovė, nėpėrmjet informacioneve televizive lajmeve. Takimet, e tyre publike, e sidomos ato gjatė fushatave elektorale, dhe kam vrejtur se nuk ka asnjė lloj sigurie speciale, ashtu si edhe vrehet pėr shėmbull nė SHBA-ės, ose nė disa vende tė veēanta tė botės. Mungojnė shumė elemnte sigurie, mbajtja e rregullave tė rujatjes, sidomos kur turmat e njerėzve shpesh herė gjenden shumė afėr personaliteteve. Kėto janė gabime qė ndonjė dashakeqės e shfrytėzon mirė.
B S: Megjithse ju mendoni kėshtu deri tani fatmirėsishtė nuk kemi asnjė incident si nė Kosovė dhe nė Shqipėri. Si e spejogoni ju kėtė fakt ?
Uliks Gjonaj : Kėtė qė thashė mė parė e kam konstatuar edhe gjatė bisedave tė mija me kolegė nga Shqipėria dhe Kosova, tė cilėt pranojnė edhe ata vetė se ka shkelje tė rregullave, dhe falė fatmirėsisė qė deri mė tani si nė Kosovė dhe Shqipėri, nuk ka patur ndonjė incident tė kėsaj natyre, ku pėrgjegjėsia do tė binte mbi rojet e sigurisė sė tyre.
Mirpo, mos harro sa qe gjallė i ndjeri President Rugova ka pasur edhe sulme , si dhe janė vrarė personalitet dhe njerėz shumė tė rėndėsishėm. Tash, ēfarė ka ndodhur lind pyetja!? pse nuk ndodhin mė. Fatmirėsisht dhe falė Zotit, kjo ėshtė e mirė, por tash kemi nje familjarizim tė ruajtjes sė VIP-ve. Rojet dhe njerėzit qė caktojnė ata janė tė lidhur me njeri tjetrin. Dhe kėtu tash nuk ka tė bėjė aftėsia juaj , eksperienca apo diplomimi e ēertifkimi juaj, por ka nepotizėm tė theksuar.


Ēfarė shtyse do ti jepni tashti ju vetė me njė deputet tė madatuar nga kėto zgjedhje, ēėshtjes ēame ?
Sė fundi u bėjė thirrje tė
gjithve Bėni edhe mė shumė pėr kėtė ēėshtje se bėni pėr Shqipėrinė, bėni me
veten tuaj - kjo ēėshtje nuk pėrfundon me kaq , ajo pėrfundon vetėm atėhere
kur tė zgjidhet kjo ēėshtje e drejtė, kjo padrejtėsi e madhe historkike, qė
i ėshtė bėrė pėr mė shumė se 60 vjetė popullsisė ēame
Ju faleminderit !
26 qershor 2009 - Gjykata
e Qarkut nė qytetin Qystendil tė Bullgarisė ka liruar ish-kryeministrin e Kosovės,
Agim Ēeku, nga arresti ku po mbahej. Ish-kryeministri Ēeku i tha sot Radio Kosovės
nė njė intervistė nga Bullgaria, se arrestimi i tij ishte njė incident dhe shpresonte
se ky vendim do tė bėhet shkas qė Interpoli tani e tutje tė mos marrė mė nė konsideratė
fletarrestimet serbe. Ish kryeministri Ēeku falėnderoi Qeverinė e Kosovės dhe
tė gjithė ata qė u angazhuan pėr lirimin e tij. Zoti Ēeku, si do ta vlerėsonit
arrestimin tuaj dhe tani lirimin nga policia bullgare?
Albert
Rohan: Kosova ka Kushtetutė moderne dhe me standarde plotėsisht evropiane Flet Sali Berisha: Kosova dhe Unë
31.03.2009
Prej se mbaj mend, nė shtėpinė time ėshtė folur pėr Kosovėn. Regjimi i Enver
Hoxhės ishte armiku juaj mė i madh. Shqiptarėt e Ramiz Alisė dėshironin ta vrisnin
Ibrahim Rugovėn dhe mua, nė vitin 1991.
Nė politikė hyra pėr dy arsye: tė drejtat e njeriut dhe ēėshtja e Kosovės.
Kryeministri i Shqipėrisė, Sali Berisha, nė njė intervistė tė gjatė pėr Express,
jep rrėfimin e tij pėr Kosovėn.
Kur President i Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės ishte republikani Ronald Regan,
njė kongresiste demokrate e pat quajtur atė Teflon President. Prej atėherė,
titullin teflon, mediat e rezervojnė pėr ata politikanė, ose fytyra publike,
qė janė imunė ndaj shkrimeve dhe kritikave. Opinioni, pėr arsye tė panjohura,
i dashuron disa personalitete. Pėrndryshe, tefloni ėshtė njė material kimik
sintetik, qė, mes tjerash, pėrdorėt tek enėt e kuzhinės dhe mundėson qė ushqimet
e fėrguara aty tė mos ngjitėn.
Pėr Kryeministrin e Shqipėrisė, Sali Berisha, nuk ka pasur kurrė shumė kritika
nė raport me Kosovėn. Por, edhe ato qė kanė qenė, opinioni publik i Kosovės
nuk i ka pėrfillur.
Shqiptarėt e Kosovės me Sali Berishėn janė nė muaj tė mjaltit qė nja 20 vjet.
E kanė dashur kur ka qenė ai President i Shqipėrisė, kur ka qenė lider i opozitės,
dhe vazhdojnė ta duan me intensitet tė shtuar tash kur ėshtė Kryeministėr. Pavarėsisht
temave qė hapen nė Shqipėri.
Por, pritni... se kjo ėshtė marrėdhėnie interesante. Kalon prej raporteve shumė
tė mira, nė raporte tė shkėlqyeshme.
Ky burrė qė ka lindur vetėm tri kilometra pėrtej kufirit tė Kosovės, nė Tropojė,
deri tash vendin tonė e ka vizituar dy herė, gjatė vitit 2006.
Nė vitin 2000, ndonėse u nis pėr nė Kosovė, u detyrua tė kthehej prapa nė kufi,
sepse Shefi i atėhershėm i UNMIKut, Bernard Kouchner, e shpiku njė arsye pėr
ta penguar. I tha se nuk kishte kėrkuar leje paraprakisht. Shumėkush nė Kosovė
ketė arsyetim e ka konsideruar si tepėr cinik.
Kryeministri i Shqipėrisė priti ditė mė tė mira pėr ta realizuar vizitėn e tij.
Por, ndonjėherė historia di tė bėjė lojėra tė ndyra, dhe Berisha u detyrua tė
shkelte kėtu pėr mort. Herėn e parė, erdhi nė Kosovė pėr tė marrė pjesė nė varrimin
e Presidentit Ibrahim Rugova, me tė cilin ndante kujtime mė shumė tė mira sesa
tė kėqija pėr plot 16 vjet.
Pasi e kishte mėsuar rrugėn, nuk shkoi as 6 muaj dhe erdhi prapė. Tash, i ftuar
institucionalisht. Mori disa ēmime prej institucioneve tė Kosovės dhe kudo qė
shkonte pritej me tupanė.
Kryeministri shqiptar ka premtuar qė pėrpara 30 qershorit tė kėtij viti do ti
thyejė bjeshkėt dhe do ti afrojė shqiptarėt si kurrė mė parė gjatė historisė.
Ka premtuar qė mezi nuk po pret ta vizitojė Kosovėn sėrish, sapo rruga e re
tė bėhet e kalueshme. Tupanėt e vėrtetė pėr Berishėn do tė bien atė ditė.
Kryeministri i Shqipėrisė, Sali Berisha, i ka dhėnė njė intervistė tė gjatė
Gazetės Express. Ėshtė kjo njė prej intervistave shumė tė rralla qė Berisha
jep pėr mediat e shkruara.
Ai ka folur pėr lidhjet e tij me Kosovėn, prej kur ka filluar tė mbajė mend.
Express: Prej politikanėve tė Shqipėrisė, pa dyshim se jeni mė i popullarizuari
nė Kosovė. Ju kanė parė me simpati edhe kur keni qenė President i Shqipėrisė,
edhe lider i opozitės, e edhe tash si Kryeministėr. Ēka ka thėnė Kosova pėr
ju?
Berisha: Vendi ku kam lindur unė ėshtė vetėm dy-tre kilometra larg prej Kosovės.
Kam jetuar afėr Ponashecit, Morinės dhe fshatrave tjera andej kufirit. Kosova,
ndoshta, ka qenė tema e vetme politike pėr ēfarė ėshtė folur tek ne. Lidhje
familjare tė afėrta me Kosovėn nuk kam, por shumė tė tjerė tė rrethit tim kanė.
Unė kam pėrcjell me interesim shumė tė madh zhvillimet qė filluan tė ndodhin
nė Kosovė nė vitet 60. Mirėpo, njė rol negativ nė ketė drejtim luante regjimi
komunist shqiptar, qė pothuajse zyrtarisht i ka kėrkuar elitės politike nė Kosovė
qė tė mos pranonin statusin e Republikės, sepse nuk duhet tė kishte dy shtete
shqiptare. E vėrteta ishte shumė djallėzore. Regjimi nė Shqipėri e dinte se
njė Republikė e Kosovės, me tė drejta mė tė mėdha, qė do tė ishte mė e hapur,
do ta dėmtonte shumė Shqipėrinė. Normalisht, kjo tezė u shkonte shumė pėr shtati
serbėve. Por, kjo nuk ėshtė se nuk ka qenė njė tezė e shtruar pėr diskutim nė
mes tė autoriteteve tė Kosovės dhe atyre tė Shqipėrisė nė vitet 70.
Express: A ekziston e dėshmuar diku kjo gjė? Pra, qė autoritetet e Kosovės dhe
ato tė Shqipėrisė kanė folur pėr ketė temė?
Berisha: Takimet janė mbajtur kėtu nė Tiranė. Nė Fakultetin e Historisė.
Express: Kush ėshtė njeriu i parė nga Kosova qė keni njohur?
Berisha: Nuk di cili ka qenė i pari. Por, treva ku unė kam lindur njihet si
Malėsia e Gjakovės. Kam pasur miq nė Kosovė.
Express: Ju nuk keni qenė nė Kosovė deri pas pėrfundimit tė luftės...
Berisha: Asnjėherė. As edhe njė herė nuk kam qenė. Kolegėt e mi vinin, por nuk
kam bėrė asnjė pėrpjekje, sepse ndoshta do tė vija. E pėrcillja nga kėtu.
Express: Pas pėrmbysjes sė komunizmit, Kuvendi i Shqipėrisė pat njohur pavarėsinė
e Kosovės. A besonit ju nė asokohe se vėrtet do tė bėheshim njė ditė shtet,
apo kjo ishte vetėm sa pėr tu thėnė shqiptarėve se po bėnit maksimumin?
Berisha: Unė, para se tė vendosja definitivisht tė futesha nė politikė, bisedova
me studentėt qė kisha. Kisha dilemė nėse duhej lėnė profesionin e mjekut apo
tė futesha nė politikė. Nė fund, vendosa pėr politikėn. Ishin dy arsye: tė drejtat
e njeriut dhe ēėshtja e Kosovės. Regjimi i Ramiz Alisė nė atė kohė i kishte
shkrirė tė gjitha marrėdhėniet me Sllobodan Millosheviqin. Ka qenė njė situatė
e rėndė pėr Kosovėn. Njėsite gjysmė terroriste nė Shqipėri dėshironin ta vrisnin
Ibrahim Rugovėn nė vitin 1991.
Express: Kush dėshironte ta vriste Rugovėn?
Berisha: Shqiptarėt e Ramiz Alisė. Ekzistojnė dokumente pėr ketė. Kanė dashur
ta vrasin atė dhe mua nė Vilė, nė vitin 1991, me arsyetimin se po flisnim kundėr
Enver Hoxhės.
Express: Si ėshtė e mundur kjo, kur nė vitin 1991 Ramiz Alia u kishte mundėsuar
tė rinjve shqiptarė qė tė vinin nė Shqipėri dhe tė ushtroheshin pėr luftė. Njė
grup ishte stėrvitur kėtu. Kishte njė marrėveshje...
Berisha: Ishte grupi i parė qė erdhi pėr stėrvitje nė atė kohė dhe tė gjithė
ata pėrfunduan nė burgje, kur u kthyen nė Kosovė. Tė gjithė u arrestuan pėr
njė natė. Dikush nga kėtu ua dėrgoi listat autoriteteve serbe. E pėrgatitėn
qė tė binin tė gjithė nė duart e policisė sekrete serbe. Mund tė bėhet njė kontroll
i arkivit. Ranė tė gjithė dhe u mėrzita shumė.
Express: Ju e fajėsoni Qeverinė e Ramiz Alisė?
Berisha: Po kush, kė tė fajėsoj unė? Si shkuan ata? U stėrvitėn kėtu dhe shkuan
qė tė gjithė aty, ranė njėri pas tjetrit. I kanė torturuar nė mėnyrėn mė ēnjerėzore.
I di unė qė tė gjitha, sepse i ndiqja. Pėr ketė aspekt, ju them unė. Ky regjim
nė Tiranė, pėr 45 vjet, gjahun e parė kanė pasur mbi kosovarėt tė cilėt ishin
armiq, ishin titistė. Dhe burgjet, po tė marrėsh pėrqindjen e tė burgosurve
politikė nė Shqipėri dhe pėrqindjen e kosovarėve nė Shqipėri, ata ishin pėrqindja
e parė. Udhėheqja politike e Tiranės ka pasur njė shqiptaro-fobi ndaj shqiptarėve
tė Kosovės. Nė demonstrata e 81-shit nuk patėn ēka tu bėjnė, sepse fillimisht
ishin tėrėsisht kundėr tyre.
Express: Por, pėr kėto demonstrata regjimi nė Tiranė e bėri njė ndryshim. Reagoi
pas njė jave....
Berisha: Erdhi Bije Vokshi, e cila solli mesazhin pėr kėto demonstrata. Ajo
erdhi me njė kredibilitet, sepse kishin respekt pėr tė. Por, ditėt e para Tirana
zyrtare nuk ka pasur asnjė deklaratė pėr lėvizjen. Heshti njė javė, sepse nuk
vazhdoi dot, se vazhduan demonstratat. Ky ėshtė realiteti i tyre. Regjimi komunist
kishte krijuar njė klimė shumė tė disfavorshme pėr Kosovėn. Edhe mė tej ajo
klimė vazhdoi, ideja se mos Kosova po na dėmton ne. Por, ajo nuk shkoi nė atė
mėnyrė, ajo ishte njė ēėshtje kombėtare, Kosova nuk ishte njė ēėshtje e huaj,
ishte ēėshtje e ēdo shqiptari. I kam takuar kėta tė LPK-sė nė Zvicėr, para mandatit
tim, i takoja, mė dhimbseshin, i doja. Kishin pėrkushtim, nuk mund tė mohoj
pėrkushtimin e tyre. I gjeja duke jetuar nė kushte tė mjera, por me njė pėrkushtim
total. Ishin njerėz tė pėrkushtuar.
Express: Ke provuar ti bindėsh pėr regjimin e Enver Hoxhės?
Berisha: Prit, prit... Kur u hap shteti shqiptar, i thashė tė ndjerit Presidentit
Rugova se duhet tė takohesh me ta. Kishte mbrapshtanė nė mes tyre, ėshtė tjetėr
ajo, por ama ata ishin njerėz qė sakrifikonin. Vėrshonin nga e gjithė Evropa
pėr tu mbledhur nė Gjenevė. Ato klube dhe ato organizata qė i kishin, i pėrdornin
nė funksion. Sapo fitova zgjedhjet, i kam pritur, kam kėrkuar edhe nga z. Rugova
qė ata tė integroheshin nė jetėn politikė. Kjo ėshtė e vėrtetė. Besimi i tyre
te Enver Hoxha ishte i gabuar, por pėrkushtimi i tyre pėr Kosovėn ishte pėr
tu vlerėsuar.
Express: Pas burgosjeve qė ndodhėn nė Kosovė, gjatė presidencės suaj ėshtė ndėrprerė
aktiviteti mes tyre. Pse me njėrin sy jeni bėrė se nuk po i shihni, keni pasur
njė obligim ndaj bashkėsisė ndėrkombėtare?
Berisha: Jo tamam. Nuk ėshtė ndėrprerė. Nuk kam pasur njė kontroll mbi ta, por
nuk ėshtė ndėrprerė. Por u mėrzitėm shumė herėn e parė kur u arrestuan. Kur
u kapėn me listė.
Express: Kur ishte takimi juaj i parė me Ibrahim Rugovėn, cili ka qenė mendimi
i tij pėr regjimin?
Berisha: Si njė politikan kryesor kosovar, ishte tėrėsisht pro lėvizjes demokratike.
Por, natyrisht, derisa regjimi ishte nė fuqi, ai e kishte njė sens qė duhej
tė fliste edhe me regjimin, mirėpo ka qenė i pa ekuivok nė mbėshtetje tė lėvizjes
demokratike. Dhe kjo ishte njėra prej arsyeve qė donin ta ekzekutonin nė vilė.
Express: Prej vitit 1992-1996, Presidenti Rugova nė tė gjitha vizitat qė ka
bėrė jashtė Kosovės, ka ndaluar nė Tiranė. Ka pasur njė hapėsirė tė madhe mediale
kėtu. Ka qenė njė bashkėpunim i jashtėzakonshėm me ju, por pastaj ndodhi njė
ftohje. Pse?
Berisha: Gjėrat duhet parė nė tėrėsi. Rugova, i cili e mėshiroi nė njė - politikanin
dhe misionarin. Misionarin, pothuajse nė kuptimin religjioz dhe mistik tė fjalės.
Rugova nė karrierėn e tij politike dhe nė personalitetin e tij, ka disa merita
tė papėrsėritshme nė historinė e kombit, jo vetėm pėr Kosovė, por pėr mbarė
kombin. Njėra prej tyre ėshtė se ai paraqiti mė tė pabesueshmin pėr shqiptarin
- Gandin. Tėrėsisht jashtė filozofisė sonė. Qindra mijėra herė mendoja se si
ka mundėsi qė e gjeti kėtė durim. E mori Kosovėn nga barakat, ku ishte selia
e Lidhjes Demokratike, dhe e dėrgoi nė Shtėpinė e Bardhė, nė Zyrėn e Bill Clintonit.
Thosha ēka do tė ndodhte po tė ishte dikush tjetėr nė vendin e tij? Ka qenė
njė periudhė kur Beogradi u ngrit nė kėmbė pėr ta rrėzuar Millosheviqin, nė
vitin 1996. Unė e konsideroja Millosheviqin si tė keqėn mė tė madhe. Pra, ka
qenė kjo periudhė qė kam menduar qė kur u ngrit Beogradi kundėr Millosheviqit
tė ngrihej edhe Kosova, por nuk kam pasur asnjė problem tjetėr me Rugovėn.
Express: E konsideroni tė ngutshme ketė tendencė tuajėn pėr tė marrė pjesė nė
demonstrata pėr rrėzimin e Millosheviqit nė vitin 1996, gjė e cila u kundėrshtua
me forcė prej Ibrahim Rugovės?
Berisha: E vėrteta ėshtė se nė atė kohė Millosheviqit ishte forcuar tej mase,
sepse kishte marrė fuqi pas nėnshkrimit tė marrėveshjes sė Daytonit. Nuk mund
tė them se ēka do tė ndodhte po tė ngrihej Kosova, por unė isha kundėr ēfarėdo
lidhje tjetėr tė Kosovės me Serbinė, pėrveē qė tė organizoheshin demonstratat
paqėsore. Me demonstrata mendova se mund tė lėkundej Millosheviqit, por faktikisht
ndoshta Rugova pati tė drejtė, sepse mė vonė u pa se ato demonstrata nuk e dhanė
atė qė pritej. Millosheviqi ia doli nė njė mėnyrė prej demoni tė japė njė zgjidhje
politike dhe ta pėrdorė atė pėr vete. Tė ndjerit Gjingjiq i dha Beogradin, por
e rrėzoi. Ishte njė situatė krejt tjetėr. Nė pikat tjera kemi qenė tė ngjashėm
mė Rugovėn. Disa herė tė unė kanė ardhur boshnjakėt dhe kroatėt qė kėrkonin
ta nisnin njė front tė ri lufte nė Kosovė. Mendonin se po tė hapej edhe nė Kosovė
fronti, do tė mundej Serbia. Unė kam qenė kundėr, Rugova ka qenė kundėr, kemi
pasur ide tė njėjta. Rugova ishte njė lider unik. Ai e themeloi partinė e parė
anti-komuniste nė Ballkan dhe arriti ta shtyjė idenė e tij. Ibrahim Rugova,
edhe pėrkundėr qėndrimeve tė tij pėr luftėn dhe UĒK-nė, por fakti qė miku im
nuk e tradhtoi kurrė vetėn e bėri atė tė jashtėzakonshėm. Ishte konsistent nė
linjėn e tij paqėsore. Askush nuk mund ta qortojė. Njė njeri qė qėndroi vetja
e tij. Ėshtė unik, arriti ti kundėrvihet luftės dhe do tė zgjidhej nė mėnyrė
plebishitare po tė votohej pėr President pas luftės. Ēfarė pati? Gradualisht
u shndėrrua nė simbol besimi dhe nuk hoqi dorė kurrė nga pavarėsia.
Express: Ju nė atė kohė, nė vitin 1996, e kishit njė lidhje me Adem Demaēin.
Edhe ai nė njė farė forme ishte pėr demonstratat e vitit 1996, mandej ai kishte
ardhur nė Shqipėri pėr tju mbėshtetur juve pėr ndryshimin e Kushtetutės nė
Shqipėri?
Berisha: Unė e kam pasur mik Demaēin. Ai qė nė fillim erdhi nė Shqipėri dhe
u pendua se kishte gabuar nė raport me Enver Hoxhėn. Por jo vetėm unė, edhe
ata qė po luftonin pėr lirinė e Kosovės, i dhanė atij njė pozicion shumė tė
rėndėsishėm. Dhe kjo gjė nuk ishte pa leverdi, sepse kishte nevojė pėr figura
tė rėndėsishme. Mė duket se ai nuk ishte nė nivelin qė u prit prej tij. Arsyen
nuk e di.
Express: Kur filloi lufta nė Kosovė, nė vitin 1997, ju ishit nė opozitė. Nė
anėn tjetėr, shteti shqiptar ishte buzė kolapsit. Ka teori qė thonė se lufta
e Kosovės dhe trazirat e Shqipėrisė kanė njė lidhje. U hapėn depot dhe numri
mė i madh i tyre kaluan nė Kosovė. A besoni qė ka njė lidhje nė mes tė kėtyre
dy ngjarjeve?
Berisha: Tani... armėt do tė kalonin nė Kosovė, me depo apo pa depo, nuk ka
asnjė dyshim. Por, a pat gisht Beogradi nė skemat piramidale, tė dhėnat e mia
thonė se po. Sa pėr armėt, nuk janė problem i njė lufte mė komplekse....
Express: Si ėshtė e mundur z. Berisha qė nė kohėn kur nisi lufta, kufirin Kosovė
Shqipėri e kalonin nė kėmbė mijėra veta, kurse Serbia nuk e merrte asnjė hap
pėr ta stopuar sjelljen e armėve nė Kosovė. Mė vonė, kjo gjė ishte bėrė gati
e pamundshme. Pra, pse shteti serb fillimisht lejoi qė nė Kosovė tė futeshin
armė?
Berisha: Gjatė gjithė kohės Millosheviqi e ka pasur njė qėllim, ndarjen e Kosovės.
Nuk ka menduar kurrė qė ta ketė tėrė Kosovėn. Mendonte nė njė ndarje qė do tė
ishte shumė e dhimbshme dhe fatale pėr shqiptarėt. Millosheviqit mendoi qė nė
proces e sipėr do ta realizojė ketė gjė. Ndaj edhe ai, nuk them se nuk e mirėpriti
por as nuk e keqpriti sulmin e shqiptarėve nė kėtė moment. Sepse ai mendonte
se Kosova mund tė ndahej vetėm me luftė. Pėr vite tė tėra, ai u pėrpoq me ēdo
kusht, mobilizoi shumė faktorė ndėrkombėtarė. Hartat vinin e shkonin. Ai mendoi
se nėpėrmjet frontit do tė mund ta ndante. Por, e bėri njė kalkulim fatal.
Express: A ėshtė e vėrtetė se njė numėr i armėve ka kaluar nė Kosovė prej shtėpisė
suaj nė Tropojė?
Berisha: E vėrteta ėshtė se shtėpia ku kam lindur, me aprovimin tim, ishte shndėrruar
nė bazė tė UĒK-sė.
Express: E keni pasur mė lehtė sepse keni qenė nė opozitė?
Berisha: Jo, jo. Nė atė kohė kishte ardhur Paddy Ashdown, si pėrfaqėsues i Tony
Blair, dhe nė mes tjerash mė tha: Tė tė pyes diēka hapur: A je ti komandant
i UĒK-sė?. I thashė - jo. Mė pyeti po shtėpia jote qė ėshtė shndėrruar nė
shtab tė UĒK-sė, e unė i thashė se shtėpia ėshtė e hapur pėr miq dhe e kemi
zakon ti presim. Mandej mė tha se ēka ti thoshte Kryeministri Blair. I thashė,
thuaj le ti ndihmojė UĒK-sė sa tė mundet.
(Nė numrin e nesėrm tė Express: Berisha flet pėr Konferencėn e Rambujesė; takimin
e tij tė vitit 1999 me Bushin e vjetėr; takimin e tij tė vitit 1997 me Bushin
e ri; Identitetin kosovar dhe gjuhėn shqipe; marrėdhėniet me Kryeministrin Hashim
Thaēi; rrugėn DurrėsMorinė etj.) (Nga Berat Buzhala & Ilir Mirena, express)
29.01.2009KKSHA:Zgjedhjet te rendesishme per Marreveshjen e Ohrit dhe NATO-n

BEQIR
SINA, New York,
postuar erenikut:
Sat, April 19, 2008 9:42 am
NY
botuar:
E dielë 20 prill 12:30 am NY
Drejtori i Keshillit Kombetar Shqiptaro-Amerikan(KKSHA), Avni Mustafaj i
deklaroi bashkepunetarit te ERENIKUT ,se zgjedhjet e parakohshme jane shume te
rendesishme per te ardhmen e Maqedonise ne planin e realizimit te Marreveshjes
se Ohrit dhe marrjen e fteses per anetaresim ne NATO.
WASHINGTON
DC: Shqiptaret duhet te luajne nje rol pozitiv duke punuar ne
drejtim te implementimit te Marreveshjes se Ohrit dhe marrjes se fteses per
anetaresim ne NATO.Deri sa jane dy parti te medha shqiptare PDSh dhe BDI ne
Maqedoni, eshte natyrisht qe keto konkurojne per te njejtat vota ne
komunitetin shqiptar. Por, megjithate une besoj se ato duhet te punojne bashke
per implementimin e Marreveshjes se Ohrit, theksoi Mustafaj per Bota Sot.
Lidhur me marreveshjen e Ohrit, ai vlereson se ekziston nevoja qe politikanet
shqiptare te bejne me shume ne planin e implementimit te kesaj marreveshje.
Drejtori i KKSHA-se, Avni Mustafaj potencoi ndihmen e dhene nga komuniteti
shqiptaro-amerikan per proceset qe kane te bejne me shqiptaret ne Ballkan.
"Ne duhet te kerkojme ne te ardhmen me shume raste per investime, krijime te
institucioneve qeveritare dhe jo-qeveritare si dhe edukim dhe mesim per brezat
e rinj. Ballkani po ndrrohet nga vende komuniste tek demokracite dhe
integrimet Euro-Atlantike. Keto ngjarje do sjellin raste per zhvillim dhe
probleme. KKSHA kane dhene nje kontribut te madhe ne fushen e arsimit ne
Kosove, Mal te Zi dhe zona te tjera shqiptare ne Ballkan. Prandaj projekte te
medha ose te vogla mund te ndryshojne jeten e shqiptareve ne rajon, ka
theksuar Avni Mustafaj.
B.Sina
: A jeni i knaqur me Partite Shqiptare ne Maqedoni?
Avni Mustafaj : Duhet te kete me shume bashkpunime midis partive Shqiptare ne Maqedoni, dhe me shume angazhim nga politikanet per implementimin ne Ohrit. Ne kte raste qe Maqedonia nuk eshte ftuar ne NATO dhe kerkesa per takime te reja, Maqedonia eshte ne nje moment te rendsishem. Zgjedhjet qe vine do te jene shume te rendsishme per te ardhmen e vendit dhe partite Shqiptare(PDSH dhe BDI) mund te lozin nji role pozitiv, duke punuar bashke per sukses ne planin e Ohrit, dhe duke punuar bashke qe Maqedonia te ftohet formalisht ne NATO.
B.Sina : Shqipetaret kane nje Diaspore te madhe ne SHBA, ashtu si ne Australi dhe Kanada. A besoni ju se Diaspora Shqiptare perkrahe dhe mbershtet Shqiptaret ne Maqedoni, ashtu sic vepron edhe komuniteti Cifut ketu ?
Avni Mustafaj : Une mendoje se komuniteti Shqiptaro-Amerikan meritone nji falemnderin te madhe per kontributen e saj per Shqiptaret e Ballkanit. Per shume vite Shqiptaro-Amerikanet kane kontribuar tek projektet, ngjarjet, institucionet dhe ne proceset gjitheshqiptare, duke bashkepunuar edhe me politikane Amerikane. Shqiptaret e amerikes jane te dalluar edhe per kontributin financiare, derguar tek familjet e tyre qe kane hequr keq nga luftarat dhe mungesa e perspektives ekonomike. Ne duhet te kerkojme ne te ardhmen qe te bejme edhe me shume per investime, krijime te institucioneve qeveritare dhe jo-qeveritare, dhe edukim dhe mesimin per brezet e reja. Keto kushte do te shkurtojne kohen qe vendi yne te dale nga gjendja e krijuar, dhe nga nje vend qe kerkone ndihma te jete nje vend qe ndjek ekonomine nderkombetare , tregun e lire dhe qeveri te cilat ne menyre demoratike do te udheheqin popullin e tyre.
Cdo grup etnik ne Amerike angazhohen qe te ndimojne vendet tyre dhe kane ceshtje te ndryshme, dhe nuk mund te krahasojme komunitetin Shqipetar me ndonji tjeter Por, Diaspora Shqipetare ka qene shume efektive. Ballkani po shendrohet nga vende ish-Komuniste dhe ish-Socialiste tek vende me demokraci dhe integrime Euro-Atlantike. Keto ngjarjet do sjellin raste per zhvillim por dhe probleme. Edhe, grupet nga vende te caktuara duhen te perdorin mundesit e tyre per ndertimin e shkollave, qendra kulturore ose institucione qe egzistojne. Nje shembull, NAAC, kane dhene nji kontribute te madhe tek Universiteti i Kosoves dhe ne kemi mbledhur fonde per ndertimin e nje shkolle fillore ne Sukobine, Mal I Zi. Prandaj projekte te medhaja ose te vogla munde te nderroje jetat e atyre ne keto vise ku jetojne shqiptaret ne Ballkan
B.Sina: Si mund keto marreveshje te partive Shqiptare te ndimojne interesat Shqiptare dhe ceshtjen Shqiptare?
Avni Mustafaj: Deri sa jane 2 parti te medhaja Shqiptare ne Maqedoni,(PDSH e Menduh Thaqit dhe BDI i Ali Ahmetit) eshte natyrisht qe keto konkurojne per te njejtat vota, ne komunitetin Shqiptar dhe konkurojne me te gjithe politikanet e vendit. Une besoje se duhet te punojne bashke per implementimin e planit te Ohrit. Ky plan u shpalos per integrimin e komunitetit Shqiptar ne procezin politik, social, dhe ekonomik ne Maqedoni. Ka pasur sukses ne kete procese por egzistone nevoja qe politikanet Shqiptare te bejne edhe me shume.
Per marreveshjet e komunitetit Shqiptare, partite duhen te bashkpunojne, duhet te takohen, te bejne marrveshje, dhe te pranojne diferenca ne opinione te tyre. Pa dialog, nuk mund te kete zhvillim dhe risku ne keto probleme rritet.
Intervistė ekskluzive me Hashim Thaēin
Treshja e ndėrmjetėsve tė Bashkimit Evropian, Rusisė dhe Shtetet e Bashkuara, pritet ti paraqesė sot Kėshillit tė Sigurimit raportin pėr Kosovėn.Bisedimet disa mujore mes Prishtinės dhe Beogradit me ndėrmjetėsimin ndėrkombėtar pėr statusnin e Kosovės u mbyllėn nė nėntor pa ndonjė marrėveshje.
Beqir Sina : Zoti Thaqi, edhe pse nuk ka ndonjė datė tė caktuar, shpresohet se shumė shpejt viti 2008 duhet t'a gjejė Kosovėn me institucione tė reja. Por,ende nuk dihet sa kohė do tė duhet pėr krijimin e qeverisė sė re tė Kosovės dhe konsututuimin e Parlamentit tė ri. A mendoni se po vonoheni nė krijimin e Institucioenve tė reja tė Kosovės?
Hashim
Thaqi : Ana institucionale po funksionin. Ajo ka eksperiencėn
e vetė shumė pozitive nė kėtė drejtim ēka edhe zgjedhjet e fundit ishin
edhe njė dėshmi e fuqishme se populli dhe partitė politike nė Kosovė
janė nė rrugė tė mirė. Nė rrugėn e drejtė tė sė ardhmes sė Kosovės.
Duke ndjekur njė politik pro-perendimore. Tash veēse ėshtė arritur linja
e pėrfaqėsimit dhe tė ngritjes sė Qeverisė sė re e dalė nga zgjedhjet
e lira e tė ndershme tė 17 nėntorit, njė Qeveri pėr mendimin tim qė
do tė marrė tė gjitha pėrgjegjesit e veta nė kėto momente shumė tė rėndėsishme
pėr Kosovėn dhe populline saj. Duke bėrė njė Kosovė tė tė gjithė popullit
tė saj pėrfshirė kėtu edhe serbėt, romėt, e pakicat e tjera. Kam marrė
pėrsipėr pėr tė qėnė Kryeministri i tė gjithė qytetarėve tė Kosovės.
Duke mbrojtur dhe punuar pėr interesat e tė gjithė qytetarėve
tė Kosovės, pa ndonjė dallim. Kėshu qė jemi nė fazėn e fundit tė gjetjes
sė formulės sė e cila na garanton edhe suksesin, stabilitetin , efekasitetin
dhe qė garanton fillimin e zhvillimit tė njė Kosove tė re. Kjo qeveri
do tė dallė "jashtė etiketimeve negative" thjesht pra njė
fillim i ri i punėve tė reja e tė mėdha qė na presin nė tė ardhmen,
mirėqenja, reforma sociale, demokratike dhe pavarėsinė e plotė tė Kosovės.
B S : Tashėm ėshtė finalizuar drafti i ri i Kushtetutės
sė Kosovės. Si kryeministėr i ardhshėm i Qeverisė sė Kosovės si
do tė veproni me strukturat paralele serbe qė vazhdojnė
tė ekzistojnė ?
Hashim
Thaqi : Drafti i Kushtetutes sė re tė Kosovės, ka pėrfunduar
Kosova do tė jetė shtet i Pavarur Sovran dhe demokratik. Vend i tė gjithė
qytetarėve tė saj me tė drejta tė garantuar dhe tė afirmuara edhe pėr
minoritetet, serbėt e pakicat e tjera. Institucionet ligjitime tė Kosovės
tė cilat do tė dalin shumė shpejt, do tė funksionin nė tė gjithė territorin
e vet me mbėshtetjen e Administratės Civlile Ndėrkombėtare. Nuk do tė
ketė dhe nuk do tė njofim mė asnjė struktur paralele. Nė Kosovė
do tė ketė vetėm institucione legale dhe qė kanė legjimitetine tyre
tė marrė me votėn e sovranit mė 17 nėntor.
Hashim
Thaqi : Ne do tė bėjėm harmonizimin e qėndrimeve
tona me nė linja tė pėrbashkėta nė realacionin BE e SHBA. Me Brukselin
dhe Ushingtonin do tė kemi qėndrime dhe veprime tė koordinuara mirė.
Edhe deklera e pavarėsisė do tė jetė e koordinuar mirė me botėn demokratike,
me atė ēka deri tani ne jemi akorduar. Vetem tash ky ėshtė njė proces
procedural i ndjekjes sė mėnyrės sė sesi do tė ndodhė. Por defenitivisht
Kosoav po e pėrmbyll kaptiullin e pavarėsisė , duke i marrė mbi"supet"
e saja edhe pėrgjegjėsit qė i takojnė asaj. Duke vėnė nė jetė implementimin
e Palnit Ahtisaari. Natyrishtė, qė edhe ardhja dhe vendimi i misionit
tė ri mbėshtetės tė civil tė BE-sė, dhe prezenca e tyre e ardhėshme ėshtė
i mirėpritur.
B
S : Pėr ēėshtjen e Kosovės Serbia gjen tek Rusia njė mbėshtetėse
tė fortė. Serbia ia shėrblen Rusisė pėrmes politikės sė dyerve tė hapura
ndaj interesave ekonomike ruse. A ju shqetėson ju ky fakt dhe a e
dėmton Kosovėn ? Mbasi disa lidhje ekonomike janė ende me Serbin,
siē ėshtė edhe sistemi elektrik bie fjala ?
Hashim
Thaqi : S'ka dyshim se kėto ēėshtje tė cilat ju pėrmendni
, janė shumė tė lidhuara me njėri tjetrin. Por, do tė theksoja meqėnėse
mu dha edhe rasti t'a shpreh pėr herė tė parė kėtė pikė, nuk ka pengesė
tė ndalė procesin nė tė cilin ėshtė futur Kosova tani. Pavarėsia ka
edhe transicionin e saj demokratik e ekonomik nė vazhdim ne do tė punojmė
maksimalisht me partnerėt tanė ndėrkombėtar, SHBA tė BE, e Nato-n qė
B
S : A ka ndonjė farė lidhje nė mes tė Kosovės Lindore (Preshevės,
Bujanovcit e Medvegjės) dhe ēėshtjes sė statusit tė Kosovės ?
Hashim
Thaqi : Ka lidhėshmėri . Por assesi ngjashmėri kur vjen
fjala tek parametrat me tė cilat maten kėto dy ēėshtje. Me ato ēka"lexohen"
nė opinion dhe shtypin lokal , kombėtar dhe ndėrkombėtar. Kosova do
tė jetė vend i pavarur vend i paqes dhe sigurisė jo vetem nė Kosovė,
por garanci pėr paqen dhe sigurinė edhe me vendet pėr rreth saj , e
rajon e me gjėrė. Ne do tė respektojmė tė gjitha tė drejtat ndėrkombėtare
tė cilat e njofin Preshevėn, Medvegjen dhe Bujanovcin. Do tė kemi njė
bashkėpunim tė mirė dhe do tė punojmė nė drejtim tė gjitha angazhimeve
pėr tė siguruar e mabjtur paqe e stabilitetet nė tė gjith rajonin .
Ėshtė shumė pozitive qė shqiptarėt nė atė trevė tash kanė edhe pėrfaqėsuesit
e tyre ligjitim tė cilėt janė duke pėrfaqėsue e prezantuar kėrkesat
dhe tė drejtat e shqiptarėve tek autoritetet ndėrkombėtare.
Hashim
Thaqi : Tė gjithė jemi deklaruar dhe jemi kundėr veprimeve
tė kėtilla., dhunės e cila nė ēfardo lloj forme vjen dhe ngado qė vjen.
Nuk duam tė ushtrohet asnjė lloj dhune nga ēdokush aty ku jetojn sidomos
shqiptarėt. Pasiqė kudo ku jetojnė shqiptarėt duhet tė ketė vetėm paqe
dhe stabilitet, siguri e qetėsi. Tė mos bėjmė incidente dhe probleme
. Ēdo problem'matik e krijuar pėr rreth Kosovės,mund t'a demtojė procesine
pavarėsisė sė Kosovės.Prandaj ! njė"difiēit" i lidershipit
shqiptarė nė Maqedoni duhet tė kaloj , pasi aty ka nėjėrėz, besoj qė
do tė gjejnė rrugėt e mirėkuptimit , vullnetit tė mirė, bashkėpunimit
dhe pėrgjegjėsisė sė lart kombėtare e demokratike , nė interse tė jashtėzakonėshėm
tė paqes dhe stabilitetit nė Maqedoni e rreth saj. Kėrkojm dhe ėshtė
me rėndėsi qė tė ket harmoni mes spektrit polititk atje sidomos nė kėtė
momnete historike pėr Kosovėn. Ne duam vetėm mbashtejetn e tyre tė plotė
pėr pavarėsin e Kosovės, nė bashkėpunim edhe me Kryeministrin e
Maqedonisė Nikolla Gruevski, tė mos pėrsėriten mė gjėra tė kėtilla.
Ne kemi lidhje tė mira institucioanle tė mira me ēdo parti politike
atje.
B S : Disa analisite ka pranuar se njohja e pavarėsisė sė Kosovės nė mėnyrė tė njėanshme mund tė krijojė mė shumė probleme se sa t“i zgjidhė ato? Cili ėshtė mendimi juaj?
Hashim
Thaqi : Pavarėsia e Kosovės, nuk vjen me njofjen e njėanėshme,
por ajo vjen me njofjen e tė gjithėve. Duke i besuar shuėm Shteteve
tė Bashkauara tė Amerikės dhe Bashkimit Europian dhe NATO-s. Ne kemi
marrėdhėnie tė shkėlqyera me SHBA-sė,. Populli shqiptar i Kosovės, populli
shqiptar ngado qė ėshtė ka dėshmuar se ėshtė populli mė pro
amerikan nė botė. Kjo ėshtė njė vler e madhe e cila ne si shqiptarė
na bėnė krenar dhe na obligon qė t'a ruajm dhe t'a kultivojmė kėtė thesar
tė ēmuar e cila ėshtė busulla e marrėdhėnieve tona mes dy popujve. Ēka
edhe populli amerikan e qeveria e saj janė tė bindur se nuk kanė mik
mė tė madh se Shqiptarėt nė Europė. Ne kemi vrejtur se edhe amerikanėt
e respektojnė kėtė vullnet tė shqiptarėve , duke na njoftur edhe si
partnerėt mė tė besueshem.
B S : Zoti Thaqi a kishit ndonjė mesazh dhe kėtė do t'ua pėrcillinit bashkėatdhetarėve tanė nėpėrmjet kėsaj interviste ?
Hashim
Thaqi : Kėrkojė, nga shqiptarėt e Amerikės, bashkėkombasit
tanė , punė , pėrkushtim dhe larg dallimeve dhe pėrēarjeve me tendnca
partiake e tė tjera.U bėjė thirrje dhe i ftojė tė gjithė shqiptarėt
e Amerikės tė cilėt janė tė suksesėshėm nė fushėn e biznesit , ejani
e invstoni nė Kosovė. Ne ju ju krijomė kushte dhe rrethan shumė tė favorėshme
pėr tė invistuar dhe siguruar bizneset tuaja. Duke ju garantuar dhe
favorizuar ju si bashkėatdhetar me lehtėsira nė kuadrin ligjorė pėr
thithjen e bizneseve tuaja nė Kosovė. Si njė Kryeministir i ardhėshėm
e Kosovės, disaporės shqiptare nė perendim i sigurojė dhe i grantojė
edhe njė herė lehtėsira maksimale nė kudėr tė dispozitave legale qė
janė duke u hartuar pėr kėtė qėllim.
B
S : Zoti Thaqi ju falemdnerit pėr intervistėn. Me lejoni t'ju
urojė suksese dhe gėzuar festat e Fundvitit!
Hashim Thaqi : Ishte me tė vėrtet kėnaqėsi pėr mua - ju urojė gėzuar festat e Fundivitit dhe suksese ! Shumė tė falemnderit !
/Bisedoje BEQIR SINA
Beqir Sina : Si i vlersoni ju keto takime ne komunitet, dhe ēfare rendesie kane keto per ju dhe per shqiptaret ?
BS: Zoti Ambasador iu faleminderit !
BEQIR SINA, Nju Jork
09/10 dhjetor, 2007
Dom Lush Gjergji : Nuk mundet tė jemi njė popull i vogėl - i cili ka vlera dhe virtyte tė mėdha!
BENSONHURST - BROOKLYN NY : Kėtė javė pėr tė marrė pjesė nė festimin e 28 - Nėntorit, Ditės sė Flamurit, 95 - vjetorit tė Shpalljes sė Pavarėsisė sė Shqipėrisė, dhe lutjes ndėrfetare organizuar nga Katedralja San Patrick nė Nju Jork, ku edhe u krye njė lutje ndėrfetare kushtuar pavarėsisė sė Kosovės, ishte i ftuar edhe Don Lush Gjergji. Me kėtė rast, ai i dha njė intervistė eskluzive pėr ERENIKU-n nėprėrmes tė bashkėpunėtorit tonė Beqir SINA.
Dom Lush Gjergj, prift katolik, Administrator Apostolikė i Prezerenit,, ėshtė
doktor i shkencės sė psikologjisė, ku nė Romė mė 1975 ka mbrojtur doktoraturėn
me temė Gruaja shqiptare. Veē kėsaj ai ka mbaruar tre fakultete, atė tė
teologjisė, filozofisė dhe sociologjisė. Ka botuar 54 vepra dhe sė shpejti
pritet dhe vepra e tij e 55-tė. Ka qenė shumė i afėrt me Nėnėn Terezėn, pėr
jetėn dhe veprimtarinė e saj ka botuar 13 vepra tė pėrkthyera nė 35 gjuhė
tė botės. Ėshtė themelues i Shoqatės Bamirėse Nėna Terezė, mė 10 maj 1990.
Gjatė kėtyre dy dekadave e begatoi mjaft krijimtarinė kulturore dhe fetare.
Ai u gjend, gjithmonė atje ku e kėrkoi vullneti njerėzor, pėr paqe, afrim
dhe unitet kombėtar.
BSina: Sapo morėt pjesė nė njė lutje ndėrfetare, dhe po kremtoni e ditėn e Flamurit, nė mesin e bashkėatdhetarėve tanė nė Amerikė , si ndiheni ?
Ndėrsa, kremtojmė 95 - Vjetorin e pavarėsisė sė Shqipėrisė, mendojmė e punojmė pėr pavarėsinė e plotė tė Kosovės, e mbi tė gjithė tė mbarė popullit shqiptarė.Qė tė jemi nė rradhė tė parė tė lirė, nga ajo ēka ėshtė e keqja , urrejtija , nga ē'kajanė ndarjet e pėrēarjet pėr tė krijuar njė jetė tė vėrtet me vėllazėri gjithė shqiptare. Pėr tė pėrkrahur tė mirėn dhe pėr tė ndihmuar qė t'a gjejmė vetėveten nė rradhėn e popujve tė Evropės nė traditėn e kulturėn tonė mijė- vjeēare, e cila na dallon edhe nga popujt e tjerė. Pėrpos kėsaj ėshtė dhe 10 - vjetori i kalimit nė amėshim tė Nėnės Tereze, ambasadores sonė tė paqes, tė mirėsisė, tė dashurisė dhe tė vuajtjes. E cila, na dėshmojė edhe njė herė, se me vlerėn e virtytet kemi se si t'i paraqitemi botės , se jemi vetvetja dhe nė se dimė t'a ēmojmė, t'a nderojmė, e t'a duam njėri tjetrin. Prandaj festa e sotėme, ėshtė njė kėnaqėsi, e cila u kurorėzua edhe me lutjen ndėrfetare qė ishte nė katedralen San Patrik, rast i rrall, e historik, dhe i bukur pėr t' paraqitur para Zotit, por edhe para botės, perendimore, se kush kemi qėnė dhe se kush jemi dhe kush duhet e mund tė jemi.
BSina: Si e pėrjetuat ju kėtė lutje ndėrfetare,? Nė Katedralen mė tė mėdhe nė SHBA-s, ku mori pjesė edhe vet Kardinali i kėsaj Katedrale, ekselenca e Tij Eduard Egan.
D. L. Gjergji : Ishte, njė takim, njė afrim, njė bashkim me Zotin. Dhe me njėritjetrin. Dhe vetėm nė kėtė mėnyrė, besojė, se tė takuar tė afruar dhe tė bashkuar me Zotin dhe njėri tjetėrin, mund t' pėrballojmė edhe tė gjitha sfidat. Dhe mund t'ia dalim pėr tė dėshmuar se vėrtet nė shpirtin dhe nė zėmėrėn tonė, burojnė vlerat gjithė shqiptare , dhe vlerat universale tė njėrėzimit.
BSina: A ėshtė kjo lutje ndėrfetare - provė e madhe, ndaj asaj qė i ndjeri Papa Vojtila patė thėnė se "Shqiptarėt, janė shembull nė botė, i bashkėjetesės, tolerancės fetare nė botė"?
D. L. Gjergji : Gjithėsesi ! Bota, e ka zbuluar kėtė kahmoti. Dhe ne duhet tė jemi tė vetė dijėshėm se me cilat vlera dhe virtyte tė paraqitemi pėrpara botės.Pėr tė dhėnė njė shembull tė mirė. Pasi qė ne jemi njė popull i vogėl , po me vlera tė mėdha. Po e pėrkujtojė edhe njė herė thėnjen e kardinalit hungarez Paskaj, i cili para Nėnės Tereze, dhe para meje, patė thėnė; kur u hap shtėpija e parė e tė varfėrfėrve nė Budapest, ;"Nuk mund tė jetė njė popull i vogėl - ai i cili i jep botės njė Nėnė tė Madhe - si Nėna Tereze". Pra edhe ne mund tė themi se nuk mundet tė jemi njė popull i vogėl - i cili ka vlera dhe virtyte tė mėdha, siē jemi ne shqiptarėt.
BSina: Cilat ishin pikat e pėrbashkėta gjatė lutjes ndėrfetare ?
D. L. Gjergji : Ju e patė edhe vetė. Tė tre besimet fetare, u lutėn pėr njė qėllim tė vetėm. Atė tė bekimit tė ditės sė Flamurit, 28 Nėntorin 1912, Shpalljen e Pavarėsisė sė Shqipėrisė dhe lutjen pėr pavarėsinė e Kosovės. Ju patė sesi kardinali Eduard Egan, i dėnojė krimet e komunizmit nė Shqipėri, dhe lavdėrojė besmin e madh tė popullit shqiptarė, tek Zoti. Ai tha se shqiptarėt vuajtėn shumė nėn rregjimin komunistė, por ja qė njė ditė ata janė tė lirė dhe tė pavarur vetėm se nė shprit besuan tek Zoti. Njėherėshit, pikė e veēantė gjatė kėtyre lutjeve, ishte ajo sesi populli shqiptarė gjatė luftės sė dytė botėrore, u bė shpėtimtari i qindra familjeve hebrenje - gjatė Luftės sė Dytė Botėrore, ēka e ceku dhe vetė Raba i Sinagogės,"Emeritus Temple Israel" New Rochell - Nju Jork,Rabbi Amiel Wohl.
BSina: Cilat janė pėrshtypjet Tuaja nga kontaktet me lider tė njohur fetar nė SHBA-ės, dhe personalitete amerikanė gjatė vizitave qė po i bėni SHBA-ės ?
D. L. Gjergji : Ne, kemi pasur rastin tė shkėmbejm gjatė kėtyre ditėve nė disa biseda, mendime shumė tė rėndėsishme, pėr pavarėsinė e Kosovės e ēėshtje tė tjera fetare e kombėtare. Kėto biseda janė nė vazhdėn e atyre qė unė, e ne kemi bėrė edhe gjatė sherbesave tona fetare nė Kosovė. E rėndėsishme ėshtė se kudo kemi qėnė tė mirėpritėshėm. Pėrgjithėsisht, bisedimet tona kanė qenė shumė tė ngrohta e vėllaznore, me liderit fetar e politik tė komunitetiti. Kėto janė momentet mė tė rėndėsishme, pėr Kosovėn, pėrkatėsisht tash, qė ėshtė nė njė moment kur Kosova ėshtė ecur me shpejtėsi drejt statusit tė Pavarėsisė. Edhe, megjithėse kjo tani duket sikur ėshtė vonuar pėr disa kohė sa qė Sėrbia dhe aleatja e saj Rusia po e kundėrshtojnė. Por, me mbėshtetjen dhe pėrkrahjen qė kemi ne nga Amerika, pavarėsia e Kosovės do tė vijė shumė shpejt. Jeta dhe vepra jonė flet gjithėnjė, se ne jemi nė shėrbim tė fesė, ēeshtjes sė Kosovės dhe ēeshtjes sonė kombėtare.
BSina: Cilat janė marrdhėnjet ndėrfetare nė Kosovė ?
D. L. Gjergji : Janė shumė tė mira! Janė shembull jo vetėm i shqiptarėve, por edhe pėr tė tjerėt. Pėr tė dėshmuar se krishtėrimi dhe islamizimi - jo vetėm mund tė bashkėjetojnė , por mund dhe duhet tė bashkėpunojnė . Sepse, jemi vėllezėr dhe bijėt e bijat e tė njėjtit gjak, e tė njėjtit Zot. Kemi njė traditė e kulturė me shekuj tė pėrbashkėt. XV-XVI,XVII shekuj para se tė ndodhte islamizimi, kohė qė jemi tė ndarė por jo tė pėrēarė. Kjo, ėshtė ajo qė na lidhė me Zotin dhe na lidhė edhe mė shumė me njėritjetėrin. Dhe feja e mirėfillėt nuk ėshtė vetėm marrdhėnie me Zotin, por nėpėrmjet kėtyre marrėdhėnieve me Zotin ne ndėrtojmė edhe marrėdhėnie ndėr njerėzore tė shkėlqyera, nė Kosovė.
BS: A ėshtė paraparė qė edhe nė Kosovė tė Zhvillohet ndonjė lutje ndėrfetare si kjo qė u mbajt javėn e kaluar nė Nju Jork, Katedralen Shėn Patrik ?
D. L. Gjergji : Der mė tash nuk kemi pasur. Por, mendojė qė do tė ishte mirė, qė tė organizohemi me njė lutje ndėrfetare pėr Kosovėn tonė edhe mė gjėrė pėr paqe dhe bashkėjetes, harmoni e tolerancė tė pėrbashkėt. Duke bėrė me kėtė rast edhe njė pajtim tė popujve, sepse e dimė qė liderit fetar duhet tė jenė ata qė i paraprijnė, takimit, afrimit, bashkimit me popujve dhe tė feve. Dhe dėshmia qė u dha nė Katedralen e Nju Jorkut, Shėn Patrikut, pėr mua ishte njė dėshmi e mirė dhe e fuqishme. Edhe pse unė kamė marrė pjesė, nė takimet e ndryshme . Kam marrė pjesė edhe nė takimin e parė qė e organizojė dhe e ftojė Papa Gjon Pali i II-tė, papa i pavdekėshėm, nė Assisi, Itali, nė vitin 1986. Athere kur i ftojė tė gjithė krekėr nga mbarė bota, tė feve tė ndryshme monotoiste, por edhe tė gjithė fet e tjera, dhe u bė njė takim i mrekullueshem nė Bazilikėn e Shėn Franit. I cili, ka qėnė njė ndėr njėrėzit dhe shejtėrit qė ka dhėnė njė kontribut tė jashtėzakonėshėm pėr dialogun ndėrfetar nė botėn mbarė. E sidmos, nė sitlin e jetėn sė veprės Nėnė Tereze, do tė ishte mė se e logjikėshme edhe nė Kosovė, pėr tė treguar se ne jemi bijat e bijėt e e saj shpirtėror.
BS: Thuhet se keni nė dorė dorėshkrimin e veprės se 55-tė. A mund tė thoni cili ėshtė ky libėr ?
D. L. Gjergji : Vepra, e cila kam nė dorė tash,po ashtu siē thoni ju ėshtė e 55-ta, Mendojė, se do tė ia jap titullin edhe pse ende nuk e kam caktuar , dhe meqėnse ju ma nxorrėt kėtė "sekret", do tė jetė libri me titull "Tė ftuar dhe Tė Dėrguar". Qė do tė thotė se njeriu, ka njė jetė personale qė ėshtė ftesa nė jet, ftesa nė fe, ftesa nė dashuri, ftesa nė familje , ftesa nė veprimtari. Dhe dėrgimi, qė do tė thotė se njeriu pos aspektit personal - ka edhe aspektin familjar, aspektin shoqėror, aspektin kulturor, aspektin kombėtar, aspektin fetar.Ēdo njeri e ka jetėn e vet nė kėto dy binare ;" I Ftuar prej dikutj, pėr diēka - dhe i Dėrguar pėrj dikujt diēka. Ky libėr do tė jetė njė aspekt, ose njė analizė, tė cilėn me vite tė tėra e kam nė dorėshkrim dhe tash jam kah pėrfundimi.
BS: E kuptoj se ēdo vepėr e njė shkrimtari, ėshtė si mė thėnė "pėllėmba me gishtata e dorės" dhe nuk mund tė dallosh se cili prej tyre ėshtė mė i nevojėshmi. Por, pėr ju cili libėr ėshtė me i dashuri dhe pse ?
D. L. Gjergji : Pėr pos dizertacionit, :"Roli i femrės shqiptare nė familje e nė Shoqėri" e cila ėshtė hear e parė qė njė autor shqiptar, mundohet tė paktėn me njė mėnyrė shkencore dhe tė trajtojė nė njė mėnyrė shkencore, veprat qė dallohen - ato janė 13 vepra tė kushtuara Nėnės Tereze dhe sisdomos, "Nėna e dashurisė", e cila, u botua diku aty tek 15- gjuhė tė huaja, dhe arriti vetėm nė Europė, nė njė tirazh diku deri nė 5 milion kopje. Pa marrė parasyshė botėn tjetėr, atė tė shitjes nė kontinetin Amerikan, Azi dhe Australi e Afrikė. Kjo, nuk ėshtė merit vetėm e imja. Ajo ėshtė e Nėnės Tereze, e cila mė "ushqeu" me materialin, qė tė shkruaj e tė frymėzohem. Ajo thoshte se "Unė jam lapsi i Zotit, dhe ai shkrojti nėpėr jetės sime, pėr mua".
Dhe unė do tė thoja; se "Unė jamė lapsi Nėnės Terezes" - dhe ajo ēka ka bėrė njė vepėr tė madhe unė u mundova t'a zbėrthej nė tre shtresa. Nė shtresė e saj, Gonxhe Bojaxhiu, Jeta Familjare, Jeta Rinore.18 vitet e saj si motėr e Loretos, pastaj vitet si misionare e dashurisė. Megjithatė, si njė ndėr veprat kryesore, qė e ēmojė edhe Papa i ndjer John Pali i II-tė, qė e kėrkojė tė botohej edhe ė gjuhėn polake, dhe nė vitin 2000 ai nė praninė e 10 delegacione tė ndryshme nga bota, ua dhurojė nė Vatikan, ishky libėr qė e sipėrcitova.. Mendojeni se ēfarė ndodhte, unė mendoja se isha nė ėndėrr, kur Papa njė ndėr personalitete mė tė njohuara tė botės, shpėrndan njė libėr kushtuar njė murgeshe shqiptare katolike - Nėnės Terezes, me nė autor po njė prift katolik shqiptar, i cili isha unė vetė.
BS: Dom Lush Gjergji, si njeriu i Nėnė Terezes, do tė kisha shumė dėshirė tė merrja njė pėrgjigje nga Ju, sesi i vlersoni tendencat qė kanė ndodhur nga sllavo-maqedonasit pėr pėrvjedhjen e figurės sė Nėnė Terezes
D. L. Gjergji : Kėtė, e quaj njė ēėshtje tė tejkaluar. Sepse, sado qė ata u munduan nuk mundėn tė arrijnė atė ēka edhe e kishin qėllimin e tyre. Bota, thotė se Nėnė Tereza ėshtė , "pasporta" e indetitetit tė shqiptarėve. Megjithse, ata kanė lakmi t'a ken njė Nėnė Tereze, ajo e definojė vetveten , sidomos nė ditėn e shpėrblimit mė 10 dhjetor tė vitit 1979, para 1200 gazetarve, kur ma tha mė sė pari nė gjuhėn shqipe, pastaj edhe nė gjuhėn anglisht , "Unė, e kamė nė zėmėr popullin tim shqiptar- Lus Zotin qė paqja dhe dashuria e Tij tė vi nė zemėrat tona dhe nė zėmėrat e botės mbarė. Luetni Zotin pėr mua dhe fukarejtė e mij! Zoti u bekoftė!" Nėna Tereze, Unė, ia ktheva pėrsėri duke i thėnė, a mund tė mė ndihmosh edhe diēka, nėshkruajni Bojaxhiu.
Se e kisha parasysh, qė edhe mund tė ketė spekulime, dhe fatėbarėdhėsit ajo kurr nuk e ka nėshkruar me mbiemėr se ashtu ėshtė tradita kishtare. E nėshkroi, edhe sot, e kėsaj dite e kam si njė ndėr kujtimet dhe nėnshkrimet mė ė bukura tė jetės sime. Prandaj, kjo ėshtė njė ēėshtje e tjekaluar... Desha t'a pėrfundojė me diēka. Bota 10 dhjetorin e caktojė si pėrfundimin e bisedimeve rreth ēėshtjės sė statusit final tė Kosovės. Kjo ditė ėshtė dita, e shpėrblimit tė Nėnės Tereze; me ēmimin "Nobel pėr Paqe" nė vitin 1979. Ndoshat ndėrkombėtaret nuk janė kujtuar, por unė do tė thoja se fuqia e Zotit e ka caktuar kėtė datė. Duke i lidhur gjithēka me 10 - tėn. 10 vjetorin e kalimit e Nėnės Tereze nė amėshim, nė ditėn kur ajo mori shpėrblimin - dhėntė Zoti qė Kosova tė fitojė edhe Pavarėsinė e saj.
BS: Ku mendoni se qėndron merita dhe atributi qė ka dispora shqiptare nė Amerikė, pėr pavarėsinė e Kosovės ?
D. L. Gjergji : Mėrgata jonė kėtu - SHBA-ės, e ka luajtur njė rol vendimtarė do tė thoja si nė kohėn e mė hereshme e sidomos me Kosovėn tonė. Dhe ne duhet t'i jemi mirėnjohės dhe t'a faleminderojmė Zotin , Amerikėn dhe Bashkėsin Europiane , e sidomos mėrgatėn shqiptare nė SHBA-ės. E cila, nuk kursej as mundin e as punėn, nė "flijimin" e finanacve tė tyre personale, dhe ēdo gjė tjetėr ēka kjo mėrgat ka bėrė deri tani, pėr tė dėshmuar tė vėrtetėn. Ne nuk dėshirojmė qė tė kemi aleat, qė tė na pėrkrahin pėr keq. Por jemi tė bindur; se jemi nė rrugė tė mirė, jemi nė rrugė tė drejtė dhe tė vėrtetė, rrugėn e Zotit. Dhe jo rastėsisht lufta e parė humanitare, ndodhi pikėrsiht me Kosovėn tonė, e fillojė prej kėtu ku jeni ju, sepse Kosova me ju nė Amerikė, u bė ndėrgjegjėja e mbarė kombit tonė dhe e mbarė njėrėzimit. Kjo ėshtė meritė e tė gjithė shqiptarėve, veēanėrishtė e mėrgatės shqiptare nė SHBA-ės.
BS: Dom Lush Gjergji, ishte me tė vėrtet njė kėnaqėsi pėr mua kjo bisedė. Zoti ju bekoft ju dhe gjithė popullin shqiptarė. Shumė tė faleminderit !
D. L. Gjergji : Gjithashtu, ju faleminderojė pėr tė gjitha qė jepni mundėsi dhe qė bėni njė shėrbim qė populli i ynė tė ketė nė dorė , jo vetėm diēka qė lexon, por edhe diēka qė e ffisnikėron e bujaron mėndjen e zėmėren. Qofshi me nder ! Zoti u bekoftė !<br>
// postuar për ereniku.net/Sun, December 9, 2007 8:58 am//
Perfaqesuesi amerikan ne Treshen nderkombetare per Kosoven, ambasadori Frank Visner, u takua me udheheqes dhe veprimtare, e aktiviste te dalluar te komunitetit, ne restorantin Lumi ne Nju Jork
BEQIR
SINA, Nju Jork
Frank G. Wisner, Jr, tregon
se Ushingtoni synon qe kjo pune te behet si duhet dhe t'i delet ne krye
12 tetor 2007
Lexington Avenue - 70th Street NYC: Perfaqesuesi amerikan ne Treshen nderkombetare per Kosoven, ambasadori Frank Visner, ne nje takim me disa udheheqes dhe veprimtare, disa aktiviste te dalluar te komunitetit, ne restorantin Lumi, te pronares kosovare Lumi Hadri, zhvilloje takimin rutine, ne prage te takimit te ardheshem te Treshes, te kryesuar nga tre perfaqesuesit qe veprojne ne emer te Grupit te Kontaktit: Wolfgang Ischinger perfaqesuesi Bashkimit Europian, Aleksander Botsan-Harēenko perfaqesuesi Rusise dhe i derguari i posaēem SHBA-ve, per ēeshtjen e Kosoves qe eshte vete ambasadori Frank G.Visner, Jr..
Ne grupin e perfaqesuesve shqiptare, benin pjese kryetari i Federates PanShqiptare te Amerikes Vatra, z Agim Karagjozi, nje doktor mjaft i njohur nga Kosova, Dr Avdyl Krasniqi, kryetar i Bordit te Perkohshm Ekzekutiv te Qendres Klinike Universitare te Kosoves, Musli Mulosmani, Harry Bajraktari, Richard Lukaj, Sejdi Hysenaj, Lumi Hadri, Patrik Devine, Elmi Berisha, Ruastem Geci, Florim Krasniqi, Burim Krasniqi e Bajram Kabashi.
Perfaqesuesit e komunitetit shqiptare, me te derguarin e posaēem te SHBA-ve per ēeshtjen e Kosoves, ambasadorin Frank Visner, ashtu siē eshte bere zakon ne kete mjedis edhe ne takimet e meperparshme mbajten nje bisede te drejtperdrejte, shtruan pyetje, si dhe ngriten shqetesimet e tyre, duke kerkuar jo vetem pergjigjet, per ato ēka pyeten, por, edhe qe tu mundesohej - qe shqetesimet e tyre te merreshin ne konsiderat, dhe ato t'i percilleshin nga mysafiri i lart amerikan, edhe adiministrates Bush. Gjate bisedes u fole me shume, per pikat kyēe lidhur me te ardhmen e Kosoves. Perfaqesuesit e komunitetit shqiptare kembengulen duke thene se pavaresia, eshte e panegociueshme,dhe e vetmja zgjidhje ne te mire te Kosoves, dhe gjithe rajonit.
Ambasadori Visner, sugjeroje se sipas tij ēdo gje gjate ketyre bisedimeve shtese ka shkuar ne favor te shqiptareve. Por, pranoje se ēeshtja eshte shume e veshtire. Duhet te vihet pa tjeter ne jete "Plani i Ahtisarit" duke hedhur poshte rezoluten 12-44 te OKB-es, e cila eshte pengese jashtezakonisht e madhe per zgjidhjen e kesaj ēeshtje.I derguari i posaēem te SHBA-ve per ēeshtjen e Kosoves, ambasadori Frank Visner, tha gjate bisedes se puna e tij eshte qe te shohe nese ka fushe te perbashket ndermjet Ekipit te Unitetit nga ana e Shqipetareve Kosovare, dhe anes se Serbeve, me qeverine Serbe. Lidhur me pyetjen se a duhet nje "Dajton per Kosoven" deklaruar nga Wolfgang Ischinger perfaqesuesi Bashkimit Europian, ambasadori Visner tha , se pergjigjeja e kesaj pyetje duhej marre nga ai vete qe ka deklaruar. E ndersa, ai (Visner) deklaroi se eshte kundra nje takimi si ai per Bosnjen tip "Dajttoni".
Ai duke folur me gazetaret shqiptaro - amerikan tha se :"Ne kemi pune per te bere, dhe kemi pune per ta perfunduar. Kjo pune do te perfundoje me 10 dhjetor, ka shtuar Uizner. Me 10 dhjetor, sekretari i pergjithshem do t'i marre keto ēeshtje e do te diskutoje dhe duhet te vendose se cila eshte me e mira per te ardhmen, dhe si t'i arrijne ato synime. Ndersa, sa i perket SHBA-ve, ne duam nje zgjidhje te shpejte, sa me te shepjte qe mund te arrihet, askush nuk cakton data, tash apo me vone, por gjeja me e rendesishme eshte qe te njohim se status kuoja nuk eshte i qendrueshem, dhe se zgjidhja duhet te arrihet pa vonese" ka pohuar gjate kesaj bisede ambasadori amerikan Frank Visner,
Sakaq, duke iu pergjigjur pyetjeve te gazetes se perditeshme kombetares Bota Sot, i derguari i posaēem i SHBA-ve per ēeshtjen e Kosoves, ambasadorin Frank Visner, thote :
BSina: Zoti Ambasadore te mos spekuloje me dekleratat, dua te kujtoje ate se ju ne intervisten e fundit per BBC-World, keni thene nder te tjera se :"Vleresoi, se nese nuk arrihet nje marreveshje mes paleve atehere vendimin se si deshiron te vazhdoje me tej e merr Sekretari i Pergjithshem i OKB-se." Pra, sipas jush 10 dhjetori nuk do te jete caku final dhe se prognoza eshte e hapur deri ne 2008- pa dhene ndonje date te sakte. Pyetja ime zoti ambasadore eshte :"Ēfare tregon kjo tek ju dhe Qeveria juaj, frustim, lodhje, apo diēka tjeter !?!"
FVisner: Jo! Jo! Ne asnje mynre ndonjera nga ato qe permendeni ju. Ju siguroje se jemi edhe me dinamike, ashtu siē jemi edhe me te vendosur qe kete pune qe kemi nisur t'a ēojme deri ne fund. Qendrimi i qeverise amerikane nuk ka ndryshuar dhe eshte i fortqendrueshem ne ate qe kemi thene dhe jemi optimist se do t'a realizojme.Ne jemi te sigurt se kete ēeshtje do t'a vendosim ne rruge te mbare dhe do te kemi nje konkluzion te mire.
BSina: Zoti Ambasadore a keni ndonje mesazh per lidershipin kosovar dhe popullin e Kosoves, që, do t'ua percillnit atyre !
FVisner: Ju faleminderit! qe po me jepni rastin te percjell kete mesazh. Do t'u thoja se lidershipi kosavar ka shume pune per te bere, qe keto negociata te perfundojne me sukses. Duhet, dhe eshte me shume rendesi te madhe, qe Grupi i Unitetit te ruaj unitetin dhe te manaxhoje situaten. Kosova, duhet te zhvilloje zgjedhje model qe te tregoje se me te vertet e meriton te krijoje shtetin e saj me institucionet e saj qe do te dalin pas zgjedhje ve te 17 nentorit. Dhe keshtu te jene te gateshem e te pergatitura per "stacionin" tjeter qe i pret...
BSina : Ju faleminderit ! /..psotuar pėr ereniku.net ...12 tetor 2007..b.sina/
06-tetor-2007
Zėvendėndihmes Sekretarja e Shtetit
pėr Evropėn dhe Euroazinė Rozmari DiKarlo tha se pavaresia e Kosoves ėshtė e
pashmangshme dhe shtoi se nėse deri mė 10 dhjetor nuk arrihet njė marrėveshje
pėr statusin, mendimi i Shteteve te Bashkuara ėshtė se plani Ahtisari mbetet
zgjidhja mė e mirė pėr tė ardhmen. Zonja Di Karlo i bėri keto komente, para
nisjes pėr njė turne nė Ballkan nė kuadėr tė Kartės sė Adriatikut, ku theksoi
gjithashtu nevojėn pėr vazhdimin e reformave pėr tė bėrė realitet ambicjet e
kėtyre vendeve pėr integrim euroatlantik.
Zėri i Amerikės: Zonja Di Karlo, nė vizitėn tuaj nė rajonin e Evropės Juglindore, ēfarė mesazhi u dėrgoni nga Uashingtoni vendeve anėtare tė Kartės sė Adriatikut dhe si i vlerėsojnė Shtetet e Bashkuara pėrpjekjet e kėtyre vendeve pėr integrim nė Nato?
Rozmari Di Karlo: E mirėpres takimin nė Split. U takuam kohėt e fundit me pėrfaqėsues tė vendeve tė Kartės sė Adriatikut nė Nju Jork dhe do tė vazhdojmė bisedat e filluara atje. Mesazhi qė do tė dėrgojmė ėshtė i njėjti qė kemi theksuar gjatė viteve tė fundit: Dyert e Natos janė tė hapura dhe ēdo vend qė pėrmbush kėrkesat e Natos do tė jetė i mirėpritur pėr antarėsim. Shpresojmė se do tė mund tė shohim tė tria vendet anėtare tė Kartės sė Adriatikut nė njė pozitė si kandidatet mė tė forta tė mundshme pėr tė marrė ftesė pėr antarėsim. Kjo varet prej tyre dhe ftesa ėshtė individuale dhe kushtėzohet nga niveli i arritjeve.
Zėri i Amerikės: Nė ēnivel ėshtė Shqipėria krahasuar me vendet e tjera anėtare tė Kartės sė Adriatikut dhe si duken shanset e saj pėr tė marrė ftesė antarėsimi nė takimin e ardhshėm?
Rozmari Di Karlo: Ua kemi bėrė tė qartė zyrtarėve shqiptarė dhe e kemi shprehur publikisht se Shqipėrisė i duhet tė vazhdojė reformat para se tė marrė ftesė, megjithatė ka kohė pėr ta realizuar kėtė. Shqipėria ka realizuar tani pėrparim tė ndjeshėm dhe mirėpresim vazhdimin e reformave. Ne vlerėsojmė angazhimin aktual tė Shqipėrisė nė Afganistan, Irak dhe gjithė bashkėpunimin tonė nė Nato pėrmes Partneritetit pėr Paqe. Ushqejmė shpresa tė shumta se Shqipėria do tė vazhdojė pėrparimin nė kėtė rrugė.
Zėri i Amerikės: Nė cilin drejtim Shqipėria ka nevojė pėr reforma tė mėtejshme?
Rozmari di Karlo: E kemi tė qartė se Shqipėria ka shėnuar pėrparim nė luftėn kundėr krimit dhe korrupsionit, por duhet bėrė mė shumė nė atė drejtim. Po ashtu zgjedhjet e dy radhėve tė fundit kanė shėnuar pėrmirėsim, por ėshtė e nevojshme tė miratohet kodi i ri elektoral pa vonesė.
Zėri i Amerikės: Tė vazhdojmė me ēėshtjen e Kosovės. Kohėt e fundit Ambasadori Wisner tha nė njė intervistė pėr Zėrin e Amerikės se si rezultat i kufizimeve kohore, ka pak gjasa qė tė gjendet zgjidhja brenda kėtij viti. Nėse ndodh kjo, a do tė kalojė procesi nė njė fazė tė re dhe nėse po, ēfarė forme do tė marrė kjo fazė?
Rozmari Di Karlo: Sė pari dua tė pėrsėris mesazhin qė pėrcolli Ambasadori Wisner. Ne e trajtojmė me shumė seriozitet procesin e Treshes dhe do tė vazhdojmė tė nxisim angazhimin e palėve qė nga ky moment e deri mė 10 dhjetor kur Grupi i Kontaktit do ti paraqesė raportin Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė OKB-sė Ban Ki-moon. Ne mendojmė se kjo ka qenė njė periudhė e rėndėsishme dhe shpresojmė se do tė japė rezultate. Por jemi shumė tė prerė nė pikėpamjen tonė se status kuoja nuk mund tė vazhdojė dhe se procesi duhet tė finalizohet. Ne dhe aleatėt tanė evropianė e bėmė tė qartė nė qershor kur vendosėm tė pezullojmė diskutimet mbi projekt-rezolutėn nė Kėshillin e Sigurimit dhe tė vazhdonim pėr katėr muaj bisedimet mes palėve. Po ashtu jemi tė mendimit se nėse nuk arrihet asnjė marrėveshje deri mė 10 dhjetor, plani Ahtisaari mbetet rruga mė e mirė pėrpara. Kur Sekretarit tė Pėrgjthshėm ti paraqitet raporti do tė vijojė njė periudhė diskutimesh mbi hapat e ardhshėm.
Zėri i Amerikės: Sekretarja e Shtetit Kondoliza Rajs ritheksoi pėrsėri kohėt e fundit qėndrimin e Shteteve tė Bashkuara se pavarėsia mbetet zgjidhja mė optimale pėr Kosovėn, por njėkohėsisht u bėri thirrje shqiptarėve tė Kosovės tė mos marrin vendime tė njėanshme. Nėse shqiptarėt shpallin pavarėsinė e Kosovės, a do ta njohin Shtetet e Bashkuara njė Kosovė tė pavarur?
Rozmari Di Karlo: Nuk do tė bėj spekulime mbi ato qė mund tė bėjnė nė tė ardhmen shqiptarėt e Kosovės, apo ne, por dua tė them se kemi njė bashkėpunim shumė tė mirė si me palėn shqiptare ashtu edhe me atė serbe nė kėto bisedime. Mendoj se kosovarėt janė angazhuar seriozisht nė kėtė fazė dhe kohėt e fundit dolėn me njė propozim pėr bashkėpunim me Serbinė. Ne i kemi tė qarta pikėpamjet e shqiptarėve tė Kosovės nė kėtė drejtim. Sekretarja e Shtetit Kondoliza Rajs e ka bėrė tė qartė se ne e konsiderojmė pavarėsinė e Kosovės si tė pashmangshme. Ne do tė vazhdojmė bashkėpunimin me tė gjitha palėt pėr tė gjetur njė zgjidhje qė do ti shėrbente mė sė miri qėndrueshmėrisė nė rajon dhe do tė mbyllte kapitullin e konfikteve ballkanike.
Zėri i Amerikės: Nė arritjen e kėsaj zgjidhjeje a mbetet Kėshilli i Sigurimit ende alternativė? A ka gjasa qė tė rifillojnė diskutime pėr njė rezolutė tė Kėshillit dhe nėse po si do tė kapėrcehet kundėrshtimi rus?
Rozmari Di Karlo: Ėshtė ende shumė herėt tė spekulojmė mbi kėto mundėsi. Pėr momentin duhet tė pėrqėndrohemi nė bisedimet dhe tė mundohemi tė gjejmė gjuhėn e pėrbashkėt mes palėve. Dėshirojmė qė palėt tė dalin me propozime realiste. Kanė kaluar 8 vjet nė kėtė status, janė tė qarta synimet e secilės palė nė kėtė drejtim. Po ashtu ėshtė e qartė se nevojiten masa mė tė forta pėr mbrojtjen e pakicave nė Kosovė dhe integrim nė shoqėri. Mbetet shumė pėr tė bėrė gjatė javėve tė ardhshme.
Zėri i Amerikės: Megjithatė procesi qė vazhdon me ndėrmjetėsimin e treshes, deri tani nuk ka rezultuar nė propozimet realiste qė ju prisni nga palėt. Ēnėnkupton kjo pėr procesin?
Rozmari Di Karlo: Duhet ta provojmė deri nė fund dhe tė mos e paragjykojmė. Por gjithashtu duhet tė jemi realistė sepse e kemi tė qartė se palėt kanė qėndrime tė papėrputhshme. Por siē e thashė, status kuoja nuk mund tė vazhdojė; duhet njė zgjidhje qė tė jetė e pranueshme pėr popullin e Kosovės dhe qė sjell stabilitet nė rajon.
Zėri i Amerikės: Sa opmitiste jeni se fuqitė evropiane do tė dalin me njė qėndrim tė vetėm mbi ēėshtjen e Kosovės?
Rozmari Di Karlo: Jam gjithmonė optimiste.
Zėri i Amerikės: A ka shenja drejt kėtij uniteti?
Rozmari Di Karlo: Mendoj se Bashkimi Evropian e ka marrė kėtė proces shumė seriozisht. Ēėshtja e Kosovės ėshtė shumė e rėndėsishme pėr Evropėn, pasi Kosova dhe Serbia janė nė Evropė. Kur ka probleme nė rajon, Evropa ėshtė e para qė i ndjen ato, qofshin dyndje refugjatėsh apo probleme tė tjera. Bashkimi Evropian e ka kėtė ēėshtje nė krye tė listės sė pėrparėsive. Zoti Solana dhe shumė udhėheqės tė tjerė evropianė e ka bėrė shumė tė qartė se duan njė zgjidhje pėr kėtė problem; njė zgjidhje qė do ti jepte mundėsi rajonit tė shihte drejt sė ardhmes dhe jo vazhdimisht nė tė kaluarėn.//voa//
Mė 1 shtator do tė filloj ti ēmontoj makinat, do ta thėrrasė popullin
tė mė ndihmojė
3
gusht 2007 - Fabrika Kondirolli ėshtė njė mrekulli e
vėrtetė, sepse ėshtė e kompletuar me njė teknologji moderne tė vitit 2005, e
marrė nė Itali, Francė, Slloveni, SHBA, Gjermani etj. Vetėm pajisjet e teknologjisė
sė ajrosjes janė njė makineri prej 800 mijė eurosh. Kėta nė qeveri,
nė institucione kanė bllokuar ēdo gjė. Vjen puna sa ministri mė thotė:
hej,
pse spo merresh edhe me diēka tjetėr, se ti ke mundėsi ! Tjetri, kėrkon qė
nė fabrikėn ku prodhohen barėrat tė fusė njė seri tė paketimit tė vajrave
!
Tjetri, kėrkon mito, tjetri ta bėn me shenjė se do tė jesh i shkatėrruar, po
su nėnshtrove, tė tjerėt bėjnė shantazh nėpėr barnatore qė tė mos mbahen barėrat
e prodhimit tė Kondirollit
etj. Kryeministri Ēeku, ministri Dugolli, Shatri
janė mashtrues, nė pikė tė ditės. Mė 1 shtator, nėse nuk ma hapin rrugėn do
tė nisi ti ēmontoj makinat. Do ta thėrras popullin tė mė ndihmojė, ka thėnė
nė njė intervistė pėr Kosovapress Nexhdet Kondirolli, pronar i fabrikės
Kondirolli.
Pėr JU vizitor tė nderuar ..ereniku.net, shkoqit njė pjesė tė fundit nga
intervista e kosovapressi-it,...pėr tė parė se si Kondirolli i deshpruar
deri nė maksimum thotė:
Nuk na pengon ligji jo, por njerėzit qė e zbatojnė ligjin. Nė
Kuvendin e Kosovės ėshtė miratuar Ligji pėr barėrat. Ku ndeshem unė me ligjin,
ju kam thėnė tė gjithėve me tė cilėt kam punė, hajde tregomėni
? Ku po e thyej
ligjin ? Ama, kryeni ju punėt e juaja. Pastaj, mė tregoni se ku janė tė
defektuara prodhimet e Kondirollit, ēka sjanė nė rregull
? Asnjė pėrgjigje
normale, e bazuar nė fakte, nė ligj por tė gjitha arsyet e tyre janė shantazh
dhe tendenca pėr plaēkitje. Por tė gjithėve iu kam thėnė: Nexhdet Kondirolli, do
tė merret me farmaci edhe pa fabrikė, por asnjė cent nuk do tia jap askujt. Pse?
Nė vend se tė stimulohet prodhimi, ekonomia, biznesi, stimulohet korrupsioni,
importi nga Maqedonia, Serbia, Turqia e nga dreqi i mallkuar. Ata e shkelin
ligjin qė e kanė bėrė vetė me sy nė ballė. Nuk i kryejnė detyrat pėr tė cilat
paguhen. Nė AKPM punojnė 40 veta, ēka bėjnė ata
? E keni pa edhe ju: po krijojnė
firma brenda nate. Ministri Haki Shatri mė thotė: Nexhdet, merru edhe me diēka
tjetėr se spo mund ti kthejė paratė e TVSH-sė. Po mirė, a mė ka borxh Haki
Shatri, a MEF-i ? A ėshtė MEFi dhe Dogana e Kosovės bashkė me TVSH-nė pronė e
Haki Shatrit, a janė tė Kosovės ?
Me mundin tim, me dijen time. Nuk po frikėsohen prej ligjit, prej qytetarit,
prej elektoratit tė tyre po, si nuk po frikėsohen prej zotit
? Si nuk kanė
turp prej popullit, prej ndėrkombėtarėve, prej fėmijėve tė tyre. Kosova, nuk e
ka merituar dhe nuk e meriton kėtė gjendje. Sot, njerėzit nuk kanė para,
Kosova nuk ka para, institucionet nuk kanė para: paratė tona janė nxjerrė dhe
po nxirren si me fshesė prej Kosovės. Fajtorė janė kėta, jo ti, ai tjetri,
fshatari i gjorė, qytetari
! Fajtor nuk ėshtė Kondirolli. Unė vetėm kam
ėndėrruar dhe i kam hyrė punės ta bėj kėtė fabrikė, dhe pastaj edhe njė tjetėr,
prapė njė tjetėr pėr ti ndihmuar vendit tonė. Kemi pasur shumė nevojė dje,
kemi sot dhe do tė kemi nevojė nesėr pėr njė ekonomi qė e menaxhojmė ne. Njė
ekonomi solide, sepse ashtu kėshtu ne e dimė qė ėshtė koha e tregut tė lirė,
e globalizimit dhe kurrqysh nuk mund ti plotėsojmė tė gjitha nevojat tona.
Kėta nė qeveri, nė institucione kanė bllokuar ēdo gjė. Veē me fjalė po thonė
se ekonomia po rritet. Ska rritje ekonomike pa prodhim, rrenė ėshtė kjo. Dhe
pėr kėtė, jemi nė krizė tė madhe morale, sociale, ekonomike. Mė kanė ndal deri
mė tash, sidomos tė huajt, por mė 1 shtator, nėse nuk ma hapin rrugėn do tė
nisi ti ēmontoj makinat. Do ta thėrras popullin tė mė ndihmojė...
Di Karlo: Pavarėsia e Kosovės ėshtė e pashmangshme
Zėri i Amerikės, Uashington
19-07-2007 - Pavarėsia e
Kosovės ėshtė e pashmangshme, u shpreh zėvėndės-ndihmės sekretarja amerikane e
Shtetit, Rozmari DiKarlo, nė njė intervistė pėr Zėrin e Amerikės. Zyrtarja
amerikane u bėri thirrje palėve nė proces tė punojnė pėr tė arritur nė njė
platformė tė pėrbashkėt. Lidhur me zgjedhjen e Presidentit tė Shqipėrisė, zonja
DiKarlo theksoi se ėshtė me shumė rėndėsi, qė ngėrēi i tanishėm tė kapėrcehet,
nė mėnyrė qė Shqipėria tė ecė drejt plotėsimit tė aspiratve tė saj pėr t'u bėrė
anėtare e NATO-s. Me zonjėn DiKarlo bisedoi kolegia, Isabela Ēoēoli.
Zėri i Amerikės: Zonja Sekretare, njė version i ri i rezolutės pėr Kosovėn u vu nė qakullim nė Kėshillin e Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara, pėr tiu pėrgjegjur pėrsėri shqetėsimeve tė Rusisė. Pėr sa kohė do tė vazhdohet me versione tė tilla tė kėsaj rezolute?
Rozmari
DiKarlo: Ne po pėrpiqemi shumė pėr tiu pėrgjegur shqetėsimeve tė Rusisė.
Ne vumė nė qarkullim njė tjetėr version tė kėsaj rezolute kėtė javė. Ne synojmė
qė kjo rezolutė tė miratohet sa mė parė. Ne kemi mbėshtetje tė fortė nė
Kėshillin e Sigurimit, jo vetėm nga evropianėt por edhe nga vende tė rajoneve tė
tjera tė botės. Shumica e anėtarėve tė Kėshillit janė tė mendimit se kjo ēėshtje
duhet tė zgjidhet nė njė tė ardhme tė afėrt. Ne do tė vazhdojmė tė punojmė me
kėmbėngulje, duke e mbajtur Rusinė tė angazhuar dhe shpresojnė tė arrijmė nė njė
zgjidhje tė kėnaqshme. Ne kemi folur shumė pėr statusin e Kosovės dhe pikpamja
jonė ėshtė se ne duhet patjetėr tė ecim pėrpara pėr zgjidhjen e kėsaj ēėshtjeje,
tejet tė rėndėsishme pėr gjithė rajonin dhe jo vetėm pėr Kosovėn. Pikpamja jonė
ėshtė se pavarėsia e Kosovės ėshtė e pashmangshme.
Zėri i Amerikės: Duket se Rusia i qendron pozitės tė saj kundėr pavarėsisė sė Kosovės nė mbėshtetje tė versionit sėrb kundėr pavarėsisė sė Kosovės. Si mund tė kapėrcehet kjo ngecje me Rusinė?
Rozmari DiKarlo: Me siguri qė ne do tė vazhdojmė dialogun. Ne kemi qėnė gjithnjė tė angazhuar nė atė qė ka mbetur e vetmja ēėshtje e pazgjidhur nė rajonin e Ballkanit, jo vetėm nė 8 vjetėt e fundit por qė para 20 vjetėsh kur Millosheviēi i hoqi Kosovės autonominė. Versioni mė i fundit i rezulutės bėn thirrje pėr njė periudhė 120 ditėshe angazhimi mes palėve tė interesuara, mes Serbisė dhe Kosovės, pėr tė parė nėse ato mund tė arrijnė nė njė qendrim tė pėrbashkėt. Ne besojmė se negociatat u konsumuan pranverėn e kaluar, por duke patur parasysh shqetėsimet e Rusisė dhe tė disa vendeve tė tjera nėpėr botė, ne jemi tė predispozuar edhe pėr njė raund tjetėr angazhimi, pėr tė parė nėse tė dy palėt mund tė ngushtojnė divergjencat dhe tė bien dakord pėr njė zgjidhje tė pranueshme nga tė dy palėt. Kjo ėshtė njė nga mėnyrat pėr tiu pėrgjegjur shqetėsimeve tė Rusisė.
Zėri i Amerikės: Udhėheqja e Kosovės takohet tė hėnėn me Sekretaren e Shtetit Kondolica Rajs. Cili ėshtė qėllimi i kėsaj vizite?
Rozmari DiKarlo: Grupi i Unitetit do tė vijė pėr tu takuar me Sekretaren Rajs, anėtarė tė kėtij grupi kanė ardhur edhe herė tė tjera nė tė kaluarėn, natyrisht Kryeministri Ēeku dhe Presidenti Sejdiu. Unė vetė jam takuar para disa kohėsh me Sekretaren pėr kėtė ēėshtje. Ata do tė diskutojnė me Sekretaren Rajs pėr gjendjen nė terren, pėr shqetėsimet e tyre. Sekretarja Rajs do ti informojė ata pėr tė gjitha diskutimet qė ne kemi patur pėr ēėshtjen e Kosovės dhe pėr rrugėn qė duhet ndjekur pėr tė ecur pėrpara. Do tė doja tė theksoja se ne kemi punuar shumė mirė nė Grupin e Kontaktit, me Kombet e Bashkuara dhe nė mėnyrė tė veēantė me tė dėrguarin e OKB-sė pėr Kosovėn, Presidentin Ahtisari pėr statusin e Kosovės. Ėshtė me shumė rėndėsi qė tė vazhdojmė tė punojmė nė kuadrin e kėtij procesi dhe i inkurajojmė palėt, si nė Kosovė ashtu edhe nė Serbi tė vazhojnė tė bashkėpunojnė me ne nė kuadrin e Kombeve tė Bashkuara, sepse ne kemi bindjen se kjo ėshtė rruga mė e mirė pėr tė zgjidhur ēėshtjen e statusit tė Kosovės.
Zėri i Amerikės: Zonja Sekretare, sa herė qė zhvillohen zgjedhje nė Shqipėri situata tensionohet. E njejta gjė po ndodh edhe me zgjedhjen e presidentit. Ēfarė do tė thoshit pėr kėtė prirje nė politikėn shqiptare?
Rozmari DiKarlo: Dėshiroj tė them fillimisht se Shqipėria ka bėrė shumė pėrparim, Shqipėria ka lėnė pas njė diktaturė tė egėr dhe ka ecur pėrpara me njė sėrė reformash politike, ekonomike dhe tė mbrojtjes. Ne kemi kėnaqėsinė tė shikojmė pėrparimin e bėrė dhe tė jemi partnerė me Shqipėrinė. Megjithatė ne tė gjithė e dimė se duhet bėrė mė shumė. Zgjedhjet janė me shumė rėndėsi pėr njė shoqėri demokratike dhe me siguri mėnyra se si vendi i bėn zgjedhjet ėshtė e rėndėsishme pėr aspiratat e Shqipėrisė pėr tė hyrė nė NATO dhe nė Bashkimin Evropian. Ne do tė donim sė tepėrmi tė shikonim qė kjo ngecje tė marrė fund shpejt, qė tė gjitha palėt tė arrijnė nė konsensus, nė mėnyrė qė tė zgjidhet presidenti i ri i Shqipėrisė.
Zėri i Amerikės: Duket sikur klasa politike shqiptare ėshtė mė tepėr e pėrfshirė nė luftė pėr pushtet se sa e pėrqendruar nė pėrgjegjesitė pėr tė zgjidhur problemet e vendit. Si e shikoni ju kėtė sjellje tė klasės politike shqiptare?
Rozmari DiKarlo: Ėshtė shumė e qartė se populli i Shqipėrisė do qė udhėheqėsit e vendit, politikanėt tė pėrqendrohen nė ēėshtjet qė janė mė tė rėndėsishme pėr tė, ekonomia, shteti ligjor, njė e ardhme mė e mirė pėr tė gjithė qytetarėt e shumė ēėshtje tė tjera. Prandaj ėshtė shumė e rėndėsishme si pėr qeverinė ashtu edhe pėr opozitėn dhe pėr tė gjithė partitė e spektrit politik shqiptar qė tė bashkohen dhe tė pėrmbushin pėrgjegjėsitė pėr avancimin e demokracisė nė Shqipėri dhe tu pėrgjigjen aspiratave tė popullit qė i ka zgjedhur.
Ne jemi tė kėnaqur me bashkėpunimin qė kemi patur me udhėheqėsit shqiptarė, dhe pritjen qė iu bė presidentit Bush nė Shqipėri, gjė qė tregon marrėdhėniet e mira qė ne kemi me Shqipėrinė, vlerat e pėrbashkėta tė dy vendeve tona dhe jemi optimistė pėr pasurimin e mėtejshėm tė kėtyre marrėdhėnieve.
Zėri i Amerikės: Ju pėrmendėt vizitėn e Presidentit Bush nė Shqipėri dhe pritjen qė iu rezervua atij nga tė gjithė elementėt e politikės shqiptare. Ēfarė partneri ėshtė Shqipėria nė marrėdhėnie me Shtetet e Bashkuara?
Rozmari DiKarlo: Mendoj se Shqipėria ėshtė njė partnere shumė e mirė, por mbart potencialin pėr tė qėnė njė partnere edhe mė e mirė. Ne kemi bashkėpunuar nė luftėn kundėr terrorizmit, ne kemi punuar sė bashku pėr ndėrtimin e shoqėrive, si nė Afganistan, ne kemi vlera tė pėrbashkėta, ne e dimė se Shqipėria ėshtė e preokupuar shumė pėr rajonin dhe luan njė rol shumė tė dobishėm nė Evropėn juglindore dhe nė Ballkan. Nė mėnyrė tė veēantė, ajo ka luajtur njė rol tepėr konstruktiv nė ēėshtjen e statusit tė Kosovės. Tė githa kėto tregojnė se Shqipėria ėshtė njė partnere shumė e mirė, por pėr momentin ne duam qė tė gjitha palėt e spektrit politik shqiptar tė kapėrcejnė ngecjen pėr zgjedhjen e presidentit.
Zėri i Amerikės: Pėr njė ēėshtje tjetėr. Pavarėsisht se nga cilat parti kanė ardhur udhėheqjet e vendit, ato kanė goditur shtypin e lirė, siē ėshtė sė fundi gjobitja e kanalit televiziv Top Chanel me 9 milionė dollarė. Ēfarė do tė thoshit pėr kėtė qendrim?
Rozmari DiKarlo: Media, organiatat jo-qeveritare, dhe tė gjithė elementetėt e tjerė tė shoqėrisė duhet tė punojnė sė bashku nė interes tė pėrparimit tė vendit. Ēdo kush ka rolin e vet nė demokraci, dhe pa diskutim kėtu pėrfshihet edhe shtypi i lirė. Ne dėshirojmė sė tepėrmi qė Shqipėria tė jetė partnere e plotė me ne nė NATO. Ne mbėshtesim aspiratat e popullit shqiptar pėr integrimin nė aleancė dhe nė Bashkimin Evropian, megjithėse kjo ėshtė jashtė kompetencave tona. Por ne shqetėsohemi kur shikojmė probleme tė tilla, probleme siē ėshtė rasti i zgjedhjes sė presidentit tani, rasti i zgjedhjeve tė mėparėshme. Pjekuria politike ėshtė tepėr e rėndėsishme pėr tu treguar tė gjitha vendeve anėtare tė NATO-s se Shqipėria ėshtė e pėrgatitur pėr tė qėnė anėtare plotėsisht e angazhuar e kėsaj aleance. //voa//
...nga Zėri Amerikės:
Prof. Majėr:
Shtyrja e statusit tė Kosovės duhet tė shoqėrohet me negociata serioze
Uashington
21-06-2007
Projektrezoluta
qė qarkulloi dje nė Kėshillin e Sigurimit, bėn thirrje pėr shtyrjen me 120 ditė
tė zbatimit tė planit tė propozuar nga i dėrguari i Kombeve tė Bashkuara Marti
Artisari, pėr ti dhėnė Kosovės pavarėsi tė kushtėzuar nga Serbia.
Profesori i Universitetit Kombėtar tė Mbrojtjes, Stivėn Majėr, thotė se shtyrja
ėshtė pozitive, nė se fuqitė e angazhuara perėndimore, zhvillojnė negociata
serioze. Nė njė intervistė pėr Zėrin e Amerikės, profesor Majėr tha se rifillimi
i negociatave bėn tė mundur pėrfshirjen e shumė alternativave, si ndarja e Kosovės,
votimi demokratik, ndryshimi i kufijve, alternativa kėto qė mund tė jenė nė
avantazh si tė serbėve edhe tė shqiptarėve. Profesorin Majėr e intervistoi kolegja,
Zamira Edwards.
Zėri i Amerikės: Zoti Majėr, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian kanė propozuar njė projekt-rezolutė tė re nė Kėshillin e Sigurimit pėr shtyrjen me katėr muaj tė zbatimit tė Planit Ahtisari pėr pavarėsi tė mbikqyrur pėr Kosovėn. Si e shikoni ju kėtė shtyrje.
Prof. Majėr: Presidenti i ri i Francės Sarkozi ėshtė pėrpjekur tė luajė njė farė roli udhėheqės nė kėtė ēėshtje dhe ėshtė ai qė e ka propozuar njė shtyrje tė tillė. Rusėt tani pėr tani duan tė testojnė situatėn dhe nuk janė gati tė dorėzohen. Mendoj se ėshtė nė interesin e rusėve qė tė mos tėrhiqen nga qėndrimi i tyre kundėr pavarėsisė sė Kosovės dhe tė presin se ēmund tė pėrfitojnė me kėtė qėndrim. Shtyrja prej katėr muajsh varet nga mėnyra sesi komuniteti ndėrkombėtar do ta shfrytėzojė kėtė kohė. Nėse kjo kohė pėrdoret si mė parė, duke u pėrpjekur tė imponohen zgjidhje pa zhvilluar negociata tė vėrteta, gjėndja nuk do tė ndryshojė. Nė se komuniteti ndėrkombėtar i thotė Prishtinės dhe Beogradit se do tė zhvillohen negociata tė rėndėsishme e tė sinqerta dhe duhen dėrguar njerėzit mė tė mirė, mendoj se mund tė bėhet pėrparim nė negociata, por jo brėnda 4 muajsh. Shtyrja pėr 4 muaj, nė se gjatė kėsaj periudhe zhvillohen negociata serioze, do tė pasohet me njė shtyrje tjetėr sepse ēėshtjet, qė duhen zgjidhur, janė shumė tė vėshtira.
Zėri i Amerikės: Pas rreth dy javėsh, presidenti Bush do tė takohet me homologun e tij rus, nė shtetin Mejn. A mendoni ju se gjatė kėtij takimi do tė bėhet edhe njė pėrpjekje tjetėr nga pala amerikane, presidenti Bush, qė ta bindė zotin Putin tė mbėshtesė pavarėsinė e Kosovės, e tė mos pėrdorė veton.
Prof. Majėr: Absolutisht. Njė prej arsyeve tė kėtij takimi ėshtė fakti se kohėt e fundit marrėdhėniet mes dy vendeve janė acaruar. Duhet vėnė nė dukje se ky takim zhvillohet nė Kenibankport tė shtetit Mejn, shtėpia verore e familjes Bush, diēka qė nuk ka ndodhur ndonjėherė nė tė kaluarėn, dhe kjo tregon se me sa seriozitet i shikon Uashingtoni marrėdhėniet e kohėve tė fundit me Moskėn mbi njė sėrė ēėshtjesh. Me siguri qė Kosova do tė jetė nė rendin e ditės dhe presidenti Bush do tė pėrpiqet tė sigurojė mbėshtetjen e homologut tė tij rus Putin pėr pavarėsinė e Kosovės. Shtyrja me 4 muaj ndryshon deri diku dinamikėn me qė do tė vazhdojnė negociatat dhe jam mėse i sigurtė se presidenti Bush do ti kėrkojė presidentit Putin qė tė japė kontributin e tij nė bisedimet e ardhshme.
Zėri i Amerikės: Njė argument tjetėr qė ėshtė bėrė pėr njė kohė tė gjatė, dhe mė sė fundi nga nėn-sekretari amerikan i shtetit Daniel Fried, nė pėrpjekje pėr ta bindur Serbinė, bashkė me Rusinė, qė tė mbėshtesin planin Ahtisari, ėshtė fajėsimi i Millosheviēit, i spastrimit etnik tė organizuar prej tij, qė Serbia e humbi Kosovėn. Sa i efektshėm ėshtė ky argument?
Prof. Majėr: Ėshtė interesant fakti qė serbėt e varrosėn Millosheviēin, ndėrkohė qė Perėndimi duket se nuk e ka bėrė ende njė gjė tė tillė. Nuk ka dyshim qė Millosheviēi luajti rol nė gjithė kėto zhvillime. Pėrveē zemėrimit etik dhe moral, qė ai shkaktoi me spastrimin etnik, veprimet e tij ishin njė marrėzi e madhe nga ana strategjike, sepse ai bėri armiq edhe ata elementė nė Evropė, qė nė tė kundėrtėn do ta kishin mbėshtetur. Por tė gjithė ata njerėz qė e njohin historinė e Kosovės e tė Serbisė e dinė se kjo gjendje i ka rrėnjėt shumė mė tė vjetra. Do tu sugjeroja njerzve, qė fajėsojnė thjesht Millosheviēin pėr zhvillimet e sotme nė Kosovė, qė tė njihen me historinė e kėtij rajoni. Ndėrsa nė pėrgjithėsi pranohet se Kosova nuk do tė jetė mė kurrė pjesė e Serbisė, ndarja e Kosovės ėshtė e mundur, madje pėr mendimin tim duhet tė hidhet nė tryezėn e negociatave si njė alternativė pėr tu diskutuar edhe nėse nuk ndodh.
Zėri i Amerikės: Por ndarja e Kosovės ėshtė kundėrshtuar nga tė gjitha palėt, e veēanėrisht nga vendi, qė mbėshtet mė shumė pavarėsinė e Kosovės, Shtetet e Bashkuara. Si mund tė ndryshojnė tani negociatat dhe tė pėrfshijnė alternativėn e ndarjes sė Kosovės?
Prof. Majėr: Kjo ėshtė diēka e vėshtirė pėr tu bėrė, sepse fuqitė perėndimore duhet tė pranojnė ndryshimin e qėndrimeve tė tyre, por vetė fakti qė tė gjithė e kundėrshtojnė kėtė alternativė, mund tė jetė diēka qė ia vlen tė shqyrtohet. Shtyrja, qė pėr mendimin tim ėshtė pozitive, dhe rifillimi i negociatave bėjnė tė mundur pėrfshirjen e shumė alternativave, jo vetėm ndarjen e Kosovės, por edhe votimin demokratik, ndryshimin e kufijve, alternativa kėto qė mund tė jenė nė avantazh si tė serbėve edhe tė shqiptarėve. Nuk ka arsye logjike se pse Shtetet e Bashkuara dhe vende tė tjera ta kundėrshtojnė ndarjen apo ndryshimin e kufijve. Zhvillime tė tilla kanė ndodhur gjithnjė nė historinė evropiane e atė amerikane pėr 300-400 vjet dhe nuk ka arsye qė tė mos merret nė konsideratė tani. Por kjo do tė thotė qė fuqitė e mėdha, pėrfshirė kėtu edhe vetė Shtetet e Bashkuara, duhet tė pranojnė se ndoshta ekzistojnė alternativa, qė fillimisht u kundėrshtuan, e tani duhen shqyrtuar. Nė njė rast tė tillė kėrkohen aftėsi udhėheqėse dhe nėse nė kėtė proces angazhohen udhėheqės tė vėrtetė, tė interesuar pėr tė gjetur njė zgjidhje tė drejtė dhe me barazi, mund tė pranohet se ndoshta gjėrat duhet tė ndryshojnė.
Zėri i Amerikės: Zoti Majėr, dua tė kaloj tani nė ēėshjen e sigurisė nė Kosovė. Shqiptarėve tė Kosovės iu premtua se ēėshtja e Kosovės do tė zgjidhej deri nė fund tė 2006-s. Mund tė kalojė fare mirė gjithė 2007-ta para se tė meret njė vendim pėrfundimtar. Si e shikoni ju ēėshtjen e sigurisė, dhe mundėsinė e shpėrthimit tė dhunės nė Kosovė?
Prof. Majėr: Nuk ka dyshim se ekziston njė mundėsi reale pėr dhunė nga tė dyja palėt. Nė se vazjdojnė pėrpjekjet pėr pavarėsinė e Kosovės, mund tė ketė akte dhune nė veri tė Kosovės dhe nė komunitetet serbe nė pjesė tė ndryshme tė Kosovės. Nė se pritet gjatė, pėrsėri ekziston mundėsia e akteve tė dhunės. Pra sido qė ta trajtosh kėtė ēėshtje, ekziston mundėsia e dhunės. Do tė doja tė shtoja se vendet e angazhuara nė kėtė proces, Shtetet e Bashkuara, Britania, Gjermania, herė herė edhe Franca, bėnė dy gabime tė mėdha: Nėse kėto vende menduan se mund ta zgjidhnin ēėshtjen deri nė fund tė 2006-s, ata nuk e kuptuan gjendjen atje, dinamikėn, rėndėsinė e kėsaj ēėshtjeje si pėr shqiptarėt e Kosovės edhe pėr serbėt. Kėto vende menduan se mund ti thėrrisnin tė dyja palėt nė Vjenė pėr tė biseduar dhe ēdo gjė do tė zgjidhej. Sė dyti, kėto vende u treguan tė papėrgjegjshme dhe tė padrejta ndaj tė dyja palėve, duke mbajtur qėndrimin qė mbajtėn, nė vend qė tė pranonin vėshtirėsinė e zgjidhjes sė kėsaj ēėshtjeje. Me vendimin pėr shtyrjen e zbatimit tė Planit Ahtisari, duhen ndėrmarė hapa tė tjerė qė tė parandalohet dhuna, dhe kjo mund tė bėhet nė aspektin ekonomik, duke krijuar mundėsi punėsimi, ndihma pėr Kosovėn, dhe programe tė tjera qė kanė tė bėjnė me mirėqėnien e popullsisė. //voa//
Ismail Kadare pėr
marrėdhėniet mes Shteteve tė Bashkuara dhe Shqipėrisė
01-06-2007
Shqipėria po pėrgatitet kėto ditė pėr vizitėn e Presidentit Bush mė 10 qershor. Presidenti do tė shkojė nė Shqipėri nė kuadėr tė turneut nė Evropė, ku do tė marrė pjesė nė takimin e udhėheqėsve tė 8 vendeve mė tė industrializuara nė Gjermani. Nė Shqipėri, vizita ėshtė kėto ditė nė qendėr tė vėmendjes sė politikanėve, tė cilėt shpresojnė qė ajo tė kontribuojė pėr konsolidimin e imazhit tė vendit nė kėto momente kur Shqipėria pret anėtarėsim nė NATO vitin e ardhshėm dhe kur ēėshtja e Kosovės ka hyrė sot nė fazėn pėrfundimtare tė pėrcaktimit tė statusit tė saj. Pėr tė folur pėr domethėnien e kėsaj vizite, Zėri i Amerikės i mori kėtė intervistė shkrimtarit tė shquar shqiptar Ismail Kadare.
Zėri i Amerikės: Zoti Kadare, qė kur u njoftua vizita, nė Shqipėri ėshtė folur shumė pėr tė, ėshtė nga ato rastet e ralla qė bashkon politikėn shqiptare. Por unė doja tė dija mendimin tuaj, nė veprat tuaja, ndonėse artistike, ju keni trajtuar gjerėsisht aspekte tė marrėdhėnieve tė Shqipėrisė me fuqi tė mėdha, qė nga perandoria otomane, Bashkimi Sovjetik, e deri tek Kina. Si e shihni ju sot afrimin e Shqipėrisė me Shtetet e Bashkuara?
Ismail Kadare:
Natyrisht, shprehja mė e shpeshtė qė po pėrdoret kėto ditė dhe me tė drejtė,
kjo vizitė quhet historike. Ngaqė shprehja pėrdoret shpesh, nuk na duket kaq
e fortė, po tė kishim njė tjetėr mė tė fortė, natyrisht atė do tė pėrdornim.
Vizita ėshtė mė se historike, vizita mė e madhe qė ka ndodhur ndonjėherė nė
vendin tonė. Shqipėria i ka njohur raportet me shtetet e mėdhenj, me shefat
e mėdhenj, si tė thuash, pėr fatin e keq tė saj. Pa dashur tė zgjatem nė histori,
meqėnėse ju e pėrmendėt perandoninė otomane, le tė kujtojmė qė Mehmeti i Dytė,
perandori i otomanėve, qė pasi rrėzoi Kostandinopojėn, domethėnė rrėzoi gjysmėn
e qytetėrimit tė atėhershėm, erdhi nė Shqipėri qė tė pėrgatitej pėr tė sulmuar
Evropėn, ta bėnte rafsh. Pas kėsaj, Shqipėria pėr fat tė keq u rrėzua bashkė
me gjysmėn e parė tė qytetėrimit evropian. Nė jetėn e saj tė mėvonshme si shtet,
Shqipėria ka njohur shumė miqėsira, raporte, miqėsira pėrgjithėsisht tė mbrapshta,
me sovjetikė, me kinezė, me shefat e tyre. Por pėr njė orientim tė gabuar qė
ka patur, tė gjitha kėto kanė qėnė ndesh me interesat e saj dhe bilanci i historisė
shqiptare ėshtė pėrgjithėsisht negativ, pėr shkak tė tyre. Ka disa vite, e dinė
tė gjithė, qė kjo gjendje u pėrmbys pėr fatin e mirė tė kombit shqiptar dhe
vizita e presidentit amerikan, do tė shėnojė kulmin e kėsaj gjendje tė re. Prandaj
edhe njė herė e pėrsėris, ėshtė njė vizitė mėse historike, ėshtė ngjarja mė
e madhe, qė ka ndodhur nė historinė e kombit shqiptar.
Zėri i Amerikės: Nė qoftė se i hedhim njė vėshtrim marrėdhėnieve mė moderne, atyre tė 15 viteve tė fundit midis Shqipėrisė dhe Amerikės, janė disa momente interesante, si marrėdhėniet e ngushta tė krijuara menjėhere pas rėnies sė komunizmit, mė pas ndodhi ajo qė shqiptarėt e quajnė, shpėtimi i Kosovės nga rregjimi i Millosheviēit, pėr tė ardhur mė tej tek lufta kundėr terrorizmit. Ēfarė ėshtė nė qendėr tė kėsaj miqėsie midis njė vendi tė vogėl dhe shtetit mė tė fuqishėm demokratik?
Ismail Kadare: Mendoj se ėshtė njė dukuri jo fort e shpeshtė, por njė dukuri shumė prekėse do tė thosha, kur njė shtet i vogėl dhe njė shtet i madh diēka i bashkon. Kėtu gjithė njerėzit kanė nė majė tė gjuhės, nė kėto raste interesat, por nuk mė duket se ka pasur ndonjė interes, as nga njėra palė as nga tjetra. Dihet qė me rėnien e komunizmit nė mėnyrė tė vetvetijshme, populli shqiptar, pa qėnė i organizuar nga ndonjė propogandė, nga ndonjė administratė pėr kėtė gjė, shfaqi njė dashuri tė madhe, njė shpresė tė madhe pėr Shtetet e Bashkuara tė Amerikės. I mėsuar gjatė gjysmė shekulli, qė ky shtet i madh demokratik tė ishte nėn kamzhikun e propogandės komuniste, populli shqiptar me intuitėn e tij, dhe ishte nga gjėrat mė tė mira qė ka pasur nė kėtė intuitė, e kuptoi se ka qėnė krejtėsisht e kundėrta. Ai orientimi i gabuar qė u kthye nė orientimin e duhur, domethėnė ky kthimi i Shqipėrisė drejt qytetėrimit perendimor, qė i kishte humbur, kjo gjė u shoqėrua nga njė dashuri tepėr e sinqertė pėr shtetin mė tė madh perendimor. Ka gati 100 vjet qė Shqipėria po kėrkon ti kthehet kontinentit qė e ka humbur dhe ky kthim vėrtetė ka qėnė tepėr i vėshtirė, derisa ėshtė kaq i gjatė dhe ėshtė interesante tė kujtojmė qė Shqipėria e humbi Evropėn nė kohėn qė Evropa po themelonte, po lindte Amerikėn. Shikoni pra sa e vjetėr ėshtė kjo dramė. Lidhja e Shqipėrisė me Shtetet e Bashkuara ėshtė njė lidhje e thellė, nuk ėshtė njė lidhje thjesht konjukturale dhe politike. Pėr Shqipėrinė Shtetet e Bashkuara nuk janė vetėm shteti mė i madh demokratik i botės, ushtria e tė cilit, siē thatė ju, ndėrhyri, kryesoi nė ndėrhyrjen e aleancės sė Natos nė Kosovė pėr lirinė e popullit shqiptar. Shtetet e Bashkuara janė pėr kombin shqiptar kėshtjella kryesore e qytetėrimit perendimor, do tė shtoja e qytetėrimit tė rrezikuar perendimor. Prandaj duke shpallur miqėsinė ndaj shtetit amerikan, Shqipėria shpall pėrkatėsinė e saj nė kėtė qytetėrim. Me aq forcė sa ka, me forcėn e saj modeste ajo renditet nė mbrojtjen e kėtij qytetėrimi.
Zėri i Amerikės: Shembulli mė i mirė, i asaj qė thatė ju me aq forcė sa ka, ėshtė mbėshtetja qė Shqipėria po i jep sot luftės kundėr terrorizmit qė kanė filluar Shtetet e Bashkuara. Nė kėtė kuadėr, edhe ju, njė nga intelektualėt mė tė njohur shqiptarė nė botė, nė fillim tė kėsaj lufte keni shkruar pro saj, nė Francė, nė njė kohė qė Evropa ishte dhe ėshtė skeptike. Sa ka ndikuar ky qėndrim i Shqipėrisė, pėr marrėdhėniet e sotme shqiptaro-amerikane?
Ismail Kadare: Unė mendoj se sigurisht ka ndikuar sepse ju thashė, ne nuk propozuam shumė regjimente nė kėtė luftė, nuk kishim ndonjė teknikė tė madhe ushtarake, por pėrkushtimin tonė dhe me sa duket nė kėtė luftė lot njė rol ana morale. Domethėnė kėto janė gjėra tė reja qė po ndodhin nė kėto vitet e fundit, sikurse edhe lufta e Kosovės ka qėnė njė luftė e rallė me motive morale nė historinė e botės. Prandaj janė gjėra tė reja, pėr fat tė mirė me vlerė tė madhe, qė po ndodhin dhe prandaj pėrkushtimi shqiptar nė kėtė luftė ėshtė prekės vėrtetė. Prekės pėr aleatėt tanė, prekės pėr ndėrgjegjen tonė. Dhe ne pa ēarė kokėn pėr ironitė e tėrthorta, pa komplekse, Shqipėria pra ėshtė bashkuar nė kėtė front sepse kjo aleancė perėndimore, ky qytetėrim perendimor, ėshtė familja natyrale e shqiptarėve dhe ata mbrojnė nė kėtė rast familjen e tyre, aq sa janė, pavarėsisht se janė tė vegjėl. Ne e dimė qė jashtė kėtij qytetėrimi Shqipėria nuk ka jetė, prandaj kjo renditje ėshtė e natyrshme dhe e sinqertė.
Zėri i Amerikės: Shqipėrisė mbėshtetja nga perėndimi nuk i ka munguar edhe mė parė, megjithatė, shpesh, si rezultat i luftės sė brendshme, madje edhe nė kėto momente qė ne po flasim, Shqipėria vazhdon tė jetė e tejkonsumuar nga politika e brendshme, duket se vendi ka humbur disa shanse. Sa dėmtohet Shqipėria, imazhi i saj, nga problemet e brendshme, nga fakti qė gjithmonė thėrret tė huajt pėr ndihmė pėr tė dalė nga kriza?
Ismail Kadare: Kjo ėshtė e vėrtetė, imazhi qė ne kemi pėrpara botės dhe kėtė e dimė tė gjithė, nuk ka nevojė pėr ta argumentuar. Do tė thosha se ky imazh i keq, qė ėshtė njė fatkeqėsi pėr ne, qė jemi tė detyruar tė jetojmė siē jetohet me njė sėmundje, qė e kap nganjėherė njeriun, e kap edhe njė popull, tė jetojmė ca kohė me kėtė sėmundje duke shpresuar qė do tė kalojė. Ky imazh i keq pėrpara se tė krijohet nga gangsterėt apo prostitutat, sepse ėshtė gjetur njė alibi si tė thuash, se kėta na prishin punė, mendoj se e krijon tjetėr gjė, mendoj se e krijon niveli i ulėt i politikės shqiptare, ajo qė thatė ju, ky konsumizėm politik i lodhshėm dhe aspak i kėndshėm pėr veshin tonė, pa le pastaj pėr veshin e tė huajve. Makina e politikės shqiptare ėshtė e ndryshkur, e prapambetur, punon shtrak e shtruk, ngaqė ėshtė e prishur nga urrejtja. Maksima e njohur, qė ēdo popull ka atė qeverisje qė meriton, mendoj se nė Shqipėri po kthehet nė tė kundėrtėn. Ky popull ka pikėrisht atė qeverisje qė nuk e meriton. Shqipėria meriton mė shumė. Vizita e presidentit amerikan mendoj e vėrteton ndėr tė tjera edhe kėtė gjė, se Shqipėria meriton mė tepėr.
Zėri i Amerikės: Zoti Kadare, tė kthehemi edhe njė herė tek vizita e Presidentit Bush. Ndonėse po bėhet nė Shqipėri, vizita ndodh nė njė moment kur Kosova ėshtė shumė pranė zgjidhjes sė statusit tė saj. Nė kėtė kuptim, ēfarė ndikimi do tė ketė kjo vizitė?
Ismail Kadare: Mendoj se vizita do tė ketė ndikim pėr tė dhėnė mesazhin qė Ballkani ėshtė i rėndėsishėm pėr Evropėn, por nuk duhet harruar qė Shqipėria ėshtė e rėndėsishme pėr Ballkanin. Prandaj ka njė lidhje logjike midis paqes dhe stabilitetit nė Evropė, me stabilitetin e kėtij gadishulli dhe stabiliteti i kėtij gadishulli nuk mund tė kuptohet pa Shqipėrinė, se Shqipėria ėshtė njė vend i rėndėsishėm. Ėshtė bėrė prej vitesh njė propogandė qė Shqipėria ėshtė njė vend i vogėl, njė vend i parėndėsishėm. Kanė dashur me kėtė gjė madje tė sugjestionojnė edhe vetė shqiptarėt qė ti krijojnė njė kompleks, domethėnė kompleksin e vogėlsisė qė ėshtė njė nga mė tė kėqinjtė e mė tė rrezikshmit pėr njė popull. Prandaj kjo vizitė, nga kjo anė, ėshtė shumė e rėndėsishme dhe ne duhet tė jemi jashtėzakonisht tė ndėrgjegjshėm pėr kėtė gjė, sepse njė popull duhet tė kuptojė kur i troket e keqja nė port. Por njė popull gjithashtu, po aq ka rėndėsi tė kuptojė kur i troket e mira. Ne duhet tė presim me dashuri dhe brohoritje presidentin amerikan dhe kjo ėshtė e natyrshme por ndėrkaq sduhet tė harrojmė se bashkė me to ne duhet tė kuptojmė pėrse ai vjen, pra atė qė thatė ju. Ai ėshtė mysafiri i kombit shqiptar, mė i madhi mysafir qė ka ardhur tek ne deri mė sot. Me fjalė tė tjera ai ėshtė mysafiri i lirisė sonė dhe i shpresės sonė. //voa//
12-02-2007
![]() |
| REXHEP QOSJA |
Pėr tė biseduar pėr zhvillimet mė tė fundit nė Kosovė, Zėri i Amerikės intervistoi me telefon nga Prishtina, nė programin televiziv "Ditari", profesor Rexhep Qosen.
Zėri i Amerikės: Profesor Qosja, nė kushtet kur zgjidhja e statusit pėrfundimtar tė Kosovės, ka hyrė nė fazėn pėrfundimtare, dhe gjithkush bėn thirrje pėr durim dhe maturi, tė shtunėn, protesa e Lėvizjes Vetėvendosja kundėr planit tė tanishėm pėr statusin, u shndėrrua nė njė incident me dhunė, qė i mori jetėn dy tė rinjve shqiptarė. Cili do tė ishte komenti juaj pėr gjendjen e re tė krijuar?
Prof. Rexhep Qosja: Ato qė ngjanė tė shtunėn nė Prishtinė, na kanė sjellė, nė radhė tė parė befasi, na kanė sjellė pikėllim dhe dėshpėrim. Nė Kosovė, prej vitit 1968, e sidomos prej vitit 1981, janė bėrė shumė, shumė demonstrata dhe ne jemi mėsuar ti shohim rrugėt e Kosovės tė pėrgjakura, nga policia jugosllave e mandej serbe, por prej vitit 1999, prej 12 qershorit, nuk kemi pritur qė do tė ngjajnė pėrgjakje tė rrugėve tė Kosovės nga plumbat e policisė dhe nė kėtė rast nga plumbat e policisė ndėrkombėtare. Kjo ishte shumė e papritur, kjo ishte pikėlluese dhe kjo ishte dėshpėruese. Sigurisht, qė kjo ka sjellė shumė shqetėsim nė Kosovė dhe ka sjellė dėshpėrim. Protestat janė tė ligjshme, janė insititucion i demokracisė, dhe absolutisht nuk ka nevojė tė priten nė atė mėnyrė prej policisė e nė radhė tė parė, prej policisė ndėrkombėtare.
Zėri i Amerikės: Pikėrisht kėto protesta ndodhin kur jemi shumė pranė zgjidhjes sė statusi pėrfundimtar tė Kosovės. A mendoni se kjo ngjarje mund tė ketė pasoja nė procesin e shtetformimit tė Kosovės?
Prof. Rexhep Qosja: Nuk mendoj se mund tė kenė pasoja nė procesin e zgjidhjes statusit tė Kosovės dhe nė formimin e shtetit tė Kosovės. Po tė ketė pasoja, nė mendimet atyre qė do vendosin pėr statusin e Kosovės, atėhere do tė thotė se ata nuk kanė menduar fare seriozisht. E ne jemi tė bindur dhe ne mendojmė se ata do ta mendojnė dhe do ta zgjidhin statusin e Kosovės, ashtu siē ėshtė e drejta. D.m.th, duke i dhėnė tė drejtėn popullit tė Kosovės qė tė vetvendosė pėr fatin e vet. Mendoj qė demonstratat nuk e cėnojnė procesin e shtetformimit tė Kosovės, por ato qė e cėnojnė, ato qė e godisin ėshtė prestigji i insitucioneve politike tė Kosovės, e nė radhė tė parė prestigji i policisė ndėrkombėtare dhe i insitucionit tė Kombeve tė Bashkuara nė Kosovė. Prestigji, edhe ashtu jo i shquar, edhe ashtu jo sigurtė, edhe ashtu shumė i luhatur, edhe ashtu i brishtė i institucioneve politike, pėr shumė arsye, ka marrė njė goditje me reagimin e kėtillė tė policisė ndaj demonstruesve, ka marrė njė goditje tė fortė dhe ky ėshtė tani njė prestigj nė shkallė shumė tė ulėt.
Zėri i Amerikės: Pra, a mund kishte ndikuar klasa politike politike pėr tė parandaluar kėtė incident?
Prof. Rexhep Qosja: Sigurisht, se klasa politike do tė mund tė ndihmonte nė parandalimin e asaj qė unė po e quaj tragjedie, vrasje sė dy tė rinjve, plagosjes sė afro 80 tė tjerėve, e tė burgosjes sė disa tė rinjve; por, ja ėshtė e ēuditshme, nuk e quajti askush nevojėn tė dalė para tyre dhe tė bisedojė me tė rinjtė, dhe ndoshta nuk e ka quajtur kurrkush tė arsyeshme tė bisedojė me policinė, para se tė dalė para tė rinjve me gaz helmuesa, apo lotsjellės dhe me mjete tė tjera qė mė nė fund kanė sjellė vdekjen e dy tė rinjve; por tani ne po i dėgjojmė qė kanė thėnė se kanė dashur tė hyjnė nė institucione, pėr shembull, nė ndėrtesėn e Kuvendit tė Kosovės. Po mirė, edhe po tė hyjnė, ajo ėshtė ndėrtesė e tyre. A nuk u gjend njeri, nga kėto insitucione qė tu dalė pėrpara dhe tu thotė kėtyre tė rinjve: po, djem, hyni, urdhėroni, thyeni, ndonjė dritare, thyjeni ndonjė karrige, ndonjė derė... Ato janė ndėrtesat tuaja dhe ju do tė hyni nesėr atje. Ne jemi tė pėrkohshėm atu, ju do tė vini nesėr nė ato karrige, nė ato zyra. Askush nuk do tė hynte. Mė nė fund, ata dihet tashmė se nuk janė drejtuar pėr tė hyrė nė ato insitucione, por ata kanė bėrė njė parakalim plotėsisht paqėsor nėpėr rrugėt e Prishtinės.
Zėri i Amerikės: Profesor Qosja, pas kaq kohė bisedimesh mes shqiptarėve dhe serbėve, Kryenegociatori Marti Ahtisari, e paraqiti propozimin e tij. Ndonėse zoti Ahtisari nuk ka pranuar tė bėjė publik propozimin pėr statusin politik, duket se plani parashikon njė pavarėsi tė mbikqyrur nga ndėrkombėtarėt, ndoshta njė lloj forme qeverisjeje si ajo e Bosnjes. Cili ėshtė mendimi juaj pėr kėtė status?
Prof. Rexhep Qosja: Fillimisht, unė mendoj se plani qė ka paraqitur zoti Ahtisari para delegacionit tė Kosovės, e hap rrugėn pėr pavarėsi tė Kosovės, e hap rrugėn, por a do tė shkohet kėsaj rruge deri nė fund, kjo do tė varet prej Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara, ku do tė aprovohet rezoluta e re pėr Kosovėn. Mendoj se propozimi i Ahtisarit ka njė tė metė metodologjike: nuk i ka qartėsuar gjėrat deri nė fund. Ne kemi dėgjuar pėr institucionet ndėrkombėtare, duhet tu thuhet shkoqur, pa dykuptimėsi, pėrfaqėsuesve tė Kosovės, do tu flitet pa dykuptimėsi pėr statusin e Kosovės. Ka njė tė metė metodologjike, ai nuk ėshtė ndėrtuar i qartė; ai ėshtė njė propozim intelektual dhe nuk ėshtė poezi ajo. Ahtisari ėshtė dashur ta emėrtojė: pavarėsi e detyruar, pavarėsi e mbikqyrur, jo tė lejojė mundėsinė pėr intrepretime tė ndryshme, tė cilat flasin pėr pavarėsi me sovranitet, apo pėr pavarėsi vetėm tė brendshme, siē flasin disa tė tjerė. Por kėtė do ta shohim nė Kėshillin e Sigurimit. Unė mendoj qė Kosova do tė bėhet e pavarur, ky ėshtė njė proces historik, kjo do tė marrė fund, me pavarėsinė e Kosovės. Por, propozimi i Ahtisarit ka njė problem tjetėr. Dhe ky ėshtė organizimi i brendshėm i Kosovės. Ēėshtė Kosova, sipas propozimit qė bėn Ahtisari? A ėshtė ajo njė shoqėri multietnike, apo ėshtė ajo njė shoqėri dy-etnike, vetėm e shqiptarėve dhe e serbėve. Mos do tė thotė kjo se nė Kosovėn e Ahtisarit do tė kemi dy entitete, mos do tė thotė kjo qė do tė kemi ndarje tė Kosovės? Sipas mendimit tim, do tė thotė. Mos do tė thotė kjo ndarje tė Mitrovicės? Sipas mendimit tim, kėtė do tė thotė. Dhe kjo ndarje krijon njė varg problemesh tė brendshme nė Kosovė, qė Kosovėn e bėn politikisht dhe nė pikėpamje juridike, kushtetuese, jo-funksionale. Komunat serbe do tė kenė kontinuitet horizontal dhe lidhje vertikale me Serbinė, njė vėshtirėsi tjetėr. Dhe tashti shtrohet pyetja: po mirė, nė se Ahtisari e bėn kėtė, u jep kėto tė drejta, u jep kėto tė drejta komunitetit serb nė Kosovė, qė nuk i kanė komunitetet e tjera nė Ballkan, mos hap kjo probleme tė tjera nė Ballkan, mos hap problemin e shqiptarėve nė Maqedoni, mos e bėn tė pavlefshme marrėveshjen e Ohrit? Sa pėr qind serbė ka nė Kosovė, 4-5-6 pėr qind, nuk dihet. Gjuha serbe do tė jetė gjuha e dytė zyrtare nė Kosovė, por gjuha shqipe nuk ėshtė zyrtare nė Maqedoni. Pra, lindin njė varg problemesh. Pra, problemi i propozimit tė Ahtisarit qėndron nė organizimin e brendshėm tė Kosovės, shumė mė tepėr se nė statusin pėrfundimtar tė Kosovės, tė cilit ja lejon njė rrugė pėr pavarėsi, megjithatė.
Zėri i Amerikės: A mendoni se klasa politike e Kosovės ėshtė e pėrgatitur sot pėr tė marrė pėrsipėr qeverisjen, pa njė mbikqyrje ndėrkombėtare?
Prof. Rexhep Qosja: Kosova, ka njė pėrvojė administrative politike, Prej vitit 1984, Kosova kishte njė autonomi relativisht tė gjerė dhe ka patur nė administratė njė numėr tė madh njerėzish, kurse disa kosovarė kanė marrė pjesė edhe nė institutcione politike, edhe nė insitutcione politike federative. Mund tė them se njė pėrvojė politike, adminsitrative, shtetdrejtuese ėshtė krijuar nė Kosovė. Kosova e sotme ka njė pėrvojė politike, juridike, kushtetutare, ekonomike e tė tjera, e tė tjera, nė saje tė sė cilės mund ta qeverisė Kosovėn plotėsisht, tė sigurtė. Por pyetja pėr mua shtrohet kėshtu: a ėshtė kjo klasė politike, kjo qė ėshtė sot nė skenė, e aftė pėr qeverisjen e Kosovės? Ta themi: ka njerėz mė pak, ka njerėz mė pak, ka njerėz mė shumė tė aftė; ka njerėz qė janė shkolluar nė botėn e jashtme, apo kėtu. Kemi me mijėra, magjistra dhe doktora tė shkencave. Ka potencial Kosova pėr qeverisje, por, kėta qė janė nė pushtet, me disa pėrjashtime tė pranueshme, tė mira, profesionale; kėta qė janė nė pushtet janė rrethuar me njerėz tė vet, kryekėput tė partive tė veta, me miq, me far fis tė vet, tė afėrm tė vet: kjo ėshtė administrata e tyre dhe kjo shtron njė varg problemesh. Problemi i tyre i palejueshėm ėshtė korrupsioni i tyre, i papranueshėm dhe i palejueshėm. Kjo i le plagosshėm ata profesionalisht dhe moralisht nė sytė e popullit dhe nė sytė e ndėrkombėtarėve. Kėto janė probleme, me tė cilat duhet tė merremi ne, me qėllim qė ta bėjmė Kosovėn plotėsisht tė aftė dhe dinjitoze, para tė tjerėve, para botės pėr qeverisjen e vetvetes.
Intervistė ekskluzive e Presidentit tė Kosovės, Fatmir Sejdiu, dhėnė
QIK-ut
09 shkurt 2007
NĖ DOKUMENTIN E AHTISARIT KOSOVA PĖRCAKTOHET SI SUBJEKTIVITET NĖ VETE
Prishtinė,
9 shkurt 2007 - Presidenti i Kosovės Fatmir Sejdiu tha se tėrėsia e
dokumentit tė Marti Ahtisarit ėshtė e pranueshme dhe siguron shtetin e ardhshėm
tė Kosovės, apo bazat pėr shtetin e ardhshėm tė pavarur dhe sovran nė kuptimin e
esencės edhe pse, siē thotė, mund tė ketė elemente qė do tė ketė nevojė tė
gėrshetohen me ēėshtjen e pranisė ndėrkombėtare civile dhe me ēėshtjen e
mekanizmave tė sigurisė, pėrkatėsisht trupave tė NATO sė nė Kosovė. Presidenti
Sejdiu nė njė intervistė ekskluzive pėr QIK-un theksoi se pavarėsia e Kosovės
ėshtė element themelor qė e shndėrron Kosovėn automatikisht nė faktor tė
rėndėsishėm tė stabilitetit nė rajon. Prandaj, tha ai, ėshtė e qartė se Kosova
duhet tė ketė stabilitetin e saj tė brendshėm pėr ta shndėrruar nė kualitet tė
ri, qė vendi ynė bashkė me vendet e tjera tė jetė faktor tė stabilitetit rajonal,
duke filluar me fqinjėsinė e mirė, nė komunikimin ekonomik dhe nė bashkėpunimet
e tjera. Ndėrkaq, duke folur pėr periudhėn pas zgjidhjes sė statusit, Presidenti
Sejdiu pėrsėriti se nė Kosovė do tė ketė njė prani tė lehtė ndėrkombėtare dhe qė
nuk do tė jetė nė kompetenca tė UNMIK ut, por tė mos jetė edhe e llojit
jofunksional sikur ka qenė nė Bosnje. Duket se ka elemente qė janė pak mė tė
fokusuara, tha ai, dhe do tė shihet se sa do tė jetė mundėsi e komunikimit me
bashkėsinė ndėrkombėtare nė kuptim tė precizimit tė saktė tė kėsaj materieje.
QIK: Zoti President, si e vlerėsoni propozimin e ndėrmjetėsit ndėrkombėtar pėr
statusin e Kosovės, a e pėrmban ai dokument vullnetin e popullit tė Kosovės?
Presidenti Sejdiu: Si delegacion i Kosovės ne e kemi mirėpritur kėtė dokument tė
rėndėsishėm nė kėtė moment tė rėndėsishėm, sepse ėshtė njė pėrmbledhje e gjithė
asaj pėrpjekjeje qė ėshtė bėrė gjatė bisedimeve tė mėhershme nė Vjenė dhe si tė
tillė natyrisht ne kemi dėshiruar qė tė jetė njė materie gjithėpėrfshirėse e
temave tė trajtuara pėr tė dhėnė edhe njė vizion tė drejtpėrdrejt pėr tė ardhmen
e Kosovės nė kėto ēėshtje, por edhe nė aspekte tė tjera qė presidenti Ahtisari e
ka parė tė udhės qė t'i shtrojė brenda kėtij dokumenti. Mund tė them se tėrėsia
e tij ėshtė e pranueshme, ėshtė tėrėsi e qė siguron shtetin e ardhshėm tė
Kosovės, apo bazat pėr shtetin e ardhshėm tė Kosovės, shtetin e ardhshėm dhe tė
pavarur dhe sovran nė kuptimin e esencės edhe pse mund tė ketė elemente tė cilat
do tė ketė nevojė qė tė gėrshetohen me ēėshtjen e pranisė ndėrkombėtare civile
dhe me ēėshtjen e mekanizmave tė sigurisė, pėrkatėsisht trupave tė NATO sė nė
Kosovė. Me rėndėsi ėshtė qė qoftė nė atė pjesėn e dispozitave tė karakterit
kushtetues, Kosova vėrtet definohet si subjektivitet nė vete, ajo mund tė
ushtrojė funksionet mė vitale dhe mė tė rėndėsishme qė ka njė shtet, duke
filluar prej funksioneve bazike tė mėhershme qė kanė tė bėjnė edhe me aspektet e
pushteteve dhe duke kapėrcyer pastaj edhe nė funksionet e tjera vitale qė kanė
tė bėjnė me politiken e jashtme, qė kanė tė bėjnė me ēėshtjen e mundėsisė sė
Kosovės tė nėnshkruajė marrėveshje ndėrkombėtare, qė tė aderojė nė konventat
ndėrkombėtare, qė tė anėtarėsohet nė mekanizmat ndėrkombėtarė, duke llogaritur
kėshtu edhe anėtarėsimin e saj nė Organizatėn e Kombeve tė Bashkuara. Me fjalė
tjera, ėshtė njė pėrshkrim i njė materie jashtėzakonisht tė shtrirė duke pasur
edhe elemente tė tjera qė kanė tė bėjnė me funksionin qė Kosova i ka pasur nė
periudhat e mėhershme, ta zėmė ēėshtjen e organizimit tė aspekteve tė sigurisė,
inteligjenca e Kosovės dhe mekanizma tė tjerė, si dhe mundėsia qė Kosova nė
ndėrkohė bashkė me trupat e NATO sė tė ndėrtojė mekanizmin e vet tė mbrojtjes
ose mekanizmin e sigurisė, qė realisht do tė jetė ushtria e ardhshme e Kosovės.
Duke pas parasysh elementet e kėtij dokumenti, mund tė them se vėrtet ėshtė njė
bazė e mirė dhe si e tillė sjell moment tė ri nė Kosovė, pėrfundimisht ne
fillojmė tė ecim nė njė kaptinė tė re tė zhvillimeve. Natyrisht, ka edhe
elemente qė kanė nevojė qė tė jenė tė precizuara mė qartė, tė jetė njė saktėsi
juridike e drejtpėrdrejtė dhe e paekuivoke, qė nuk lė dilema. Kjo reflektohet nė
disa nga formulimet qė mund t?i gjejnė nė raporte tė ndryshme tė materies qė
ėshtė shtruar. Kujtoj pikėrisht se me punėn qė do tė bėjmė nė procesin e
konsultimeve si delegacion i Kosovės do tė ofrojmė edhe ndonjėrėn nga kėto
elemente, pėr tė marrė edhe mendimin e Kuvendit tė Kosovės dhe si tė tilla t?ia
prezantojmė presidentit Ahtisaari. Ajo qė ėshtė e rėndėsishme ėshtė se ne
vėrtetė kėtė periudhė e shohim si periudhė pėrmbyllėse tė procesit, nuk e shohim
si njė periudhė tė rihapjes sė procesit nė tė cilin do tė ishin tė reflektuara
rreziqe tė veēanta pikėsėpari nė vazhdimin e ?status quo? sė ose tė njė
gjendjeje tė padefinuar dhe, sė dyti, tė lėnies sė njė gjendjeje e cila
praktikisht nuk prodhon asgjė. Nė kėtė rast kemi nxitjen e pėrbashkėt edhe me
bashkėsinė ndėrkombėtare qė procesi tė shkojė shpejt dhe tė ecet pastaj nė
nivelin tjetėr tė mekanizmave vendimmarrės, posaēėrisht nė atė qė duhet tė
pėrcillet nga ana e presidentit Ahtisaari nė Kėshillin e Sigurimit. Mund tė them
se nė bazė tė komunikimeve qė kam pasur deri mė tash me presidentin Ahtisari dhe
me njerėzit qė janė drejtpėrdrejt tė lidhur nė kėtė proces, ai sigurisht do tė
paraqes edhe njė dokument shtojcė, dokumentin e rekomandimeve politike dhe siē u
theksua edhe para pak ditėsh nga goja e tij, ai pikėrisht ėshtė edhe i orientuar
qė tė jepet modeli apo formula e pavarėsimit tė Kosovės, duke pasur nevojėn qė
kjo gjuhė e tij e komunikimit tė jetė njė gjuhė e akceptueshme pėr anėtarėt e
Kėshillit tė Sigurimit dhe paraprakisht them pėr anėtarėt e Grupit tė Kontaktit
qė kanė qenė tė angazhuar mė sė thelli nė kėtė proces dhe them pak mė vonė nė
nivelin e vendimmarrjes sė KS sė. Sido qė tė jetė, ėshtė njė rast i mirė qė
duhet shfrytėzuar. QIK: Cila konsideroni se do tė jetė rruga kėtu e tutje deri
nė vendimmarrjen pėrfundimtare pėr statusin, nė kėtė kuptim a mund tė ketė
shtyrje ose vonesa? Presidenti Sejdiu: Mendoj se rruga mė e mirė ėshtė rruga e
shpejtimit pa e dėmtuar cilėsinė. Ne e kemi marrė njė orar nga presidenti
Ahtisari. Ju e dini se njė kohė ėshtė shtyrė dhėnia e propozimit tė tij pėr
shkak tė interferimit tė zgjedhjeve parlamentare nė Serbi dhe ka qenė i miratuar
edhe nga Grupi i Kontaktit. Ne konsiderojmė qė kjo temė realisht ėshtė e
shteruar dhe ka arritur optimumin e vet nė kuptimin e bisedimeve qė janė
zhvilluar dhe konsultave tė tjera pėrcjellėse dhe ēdo humbje kohe vėrtet do tė
ishte njė rrezik i veēantė. Po dėgjoj se ka ndonjė zė aty kėtu se mund tė ndodhė
tė shtyhet kėtė proces pėr pak ditė. Ne nuk kemi komunikim tjetėr. Ne kemi ftesė
nga presidenti Ahtisari qė i ėshtė drejtuar Delegacionit tė Kosovės realisht nė
adresėn time si udhėheqės i delegacionit dhe ne i kemi dhėnė pėrgjigjen se do tė
jemi nė Vjenė me datėn 13, tė fillojė ky proces i konsultave dhe natyrisht tė
pėrfundohet nė muajin shkurt eventualisht nė ditėt e para tė muajit mars. Mė
vonė do tė vijė procesi i procedimit, i cili lyp kohė pėr deponimin dhe
konsultave tė brendshme edhe nė KS deri nė momentin e trajtimit dhe atėherė
pritet qė tė shfuqizohet rezoluta 1244 dhe tė nxirret njė rezolutė e re e cila
do tė sanksionojė gjendjen. QIK: Nė shumė raste keni deklaruar se pavarėsia e
Kosovės ėshtė faktor stabiliteti nė rajon, ēfarė nė tė vėrtetė po bėjnė
institucionet e Kosovės pėr tė krijuar kapacitetet qeverisėse pėr Kosovėn e pas
statusit? Presidenti Sejdiu: Ėshtė e vertetė se pavarėsia e Kosovės ėshtė
element themelor qė e shndėrron Kosovėn automatikisht nė faktor tė rėndėsishėm
tė stabilitetit nė rajon. Ėshtė e qartė se Kosova duhet tė ketė stabilitetin e
saj tė brendshėm dhe ky stabilitet i qėndrueshėm qė ėshtė tani duhet tė
thellohet dhe duhet tė vazhdohet mė tepėr pėr ta shndėrruar pikėrisht nė
kualitet tė ri, qė Kosova tė jetė faktor bashkė me vendet e tjera tė
stabilitetit rajonal, duke filluar me fqinjėsinė e mirė qė duhet tė jetė dhe
mundėsitė e tjera qė nė kuadėr tė kėsaj fqinjėsie jepen nė komunikimin ekonomik
nė bashkėpunimet e tjera rajonale dhe nė aspektet e shumta ēfarė mund tė nxjerrė
ky proces. Pėr kėtė arsye ėshtė shumė me rėndėsi qė tė iket nga njė gjendje e
padefinuar sikur ka qenė deri tash, dhe mendoj qė ne e kemi kapėrcyer njė fazė
tė gjatė kohore, janė mė tepėr se shtat vjet dhe po hyjmė nė vitin e tetė tė
mandatit ndėrkombėtar ndaj Kosovės dhe tė dėshmimit tė themi nė ecje tė
institucioneve tė Kosovės pėr tė arritur kėtė nivel tė tanishėm tė pjekurisė sė
tyre. Pėr kėtė arsye ne insistojmė qė kjo tė kryhet mė shpejt dhe pikėrisht qė
t'i jepet rasti Kosovės qė tė jetė partner i mirė nė procesin e integrimeve. QIK:
Edhe pas zgjidhjes sė statusit nė Kosovė do tė ketė njė prani tė lehtė
ndėrkombėtare, ēfarė roli do tė ketė kjo prani? Presidenti Sejdiu: Eshtė thėnė
dhe ėshtė parashikuar edhe me dokumentin e Ahtisarit se do tė jetė njė prani
ndėrkombėtare nė Kosovė. Ne kemi kėrkuar vazhdimisht nė tė gjitha takimet qė kjo
tė jetė njė prani e lehtė ndėrkombėtare e cila nuk do tė jetė nė kompetenca tė
UNMIK ut, si dhe qė ajo tė mos jetė e llojit jofunksional sikur ka qenė nė
Bosnje. Duket se ka elemente qė janė pak mė tė fokusuara, si tė tilla tė shohim
se sa do tė jetė mundėsi e komunikimit me bashkėsinė ndėrkombėtare nė kuptim tė
precizimit tė saktė tė kėsaj materieje, por mendoj se sido qė tė jetė, ajo ėshtė
ndihmė pėr Kosovėn, sepse ne do tė kemi nevojėn e ecjes sė pėrbashkėt
posaēėrisht pėr procesin e pėrgatitjes pėr integrime, por edhe pėr procesin e
realizimit tė mė suksesshėm dhe mė tė suksesshėm tė disa prej pushteteve. Keni
parasysh se ky fokusim ekziston posaēėrisht nė materien e sundimit tė ligjit dhe
nė materien e sigurisė, qė janė dy elementet themelore tė funksionimit tė njė
shteti normal dhe ne e quajmė praninė ndėrkombėtare njė mbėshtetje nė ecje tė
Kosovės pėrpara. Paralelisht duhet tė pėrgatitet njė mekanizėm i mbrojtjes i
Kosovės, tė ndėrtohet njė ushtri e ardhshme e Kosovės, e cila do tė ndėrtohet nė
parametrat ndėrkombėtarė dhe tė NATO s nė mėnyrė qė Kosova tė dėshmohet edhe nė
ketė aspekt. Ajo qė ne do ta kishim parasysh nė kėtė proces ėshtė kohėzgjatja e
kėtij mandati tė pranisė civile nė Kosovė dhe e dyta njė nevojė qė do tė pasonte
natyrshėm nė ekuivalencėn e pėrgjithshme tė punėve tė kryera dhe qė do tė hapte
shtegun e ri tė zhvillimeve tė Kosovės. Prandaj, nė kėtė aspekt nuk dėshiroj qė
tė ketė interpretime qė nė njė farė mėnyre, siē thuhet nė popull "tė gjuajmė
gurė e cunga" mbi vendet qė kanė ndihmuar Kosovėn kaq fuqishėm nė kėtė periudhė
tė saj tė ecjes sė saj tė suksesshme, por ta shohim atė si njė pjesė tė
mekanizmit nxitės, garantues edhe pėr realizimin e marrėveshjes. QIK: Z.
President, Kosova e pavarur duhet t'i ketė edhe shenjat e veta dalluese,
simbolet e veta shtetėrore, flamurin, himnin, stemėn? Presidenti Sejdiu: Kosova
duhet tė ketė simbolet e veta pėr tė shprehur identitetin shtetėror tė saj.
Ėshtė temė e ditur, nėse ėshtė fjala pėr flamurin, flamuri historik i
shqiptarėve dihet dhe aty nuk ka asnjė dilemė dhe ai do ta mbajė peshėn e vet
pėr respektin ndaj tij, por po kėshtu ėshtė e nevojshme qė Kosova tė ketė
flamurin e vet i cili do ta prezantojė Kosovėn nė mekanizmat ndėrkombėtar, nė
Organizatėn e Kombeve tė Bashkuara dhe nė mekanizmat e tjerė. Mendoj se kjo
duhet tė rregullohet me ligj, se Kuvendi i Kosovės duhet tė hyjė nė procedurat
normale tė shpalljes sė njė konkursi ose tė njė kėrkese pėr dhėnien e
propozimeve. Ju e dini, Presidenti Rugova ka dhėnė njė propozim mė herėt, tė
cilin ne e respektojmė, por natyrisht ne do tė shohim qė tė arrihet nė kėtė hap
njė konsensus i pėrbashkėt ose njė vendim meritor qė mbėshtet nga shumica e
qytetarėve nė kėtė rast, nga Kuvendi i Kosovės. E njėjta gjė duhet tė ndodhė
edhe me himnin, stemėn qė ėshtė njė simbolikė e veēantė e shtetit qė Kosova
duhet ta ketė. Mendoj se Kuvendi i Kosovės duhet tė hyjė nė kėtė proces. QIK:
Ekipi i Unitetit kohė mė parė e ka formuar njė komision pėr hartimin e
Kushtetutės sė re tė Kosovės, ēfarė ka bėrė deri mė tash ky komision dhe kur
pritet tė miratohet kushtetuta e re e Kosovės? Presidenti Sejdiu: Komisioni ka
bėrė njė punė tė mirė. Ka hartuar parimet themelore qė i pėrkasin strukturės ose
skeletit tė njė kushtetute moderne. Kėto ditė po ashtu ėshtė njė kėrkesė nė
hulumtim tė vazhdueshėm tė veshjes sė tij me elemente tė nevojshme. Natyrisht se
ky komision teknik qė ėshtė ngrit nė kuadėr tė ekipit tė unitetit por qė njė
tėrėsi apo njė komision mė i plotė qė do tė jetė draftuesi final i Kushtetutės
sė Kosovės duhet tė marrė mandatin e Kuvendit tė Kosovės dhe ai mandat besoj se
do tė jepet shumė shpejt dhe Kuvendi i Kosovės tė jetė miratuesi i Kushtetutės
sė Kosovės. Nuk mundet asnjė organ tjetėr tė marrė vendimin pėr miratimin e
Kushtetutės jashtė Kuvendit tė Kosovės. Ėshtė krejt normale qė tė kėrkohet nė
kėtė periudhė njė veprim mė i shpejtė pėr tė ecur nė realizimin e kėtij projekti
dhe natyrisht do tė vijmė edhe nė momentin kur do tė shkohet edhe me
vendimmarrje. Besoj se komisioni do tė ketė pėrfshirje tė gjerė nė kuvend dhe po
ashtu do tė ketė edhe ekspertė vendės dhe ndėrkombėtarė qė do tė jenė pjesė
shtesė e kėtij ekipi. Mund tė them se me pėrcaktimin e statusit ose arritjen e
marrėveshjes, e cila do tė jetė e sanksionuar nga Kėshilli i Sigurimit tė OKB sė,
do tė pėrkufizohet qartė edhe ideja e kėtij dokumenti, si dhe koha brenda sė
cilės Kuvendi i Kosovės do tė duhet ta nxjerrė Kushtetutėn e re.
Faktet e Millosheviēit i injorova para syve te tij
Tė qėndroja nė njė dhomė me Millosheviēin, kisha reagim fizik, sepse mė dilte parasysh se ēfarė po bėnte ai me popullin tim nė Kosovė.
Qazim Doda,
15 janar 2007
New York
Ilir
Zherka u lind ne Krushevė tė Plavės, nė moshėn 2 vjeēare familja e tij e pėrndjekur
u detyrua tė emigronte nė Itali dhe mė vonė u vendosėn nė Shtetet e Bashkuara
tė Amerikės. Iliri ėshtė drejtor ekzekutiv i DC Vote, njė organizatė qė merret
me pėrmirėsimin e ligjit pėr votime nė Amerikė dhe ka tė bėjė direkt me Kongresin
dhe Senatin Amerikan. Mė parė ka punuar nė Kongres, senat Shtėpinė e Bardhė
si dhe ka qenė drejtor ekzekutiv i Kėshillit Kombėtar Shqiptaro-Amerikan.
Shqipja e Ilirit tingėllon shumė pastėr kur merret parasysh se ai kishte ardhur
nė Amerikė nė moshėn dy vjeēare. Biseda me tė fillon nė gjuhėn shqipe ku thotė
se gjithmonė ėshtė munduar tė flasė dhe shkruajė shqip, vetėm nėse flitet pėr
politikė ai insiston tė flasė anglisht duke u bazuar nė shprehjet dhe terminologjinė
qė duhet ti pėrdorė gjatė bisedės
Familja e juaj ėshtė shumė e njohur tek shqiptarėt e Amerikės, a mund tė na tregosh se ku fillon jeta e Ilirit nė Amerikė?
Po ne emigruam nė Amerikė mė 1968, dhe u vendosėm nė Jug tė Bronxit, kur Bronxi dhe i tėrė New York-u ka qenė zonė e vėshtirė qė tė rritesh, unė mendoj se njė ndėr ballafaqimet qė njerėzit nė Ballkan ndoshta nuk i kuptojnė ėshtė tė rritesh nė New York. Pėr ne si shqiptar ishte shumė vėshtirė nė atė kohė, kemi jetuar nė vend ku shumica ishin tė zinj dhe spanjoll dhe ne ishim minoritet. Shumica e njerėzve qė unė jam rritur me ta ēoftė shqiptarė apo jo nuk kanė pėrfunduar aq mirė nė jetėn e tyre duke mos e pėrfunduar as shkollėn e mesme e lėre mė tė shkojnė nė Kolegj dhe morėn rrugėn e gabuar, pra tė rritesh siē jemi rritur ne ka qenė ballafaqim me vėshtirėsi edhe nėse ke qėndruar nė rrugė tė drejtė e tė shkosh nė Kolegj, Unė mendoj se arritja mė e madhe personale pėr mua ka qenė tė shkoj nė Cornell University gjatė asaj kohe.
Tė shkosh nga shkolla publike e Bronxit nė Cornell University ėshtė shumė e vėshtirė, si e realizove kėtė qėllim qė pėr shumicėn mbetet vetėm njė ėndėrr e bukur por e parealizueshme?
Kur isha nė shkollėn e mesme pata shkuar tek kėshilltari pėr karrierė dhe edukim, e pata pyetur se ēfarė mendon se duhet tė bėj, tė shkoj nė Kolegj apo tė ndahem nga shkolla. Ai mu pėrgjigj se duhet tė shkoja nė Kolegjin publik tė komunitetit pėr tri vite, ku shumė shqiptarė shkojnė nė kėto lloj Kolegjesh qė unė mendoj se ėshtė nė rregull por nuk ėshtė zgjedhja mė e mirė. Nga ai takim isha i zhgėnjyer dhe i nervozuar, kur u ktheva nė shtėpi i tregova motrės sime Nexhmies se ēka mė tha kėshilltari nė shkollė. Pasi mė shikoi nė sy pėr njė ēast mė pyeti se ēfarė kisha ndėrmend tė bėja nė ato momente, unė i thash se dua tė shkoj nė njė shkollė sa mė tė mirė qė tė jetė e mundur. Atėherė ajo mė kėshilloi qė unė duhet tė insistoj pėr kėtė gjė dhe tė punoj shumė nė kėtė drejtim e tė mos dorėzohem. Kėshtu veprova pra pas kėshillave tė motrės sime e cila mė vonė arriti tė bėhej njė ushtarake e lartė nė Ushtrinė Amerikane ku shėrbeu gjer nė vdekje. Pra kur shkova nė Cornell University e vėrejta se nė jetėn time ndodhi njė ndryshim i madh me atė eksperiencė dhe kėshillat e saj mė ndihmuan shumė.
Nė Cornell University nuk janė shumė shqiptarė sepse parakushtet pėr pranim janė shumė rigoroze pastaj edhe pagesa ėshtė shumė e shtrenjte, a kishte shumė shqiptarė nė kohėn kur ti ke studijuar atje?
Nuk e kam takuar ndonjė student gjatė asaj kohe qė mund ti ketė vijuar studimet nė Cornell, ky ėshtė njė universitet shumė i mirė, lirisht mund tė quhet ndėr mė tė mirėt nė botė. Atje ka studentė nga tė gjitha anėt e botės dhe janė shumė tė talentuar. Tė korrėsh rezultate atje duhet tė jesh i shkathėt, shumė energjik, i organizuar dhe i dedikuar.
Nė Cornell isha shumė i angazhuar nė aktivitetet e studentėve, kam qenė demokrat siē jam edhe tani dhe isha i zgjedhur si kryetar i demokratėve tė Cornellit.
Derisa isha kryetar pata organizuar njė simpozium rreth Kosovės (1988), atu e sollėm Joe Dioguardin dhe Sami Repishtin, me atė rast u mbush dhoma plot pėr tė dėgjuar ata dy duke folur rreth situatės nė Kosovė. Ishte kėnaqėsi pėr universitetin dhe pėr mua personalisht ishte njė nder i madh qė ta pėrdorja pozicionin tim si president i demokratėve tė Cornel University ta bėja tė mundur njė mirėkuptim mė tė madh rreth situatės nė Kosovė.
Njė tjetėr gjė qė do tė doja ta cekja se para disa ditėsh isha duke biseduar me gruan time se nė ēfarė ambientesh kemi studiuar, ajo mė tha se ka studiuar nė librari ku ka pasur shumė njerėz sepse ajo e ndjen veten rehat kur ka shumė njerėz pėr rreth saj, kurse unė kam studijuar nė vende ku kam qenė i vetmuar. Nė librarinė e Cornellit ishin dy ose tri vende ku unė mund tė bėja njė gjė tė tillė, njė nga kėto vende ishte libraria e shkollės post-diplomike nė katin e gjashtė nė seksionin pėr Shqipėrinė, nganjėherė ndalesha dhe e tėrhiqja nga sirtarėt ndonjė libėr me autor shqiptarė siē ishte Elez Biberaj e shumė tė tjerė dhe e lexoja me kėnaqėsi dhe kėshtu e rifreskoja kokėn time pėr tė vazhduar studimet mė gjatė.
Nė Cornell ke shkruar pėr gazetėn e Kolegjit, cilat ishin temat qė i rrahje mė shumė gjatė asaj kohe?
Po kam shkruar pėr gazetėn e Kolegjit atė kohė dhe shkruaja pėr Kosovėn. Gjithmone mundohesha qe ta bindja opinionin se Kosova ėshtė e okupuar dhe ka nevojė pėr pėrkrahjen Amerikane. E ndjeja pėr detyrė tė shkruaja pėr Kosovėn sepse dashuria e madhe pėr tė nuk mė linte tė qetė.
Nė kohėn kur ke filluar tė merresh me ēėshtjen e Kosovės ke qenė shume i ri, si shpjegohet kjo?
Ne kemi qenė tė angazhuar si familje nė aktivitetet pėr ēlirimin e Kosovės. Nga kujtimet e hershme mbaj mend se derisa shumė familje tjera shkonin pėr piknik nė parqe tė ndryshme, ne paketonim ushqimin dhe merrnim drejtim tjetėr, pra nė vend tė parqeve shkonim para OKB-sė nė Manhattan ose shkonim nė Washington DC pėr tė demonstruar. Ne ishim familje aktiviste qė tė tjerėt na quanin familje e protestave. Kėtė rutinė e kemi bėrė pėr shumė vite me radhė. Kur u rrita pėr tė shkuar nė Kolegj, nė atė kohė unė veē isha veteran i ballafaqimeve.
A mund tė ma tregosh ndonjė moment nga demonstratat ku merrje pjesė si nxėnės dhe qė tė ka mbetur nė kujtesė tė pėrhershme?
Kur isha shumė i ri, e mbaj mend se ne shkuam nė Washington DC ku diktatori Tito bėnte njė vizitė zyrtare, atje ishte organizuar njė demonstratė e madhe shqiptare kundėr Titos, pėr mua si fėmijė dukej se udhėtimi nga New Yorku nė Washington DC ishte shumė i gjatė. Kjo demonstratė ishte shumė agresive dhe nuk mė kujtohet mirė por dikush mė pat treguar mė vonė se kur limuzina e Titos u ndal afėr turmės unė shkova dhe e shqelmova, ndėrsa njė person tjetėr e mori flamurin e Jugosllavisė dhe u ngjit nė njė lis para shtėpisė sė bardhė dhe e dogji derisa policia mundohej ta ndalonte, kjo pra ishte njė ngjarje emocionuese qė akoma e mbaj mend, ky rast pat ndodhur dikur nė vitet e 70-ta.
Mirė pra tash po kalojmė nga diktatori Tito tek diktatori Millosheviē, Si mund ta pėrshkruash takimin me tė para dhjetė vitesh?
Po atje isha me kongresmenin Eliot Engel, atė takim e kishte organizuar departamenti i shtetit dhe ata ishin pak nervoz sepse ata nuk e dinin se ēka do tė themi apo bėjmė nė atė takim. Unė isha atje nė cilėsinė e zyrtarit duke e pėrfaqėsuar kongresmenin qė punoja pėr tė dhe dua ta ceki se si njė shqiptaro amerikan askush nuk mė pyeti se kush isha unė dhe pse isha atje. U habita se si na pėrcollėn tek zyra e Millosheviēit ku u futėm pa kaluar nė ndonjė proces tė kontrollit nga sigurimi. Kur u hymė brenda nė dhomėn e takimit, Millosheviēi ishte vetėm pa asnjė kėshilltar apo pėrkthyes. Ne u ulėm nė atė dhomė me tė, nė pėrbėrjen tonė ishin zyrtarėt e ambasadės Amerikane nė Beograd, kongresmeni Eliot Engel, John Coldelli ( shefi i kabinetit tė Engelit) dhe unė, ai ishte pra vetėm. Nė tavolinėn para nesh ishin vendosur shumė fruta, pije dhe ėmbėlsira, e mbaj mend shumė mirė qė askush nga ne nuk mori ndonjė pije apo diēka pėr tė ngrėnė sepse nuk ishte njė takim shoqėror ku ne do tė shkonim pėr tė bėrė miqėsi me tė.
U habita me Millosheviēin sepse anglishtja e tij ishte shumė mirė dhe tentonte tė paraqitej shumė mjeshtėr i fortė nė bisedėn qė zhvillonim. Ai paraqiste shumė ēėshtje nė atė takim qė ne faktikisht e injoronim pėr ēdo gjė.
Kongresmeni Engel paraqiti pikėpamjet e tij dhe i parashtroi disa pyetje pėr tė cilat reagimi i Millosheviēit ishte: O, kėto janė gėnjeshtra. Amnistia internacionale apo grupet e tjera tė gjitha janė gėnjeshtra thoshte. E mbaj mend shumė mirė se unė nga ēasti nė ēast vija duke e humbur durimin dhe pėr disa minuta derisa Eliot Engel ishte duke folur unė e respektova dhe nuk fola shumė.
Kur Millosheviēi filloi tė flasė aq shumė tė pavėrteta, mė bėri shumė nervoz dhe ia ktheva duke i thėnė se atė qė po e thua sot kėtu para nesh nuk ėshtė e faktuar dhe mė lejoni tė ju them se ēfarė ėshtė e vėrteta rreth Kosovės. Fillova tė lexoja listėn e ngjarjeve se ēfarė kishte ndodhur nė vitin 1989 e po ashtu edhe vitet e mėhershme dhe mėvonshme.
E detyrova tė ballafaqohet me probleme nė besimin e tij se Serbia kishte tė drejtė tė kontrollonte Kosovėn. Ne e arsyetuam me drejtėsi dhe diplomatikisht nė atė bisedė se ai ishte gabim, biseda zgjati mbi njė ore por unė prapė insistoja qė tė mos e lejoja atė tė mbisundojė dhe nuk e lejoja qė tė na gėnjente para grupit tonė. Unė i thashė atij se unė e pėrfaqėsoj njė anėtar tė kongresit tė Amerikės dhe ne i trajtojmė kėto probleme shumė seriozisht, dhe Amerika ėshtė shumė e shqetėsuar se ēfarė po ndodhė me Kosovėn.
Edhe pse nuk folėm nė emėr tė departamentit tė shtetit, si njė grup e njerėzve qė punonim nė kongres kėrkuam fuqishėm qė ta bllokojmė Millosheviēin dhe represionin e tij nė Kosovė. Ishte njė diskutim shumė interesant, por pėr mua personalisht ishte shumė vėshtirė tė qėndroja nė njė dhomė me tė duke e ditur se ēfarė ka bėrė kundėr shqiptarėve dhe pozicioni i tij me ato pikėpamjet kundėr shqiptarėve.
Kisha njė reagim fizik tė qėndroja nė njė dhomė me tė sepse kishim njė urrejtje tė madhe kundėr njėri tjetrit dhe ishte shumė vėshtirė ta kontrolloja veten time, por nė fund tė fundit ne e bėmė takimin tonė dhe thamė atė qė duhej ta thoshim pėr Kosovėn.
Edhe udhėtimi prej Beogradit nė Prishtinė ishte shumė i vėshtirė sepse kishte shumė ushtarė dhe polic nė rrugė, ne u nisėm tek zyra informative e Amerikės Kjo ishte hera e parė qė shkoja nė Kosovė dhe ishte emocionuese shumė. Familja ime vjen nga malėsia e Gjakovės qė nė atė kohė gjysma ishte e pushtuar nga Serbėt por pėr mua dhe familjen time nuk ekzistonte kufiri por ishte vetėm njė Malėsi e Gjakovės nė mendjen tonė.
Njė zyrtar serb qė mė pėrcillte u nervozua shumė dhe mu drejtua duke mė thėnė:ti nuk duhet ti mbushėsh kokat e kėtyre njerėzve me ėndrra! dhe unė ia ktheva se njerėzit qė janė duke ėndėrruar jeni ju bashkė me zyrtarėt serb nė Kosovė e Beograd, ėndrra kėto qė ju bėjnė tė besoni se mund ta mbani popullin shqiptarė tė shtypur, pra ju mendoni se Kosova ėshtė e juaja por nė fakt nuk ėshtė, dhe mund tė them se kjo ėshtė ėndrra mė e rrezikshme pėr ju serbėt, kėtė debat e zhvilluam edhe kur u futėm brenda nė zyre dhe ne e realizuam qėllimin tonė duke e thėnė atė qė duhej tua thoshim serbėve. Eliot Engel mė vonė nuk ėshtė lejuar nga regjimi i Millosheviēit tė shkonte mė vonė nė Kosovė dhe pėr kėtė gjė kur filloi lufta nė Kosovė ai pat thėnė se e ndien veten krenar qė arritėm tė jetojmė kohėn kur shqiptarėt nuk e lejojnė Millosheviēin tė futet mė nė Kosovė.
A kishte ndonjė informacion Millosheviēi se kush ishe ti?
Kur u prezantova me tė, mė shikoi nė sy dhe ma mbajti dorėn pak mė gjatė, kishte njė shikim tė dridhshėm por nuk mendoj se administrata e tij nuk e ka ditur mė herėt se edhe unė do tė jem prezent. Me sa duket zyrtarėt e departamentit nuk i kanė treguar askujt pėr shkaqe sigurie mirėpo kur mė pėrshėndeti mua e kuptoi se unė isha shqiptar sepse ia thashė emrin dhe menjėherė reagoi negativisht.
Kur u ktheve nė shtėpi, tu desh tė ballafaqohesh me familjen tėnde qė ishte kundėr Millosheviēit, si e tejkalove kėtė vėshtirėsi?
Mendoj qė babai im dhe e tėre familja si dhe komuniteti shqiptarė nė Amerikė e mirėpritėn vizitėn time atje sepse unė e pėrfaqėsova komunitetin shqiptarė dhe Amerikėn, atyre ju erdhi mirė qė unė isha njė mbrojtės agresiv i ēėshtjes shqiptare. Kur erdha nė Amerika shkrova njė artikull nė Illyria ku e sqarova se ēfarė kemi bėrė me atė vizitė. Serbėt kishin ėndėrruar se ne si Amerikanė do tė shkojmė dhe tė kėnaqemi duke ngrėnė e duke pirė me ta kurse reagimi ynė ishte duke ua tėrhequr vėrejtjen se do tė punojmė qė ta bindim administratėn Amerikane pėr ta mbrojtur popullin Shqiptarė dhe kjo saktėsisht ndodhi.
Rreth takimit tė Ilirit me Millosheviqin, babai i tij Ahmeti e kujton atė rast duke thėnė: Kur u kthye Iliri nga Kosova dhe mė tregoi se ishte takuar me kriminelin Milloshevēq, unė menjėherė ndėrhyra dhe e pyeta, pse nuk ja ngjite pėr fyti e me e plasė atė kriminel,pėr ēka tė kam ushtruar fizikisht qė nga fėmijėria pėr tė qenė i gatshėm ta pėrdorėsh forcėn kur tė takohesh me armikun? Iliri duke buzėqeshur mu pėrgjigj duke mė thėnė: Babė, mė shkoi mendja njėherė me ja ngjit pėr fyti e me e shtri pėr toke por isha me njerėz tė tjerė, mirėpo po tė premtoj se do tė mundohem tė bėj tė pamundurėn qė ta bindi administratėn Amerikane se Millosheviqi ėshtė njė kriminel qė duhet ndėshkuar me dhunė. thotė ai.
Ahmet Zherka nė vitin 1975, nė Manhattan tė New York-ut kishte vrarė njeriun i cili ia kishte shkelur flamurin kombėtar. Duke e respektuar qėndrueshmėrinė e tij dhe aktin e drejtė qė kishte bėrė pėr tė drejtat kombėtare, drejtėsia Amerikane e kishte ulur denimin e tij ne gjithsejt tri vit,e derisa pėr vrasje nė Amerikė mund te denoheshe nga 25 vite deri me vdekje.( shėnim i autorit)
Pasi mbarove studimet nė Cornell, vazhdove nė Universitetin e Virginia-s, ēfarė e veēon aktivitetin tuaj gjatė asaj kohe?
Po,Universiteti i Virginias kėrkonte shumė punė, por pasi qė unė isha vetėm dy orė larg nga Washingtoni, shumė herė shkoja pėr demonstrata per ta ngritur zėrin pėr popullin tim. Unė po ashtu pata shkruar artikuj nė New York Times dhe gazeta tė tjera pėr tė shtyrė Amerikanėt qė tė angazhoheshin mė shumė pėr Kosovėn, nė atė kohė pata shkruar njė artikull kundėr senatorit Bob Dole i cili hiqej se po punonte shumė pėr Kosovėn por nė fakt rezultatet nuk ishin askund. Ajo kritikė vetėm e shtyri senatorin Dole qė tė punonte mė shumė pėr Kosovėn.
Si shpjegohet ky angazhim kaq i madh pikėrisht nė Washington DC, derisa komuniteti shqiptarė gjendet mė shumė nė New York me rrethinė, Michigan, Chickago dhe Philadelphia?
Unė kam lindur nė njė familje qė kishte tė bėnte shumė me politikė dhe ishte shumė aktive nė ēėshtjen kombėtare. Edhe natyra ime ėshtė e tillė qė unė jam shumė aktiv kur mendoj se gjėrat duhet tė ecin nė drejtimin e duhur dhe ėshtė nė favor tė kombit tim, pra unė jam shumė agresiv nė atė drejtim pėr tė realizuar qėllimin. Jam angazhuar nė politikėn Amerikane qė tė ndihmoj gjėrat tė ecin mė mirė poashtu ti ndihmoj ēėshtjes shqiptare. Kur kam qenė nė Cornell, e kam kaluar njė semestėr nė Washington ku kam punuar pėr senatorin Daniel Patrick, ai ishte senator nga New York-u. Gjatė asaj kohe pata biseduar me kėshilltarin e tij pėr politikė tė jashtme(1988) dhe i thashė se senatori pėrfaqėson edhe shqiptarėt e New York-ut por ai kurrė nuk ka folur pėr ēėshtjen shqiptare, ai mu pėrgjigj se Amerika e ndihmon Jugosllavinė tė ecin pėrpara dhe nuk duam qė tė bėjmė diēka nė dėm tė marrėdhėnieve tona me ta, mirėpo nė fund ai mė dha mundėsinė qė unė ta shkruaja njė fjalim pėr senatorin rreth situatės nė Kosovė tė cilin ai ta lexonte nė senat. E shkrova fjalimin, ishte shumė vėshtirė pėr mua ta bindja senatorin, kur e lexoi kėshilltari i tij mė tha se senatori nuk ka mundėsi ta lexojnė kėtė fjalim sepse nė atė kohė Amerika nuk ishte e gatshme tė dėnonte dhunėn Jugosllave mbi shqiptarėt pasi qė e konsideronin si aleat tė vetin nė Ballkan.
Nga ai rast pata vendosur qė sapo tė mbaroj shkollėn tė shkoj nė Washington DC dhe tė zhvilloj aktivitetin tim pėr ēėshtjen kombėtare. Mė vonė pasi e pata mbaruar edhe shkollėn e drejtėsisė kam shkuar bashkė me Lindėn- gruan time nė Shqipėri dhe kam jetuar atje rreth njė vit (1992) ku kam ndihmuar nė nxjerrjen e kodit pėr procedurat kriminale kurse gruaja ime punonte nė ligjet pėr ambientin, kėshtu pra u munduam tė bėjmė detyrėn tonė pėr Shqipėrinė. Kur u ktheva nė Amerikė fillova karrierėn time nė kongres dhe mė vonė i ndihmova presidentit Clinton nė fushatėn e rizgjedhjes sė tij, pastaj kam punuar nė administratė tė shtėpisė sė Bardhė.
Dihet qe me iniciativen tėnde ėshtė formuar Kėshilli Kombėtar Shqiptaro- Amerikan, si e pėrshkruan fillimin e aktiviteteve tė kėtij kėshilli i cli pėr dallim nga organizatat tjera tė komunitetit qė ishin vendosur jashtė Washingtonit, ju u vendosėt pikėrisht nė DC dhe morėt pėrsipėr njė punė tė rėndėsishme nė kohėt e vėshtira?
Gjatė kohės sė luftės nė Bosnje unė punoja nė kongres dhe tė them tė drejtėn isha shumė i frustruar sepse ndieja qė njerėzit tė cilėt i quanim aleat tanė dhe llogarisnim nė ta siē ishin Bob Dole dhe Ben Gillman, ata shkonin nėpėr komunitet, merrnin para nga ta dhe kur ktheheshin nė Washington bėnin shumė pak pėr ta. Unė poashtu ndjeja se Dioguardi tė cilin e kam pėrkrahur gjatė viteve tė 80-ta nuk ishte askund nė Washington sepse Liga e tij nuk kishte zyre kėtu dhe gjatė asaj kohe lobi grek ishte shumė aktiv nė Washington qė bėnte pengesa tė mėdha pėr Sali Berishėn.
Ne ishim njė grup nė kongres qė shqetėsoheshim shumė me atė se ēka po ndodhte me Kosovėn. John Coldelli dhe unė bisedonim shpesh se si komuniteti i jonė nuk kishte pėrfaqėsues nė Washington dhe aleatėt tonė nuk bėnin punė tė mjaftueshme.
Atė kohė pata shkruar dy artikuj nė Illyria ku i kritikova Bob Dole dhe Ben Gillman, disa njerėz u zemėruan shumė qė unė shkrova kundėr tyre, kurse pjesa mė e madhe ishin tė kėnaqur qė i kritikova sepse unė vėrtetė ndieja se duhet tė bėhet diēka mė shumė pėr Kosovėn. Kur hanim drekė nė kongresin amerikan unė dhe John Coldelli kalonim kohėn duke biseduar se si ti ndihmojmė komunitetit shqiptarė qė tė bėhet mė i fuqishėm dhe kėshtu vendosėm qė tė krijohet njė organizatė e re.
Nė atė kohė Sami Repishti, Vėllezėrit Fonda, Hajdar Bajraktari, Avni Mustafaj dhe disa tė tjerė zhvillonin bisedimet nė New York pėr tė krijuar njė grupė qė do tė quhej Friends Of Albania (miqtė e Shqipėrisė), qėllimi ishte se si mund ti ndihmohet Shqipėria tė ndėrtojė demokracinė, nė anėn tjetėr ne nė Washington mendonim tė krijojmė diēka qė do tė kishte njė shtrirje mė tė gjerė.
Ēka mė konkretisht?
Mendimi ynė ishte qė ky grup tė mos jetė njė institut por njė grup qė do tė luftonte pėr tė drejtat shqiptarėve nė Ballkan, tė gjithė u pajtuan njėzėri sepse John Coldelli dhe unė e argumentuam se do tė duhej tė krijohej diēka e tillė. Gjatė njė dreke me John Coldellin mė lindi ideja se ēfarė emri duhet tė ketė kjo organizatė e re, i thashė Kėshilli Kombėtar Shqiptaro Amerikan (NAK), Kombėtar sepse pėrfshihen interesat e kombit, Kėshill ėshtė kur njerėzit do tė vinin tė gjithė sė bashku dhe do tė diskutonin si njė grup pėr ēėshtjen shqiptare, si dhe Shqiptaro-Amerikane ėshtė se ky kėshill do tė pėrbėhej nga shqiptarėt e Amerikės. Grupit tė New York-ut i pėlqeu ideja ime dhe menjėherė ne ofruam qė tė shkruanim programin dhe statusin sepse kjo edhe ėshtė pjesė e profesionit tim.
Nė ēfarė organizate u bazuat mė shumė pėr program?
Kur erdhėm nė Washington filluam tė bėjmė hulumtime tek organizatat tjera qė janė shumė tė suksesshme. Nė atė kohė John Coldelli ishte shumė i afėrt me njė organizatė qė quhej AIPAC ( American-Israeli Public Affairs Comitee) njė lobi ēifut qė konsiderohet shumė ndikues nė politikėn Amerikane. Ne e hartuam programin tonė qė ishte pėrafėrsisht i njėjtė me atė tė ēifutėve dhe e krijuam kėshillin nė vitin 1996, ky ishte i njėjti vit qė unė shkova tė punoj nė fushatėn e rizgjedhjes sė presidentit Clinton.
Si e kombinove punėn nė administratė tė Shtėpisė sė Bardhė me aktivitetet e KKSHA?
Dy vitet e para ishte shumė vėshtirė sepse nuk kishim financim dhe nuk mund tė gjenim ndonjė drejtor ekzekutiv, unė gjatė asaj kohe ishte duke zhvilluar fushatė tek minoritet pėr zgjedhje, tentoja tė marr votat e Italianėve, Irlandezėve, Ukrainasve por edhe Serbėve edhe pse ishte shumė vėshtirė tė merrja votėn e kėtyre tė fundit. Nė ato zgjedhje fitoi Presidenti Clinton dhe unė fillova tė punoj pėr administratėn e tij nė Ministrinė e Punės. Derisa punoja nė tavolinėn time lexoja artikuj pėr Kosovėn dhe nganjėherė mė dilnin lotėt kur lexoja pėr dhunėn qė po ushtrohej atje.
Organizatėn qė e kishim krijuar nuk kishte udhėheqės dhe nga New York-u mė kėshilluan qė ta merrja punėn si drejtor ekzekutiv i KKSHA, ishte shumė vėshtirė pėr mua sepse kisha gruan dhe fėmijėt qė kishin nevojė pėr mua, mirėpo pas diskutimit me gruan time ramė nė pajtim qė tė sakrifikonim pėr Kosovėn dhe tė leja punėn nė administratė pėr tė bėrė punė vullnetare vetėm pse ishte pėr tė mirėn e Kosovės. Kur shkova nė punė pėr tė dhėnė dorėheqjen time, zėvendės ministri i punės mė priti i buzėqeshur duke mė thėnė se kam njė lajm tė mirė pėr ty, tė kanė dhėnė njė post mė tė madh, unė ia ktheva: mos mė thuaj lajm tė mirė sepse unė kam njė lajm tė keq, mė duhet ta lė kėtė punė sepse dua tė kontribuoj mė shumė pėr Kosovėn. Kontaktet e mija me administratėn pasi qė unė kisha punuar mė herėt bėnė njė ndryshim shumė tė madh gjatė luftės, Unė kisha kontakte me shtėpinė e bardhė kur askush tjetėr nuk kishte mundėsi tė ndėrhynte, atėherė administrata kishte refuzuar tė takohej me Dioguardin, pra ishte nė listėn e zezė tė departamentit tė shtetit, kėshtu qė ishte shumė e nevojshme qė ne si komunitet tė kishim mundėsi tė kontaktonim me Shtėpinė e Bardhė.
Ne bėmė ndikim shumė tė madh nė administratė qė tė pėrkrahej Kosova, dihet qė rolin kryesor pėr ēlirimin e Kosovės e ka luajtur UĒK-ja sepse luftonin nė tokėn e Kosovės dhe e meritojnė ēdo respekt, por ne luajtėm rol tė vogėl qė konsiderohet shumė i rėndėsishėm pėr tė siguruar pėrkrahjen e Shtėpisė sė Bardhė, pra nė atė kohė kongresi dhe Shtėpia e Bardhė vendosėn shumė shpejt qė tė ndėrhynin kundėr ushtrisė serbe.
Kur e takuat pėr herė tė parė me Presidentin Clinton?
Pėr herė tė parė kur e kam takuar Clintonin ishte nė Shtėpinė e Bardhė gjatė
kohės qė zhvillohej fushata elektorale, kishte njė staf tė organizuar mirė dhe
unė isha njė i ri qė i pėrkisja asaj organizate. Nė njė rast kur ne kishim njė
tubim me Italiano-Amerikanėt pėr tė kėrkuar nga udhėheqėsit e komunitetit tė
tyre qė tė pėrkrahnin fushatėn tonė,atu bisedova gjatė me Presidentin Clinton
dhe i tregova se ēfarė po bėja pėr tė fituar pėrkrahjen e komuniteteve pėr tė,
ai u gėzua shumė dhe pėrkrahu projektet e mija qė kisha si pėrgjegjės pėr
komunitetet.
Mė vonė u takuam disa herė nė fushatė por nuk biseduam gjatė deri nė momentin historik nė Prill 1999 ku u zhvillua takimi nė Shtėpinė e Bardhė pikėrisht nė dhomėn e Russewelt-it, pra atu ishte njė takim mes presidentit dhe KKSHA si dhe disa organizatave tė tjera shqiptare. Ky ishte njė takim qė u bė falė raporteve tė mija me Shtėpinė e Bardhė dhe me kongresin, ata njerėz qė e siguruan takimin ishin shokė tė mi me tė cilėt kemi punuar bashkė gjatė fushatės sė zgjedhjeve. Isha i vetmi unė qė e dija se Presidenti do tė vinte nė atė takim, organizatorėt e mbanin fshehtė kėtė lajm. Tė gjithė nė dhomė mendonin se do tė vijė Sandy Burger (kėshilltari pėr siguri kombėtare) dhe kur erdhi Presidenti Clinton tė gjithė u habitėn me prezencėn e tij. Fjalėt e presidentit ishin shumė tė qarta, ai tha shprehimisht:Ne nuk do ta humbim kėtė luftė, dhe ne do tė luftojmė deri nė fitore!
Nė Kosovė populli ju njeh pėrmes aktiviteteve qė ke bėrė pėr ta, e di qė e njeh mirė Kosovėn, na thuaj se si e sheh situatėn politike atje.
Sfidat janė akoma tė dukshme, Serbia ėshtė duke e bėrė njė luftė tė pa shpresė qė tė rikthejė kontrollin mbi Kosovėn, ata janė duke harxhuar shumė para pėr kėtė punė. Tash sė fundi ata kanė punėsuar njė Loby republikan qė merren me drejtėsinė nė Washington dhe do tė paguajnė me miliona dollarė pėr tė bashkėpunuar me ta gjatė dy viteve tė ardhshme. Kjo ėshtė njė luftė tė cilėn shqiptarėt duhet ta marrin shumė seriozisht, mendoj qė secili e kupton qė EU dhe Amerika e pėrkrahin pavarėsinė e Kosovės, mirėpo nė politikė nuk ekziston njė vendim pėrfundimtarė derisa tė vendoset pėrfundimisht, pra gjėrat mund tė ndryshojnė nė momentin e fundit. Shqiptarėt duhet ta kenė tė ditur se lufta ekziston dhe duhet tė vazhdojė si luftė e vėrtetė derisa tė pėrfundojė.
Shtyrja e zgjedhjes sė statusit nuk ėshtė njė ide e menēur, unė e pėrkrahi opinioni e Ēekut qė vendimi tė merret sa mė shpejt. Unė personalisht kam besim nė udhėheqėsin e Kosovės dhe mendoj qė EU dhe Amerika dėshirojnė qė ta shohin Kosovėn tė pavarur sa mė shpejt qė tė jetė e mundur. Sfidat fillojnė me pavarėsinė e Kosovės nė tė ardhmen, me sa e njoh unė politikėn e kuptoj qė gjėrat tė cilat nuk duken tė rėndėsishme fare janė gjėrat qė ėshtė mė sė vėshtiri pėr ti arritur, pėr shembull pėrditshmėria sjell pyetjen nėse uji pėr pije ėshtė i pastėr, a ke rrymė tė mjaftueshme, a mund tė fillosh ndonjė biznes dhe sa shpejt mund ta bėsh atė, a ke ndonjė sistem bankar tė siguruar qė mund ti deponosh paratė tuaja, a mund tė blesh veturė, nėse ke veturė a mund ta mirėmbash, a ka mjaftė libra tė nevojshme pėr tu edukuar e kėshtu me radhė. Kėto janė disa nga problemet qė pas pavarėsisė duhet tė ballafaqohemi me to edhe pse duken jo tė rėndėsishme, nė njėfarė mėnyre luajnė rol tė madh nė jetėn e pėrditshme.
Kosova duhet tė shoh si aleat tė pėrhershėm Amerikėn, por duhet ta dimė se e ardhmja e Kosovės do tė jetė nė EU dhe duhet tė krijohen raporte tė mira me ta. Kosova ka njė pėrparėsi sepse institucionet janė ndėrtuar me direktivat e UNMIK-ut, e di qė ka shumė mospajtime rreth UNMUK-kut dhe unė nuk pajtohem me disa gjėra, por mendoj se nė tė ardhmen ky rregullim i administratės do ta bėje mė tė lehtė pėr Kosovėn qė ta ketė nėn kontroll tranzicionin nga njė zonė e shtypur qė nuk ka qenė e lejuar tė ecin pėrpara nė njė zonė qė do tė jetė pjesė e njė Evrope dinamike.
Si duhet tė veprojnė institucionet e Kosovės nė kėto momente vendimtare?
Njė gjė qė do tė duhej nė Kosovė ėshtė paraqitja publike e vendimeve qė i merr qeveria, mbledhjet tė jenė mė tė hapura, njerėzit qė e pėrfaqėsojnė popullin nė parlament duhet tė jenė tė pėrgjegjshėm dhe ti mbrojnė interesat e popullit. Pastaj njė gjė qė ndodhė me zgjedhjet nė Amerikė ėshtė se populli zgjedh kandidatėt (primary elections) dhe jo direkt nga partia tė bėhen emėrimet dhe kjo bėn njė ndryshim tė madh. E keqja ėshtė se nė Kosovė qeveritarėt japin pėrgjegjėsi tek partitė e tyre e jo tek populli dhe nganjėherė shkaktojnė mosfunksionim tė mirėfilltė tė qeverisė.
Po kushtetuta qė po pėrgatitet, Ēfarė drejtimi duhet tė marrin sipas mendimit tuaj?
Kushtetuta e Kosovės duhet tė drejtojė sytė nga Evropa sepse ėshtė pjesė e saj por duhet tė shohin tek ligjet nė kushtetutėn Amerikane tė cilat e kanė bėrė kėtė shtet tė fortė, e kėto ligje janė rreth transparencės, kontrolli i fuqisė politike duke ia dhėnė fuqinė popullit qė tė mbajnė zyrtarėt e zgjedhur nėn kontroll dhe tė kėrkojnė pėrgjegjėsi nga ata, kėto gjėra janė shumė tė rėndėsishme qė Kosova tė jenė si njė shtet Evropian i zhvilluar me kulturė dhe traditė tė tyre por me njė klasė politike tė modelit amerikan qė tė jetė e hapur pėr publikun.
Decentralizimi nė Kosovė, a mund tė sjell ndarje tė vendit nė baza etnike
Decentralizimi ėshtė shumė me rėndėsi, njerėzit qė janė mė pranė ngjarjeve janė ata tė cilėt janė mė afėr zgjidhjes. Kur ju jep njerėzve mė shumė pėrgjegjėsi dhe kompetenca tė merren me problemet e veta kuptohet qė ata janė mė tė angazhuar tė zgjedhin problemet e tyre dhe interesohen tė kenė rezultate sa mė tė mira nė punėn e tyre, pra unė jam absolutisht pro decentralizimit dhe dua qė problemet lokale tė zgjidhen nga njerėzit lokal e jo nga qendra.
Unė mendoj se ēėshtja e minoriteteve dalėngadalė do tė zhduket sapo tė largohet Serbia nga mendja e qytetarėve tė Kosovės dhe tė pranohet pavarėsia. Serbėt e Kosovės do tė largohen nga politika sapo tė pranojnė realitetin e ri, ndoshta disa nacionalistė ekstrem do tė vazhdojnė por shumica do tė jetė e lodhur nga humbja e tyre nė politikė. Megjithatė njerėzit atje duan tė jetojnė e punojnė ditėn dhe tė pushojnė nė mbrėmje, ata duan tė kenė buzėqeshje, tė shkojnė nėpėr dasma, tė krijojnė familje dhe tė shijojnė jetėn e tyre.
Si i komenton bisedimet e zhvilluara nė Vjenė?
Fatmirėsisht kėto bisedime janė nė favor tė shqiptarėve sepse Serbėt po bėjnė tė njėjtat gabime, dihet qė sikur Millosheviēi tė ishte mė i menēur nė Ramboulliet gjėrat do tė ishin ndryshe. Amerikanėt i patėn dhėnė shumė mundėsi atij qė tė ndryshonte qėndrimin dhe ta ruante veten e tij por ai gaboi, pėr fatin tonė serbėt nuk i patėn shfrytėzuar sugjerimet e Amerikės dhe tė njėjtėn gjė po e bėjnė tash dhe kjo ne po na shkon pėr shtati. Politika ekstreme e serbėve dhe paaftėsia e tyre gjatė bisedimeve do ti dėmtojė shumė si popull dhe ėshtė mirė pėr ne qė ata kėmbėngulin kėshtu.
Nė Kosovė flitet me respekt pėr ju e sidomos nga ish zyrtarėt e UĒK-sė sepse ju keni qenė aktiv gjatė bisedimeve nė Ramboulliet, a shihni ndonjė segment qė i ndėrlidhė bisedimet e atėhershme me kėto tė Vjenės.
Unė mendoj se ēka pat ndodhur nė Ramboulliet ishte shumė e rėndėsishme. Shqiptarėt gjatė tėrė kohės qėndruan tė bashkuar nė idetė e tyre, ata kishin shumė presione nga njerėz tė ndryshėm, kėshtu qė ne shkuam nė Ramboulliet qė ta pėrkrahim delegacionin e Kosovės, jo vetėm ne qė i pėrkrahnim ata por shumė njerėz nga Amerika ishin atje pėr ti pėrkrahur, ne i sugjeruam qė tė pėrkrahnin planin Amerikan, atje ndodhi njė gjė e keqe qė mospranimi i idesė Amerikane nga delegacioni i Kosovės humbi shumė kohė dhe gjatė asaj kohe Serbia pėrforcoi ushtrinė e vet.
Ne qė shkuam atje luajtėm vetėm rol pėrkrahės sepse rolin kryesor e luajti vet delegacioni i Kosovės pasi qė ata e pėrfaqėsonin popullin dhe kishin pėrgjegjėsi shumė tė madhe. Pra nė kėtė aspekt mė duket se bisedimet e Vjenės janė tė ngjashme me ato tė Ramboulliet ku shqiptarėt flasin tė bashkuar dhe janė produktiv nė bisedime. Kėtė gjė Evropianėt dhe Amerikanėt po e marrin si shembull se si duhet tė sillen palėt nė bisedime pėr tė zgjedhur konflikte tė mėdha. Udhėheqėsia e Kosovės ėshtė duke vepruar shumė mirė dhe rezultatet mund tė jenė tė njėjta sikur me rastin e Rambouliiet ku komuniteti ndėrkombėtar imponoi zgjidhjen. Tash ne duhet tė punojmė shumė qė kjo gjė tė ndodhė.
Shqiptarėt e kritikojnė ekipin negociator tė Kosovės duke e akuzuar se ata po japin shumė territore qė do tė kontrollohen nga serbėt lokal dhe kjo mund tė shkaktojė pasoja nė tė ardhmen e Kosovės, ēfarė mendon se do tė duhej tė vepronte Ekipi Negociator i Kosovės?
Unė mendoj se me pamundėsinė qė tė kontrollosh fatin tėnd, duhet tė merresh me udhėzimet e mė tė fortėve. Unė nuk kam ndonjė koment nėse atje ėshtė dhėnė mė shumė se qė duhet apo jo, por mendoj qė shqiptarėt janė mjaftė tė menēur dhe po e arrijnė qėllimin e popullit tė vet.
A mendoni se delegacioni i Kosovės ishte i pėrgatitur mirė sepse ata shpesh here udhėhiqeshin nga dikush qė ka vetėm njė shkollė tė matematikės apo gjuhės dhe nuk ka tė bėjė asgjė me politikėn?
Unė mendoj se ne kėtu nuk duhet tė kritikojmė liderėt e Kosovės dhe tė flasim pėr pa-pėrgatitjen e tyre politike. Ne si Shqiptaro- Amerikan nuk kemi influencė pėr tė zgjedhur se kush duhet tė jetė lider i shqiptarėve sepse kjo nuk ėshtė puna e jonė. Ne duhet ta pėrkrahim ēdo udhėheqės qė ėshtė i zgjedhur nga populli, me sa duket nė pėrgjithėsi ata kanė bėrė punė tė mirė dhe rezultatet do tė jenė pozitive.
Nėse statusi nuk zgjidhet deri nė pranverėn e vitit 2007, si e parasheh Kosovėn gjatė kėsaj periudhe?
Meqė vendimi nuk u bė gjatė vitit 2006, kjo do tė ndodhė mė sė largu me 24 Mars 2007, pra atėherė kur ka filluar ndėrhyrja e Amerikės dhe aleatėve pėr ēlirimin e Kosovė. Ky ėshtė njė afat shumė i rėndėsishėm dhe ka rolin e vet jo vetėm politik por edhe psikologjik sepse kjo datė motivon dėshirėn qė tė mos tej-zgjatet zgjidhja e statusit.
Nėse kėshilli i sigurimit nuk e njeh pavarėsinė e Kosovės nga frika e vetos Ruse, ēfarė zgjidhje mund tė ndodhin pas kėsaj? A mund tė ketė ndonjė plan B pėr kėtė gjė?
Unė nuk pres ndonjė plan B sepse shumica mendojnė qė kjo do tė sillte nj situatė tė tmerrshme. Tash kongresi duhet tė bėjė trysni mė tė madhe nė shtėpinė e bardhė qė tė zgjidhet problemi i Kosovės sa mė shpejt, nuk jam kritik nė atė se ēka po bėn administrata por duhet tė jetė njė politikė mė agresive qė tė ndihmohet Kosova edhe mė shumė.
Kam lexuar shumė artikuj pėr ju nga Fondacioni Meyers, poashtu libri i Paul HockenosHomeland Calling shkruan me respekt pėr ju, por kam lexuar edhe artikuj nga gazetarė proserb qė e kritikojnė punėn tuaj kundėr Serbisė, si i komentoni kėto
Kur gazetarėt pro-serb e kritikojnė punėn time pėr mua kjo ėshtė njė mirėnjohje e lartė. Kur serbėt mė kritikojnė do tė thotė se unė po i arrijė qėllimet e mia dhe nė kėtė mėnyrė po mė lavdėrojnė shumė. Pra e ndiej pėr kėnaqėsi tė madhe kėtė gjė.
Mė nė fund mė thuaj diēka pėr DC Vote drejtor i sė cilės jeni ju.
Po, unė e kam lėnė Kėshillin Shqiptaro Amerikan para disa vitesh dhe ju kam kthyer prap punės nė politikėn Amerikane. Unė jam i dhėnė mbas politikės Amerikane dhe asaj Shqiptare dhe mundohem tė ndihmoj akoma nė ēėshtjen tonė.
Unė nuk kam qenė ushtarė i UĒK-sė qė mendoj se pėr shumė njerėz ka qenė njė ėndėrr e madhe qė tė luftojnė krah-pėrkrah me UĒK-nė. Edhe pse i kam ndihmuar UĒK-sė sepse e kam dashur shumė, unė prapė e konsideroj se kjo ėndėrr nuk mė ėshtė realizuar. Mirėpo tash e kam njė ėndėrr tjetėr e qė ėshtė tė ndihmoj njerėzit nė Washington DC. Njerėzit qė jetojnė nė botėn e lirė kėtu nuk kanė demokraci tė plotė dhe akoma nuk e dinė pėr kėtė gjė.
Shqiptarėt duhet ta dinė se disa qindra metra nga Shtėpia e Bardhė, njerėzit nuk kanė kontrollė nė buxhetin e tyre dhe nė ligjet e tyre, ata nuk kanė mundėsi tė votojnė pėr kongres apo senat dhe kjo ėshtė e pakuptimtė se si DC nuk i ka pėrfaqėsuesit e vet nė organet e larta shtetėrore. Njerėzit nė Washington DC kanė punuar gjatė nė kėtė drejtim dhe tė gjithė kanė qenė tė mahnitur se ēka kam qenė i aftė pėr tė bėrė. Njerėzit e administratės sė Clintonit mė kanė punėsuar mua kėtu nė DC Vote qė tė ndihmoj nė sjelljen e demokracisė sė vėrtetė dhe ne po bėjmė pėrparime tė mėdha. Nė karrierėn time tė shkurtėr nėse arrij tė realizoj planet e mia kėtu do tė mė bėnte tė ndjehem krenar se jam njė emigrant shqiptar nė kėtė shtetet dhe po bėj diēka qė ka vlera shumė tė mėdha.
Me sa duket tash je shumė i zėnė me paraqitjen e ligjeve tė reja pėr miratimin e tyre nė kongres, a do tė thotė kjo se nuk mund tė merreni pėr momentin me ēėshtjen shqiptare?
Unė e bėj atė qė ėshtė e mundur pėrmes Kėshillit Kombėtar Shqiptaro-Amerikan, jam pėrkrahės i Avni Mustafės dhe angazhohem kurdo qė ėshtė nevoja, tash janė rėnė pak aktivitetet sepse Kosova ėshtė ēliruar gjė qė ėshtė lajm i mirė, por pėr ēdo gjė jam i gatshėm tė ndihmoj ēėshtjen shqiptare nė realizimin e qėllimeve. Nė ēdo moment jam i gatshėm pėr tė bėrė atė qė ėshtė e mundur pėr popullin tim.
Cili ėshtė mesazhi i juaj pėr Kosovėn nė kėtė situatė?
Duhet tė vazhdoni tė jeni vigjilent dhe luftoni pėr pavarėsi. Shqiptarėt Kosovės duhet tė jenė tė njoftuar me realitetin politik por dihet qė populli ka mundėsi tė ndryshojė realitetin politik nėse ėshtė i vendosur. Mesazhi im ėshtė po ashtu qė populli tė pėrgatitet pėr pavarėsi dhe hapat e mėtutjeshėm se ēfarė do tė ndodhė pas pavarėsisė dhe si duhet Kosova tė zhvillojė ekonominė e vet pėr tė vazhduar jeta normale. Kjo ėshtė edhe arsyeja pse luftėrat zhvillohen sepse njerėzit duan tė realizojnė dėshirat e tyre pėr tė pasur jetė normale./Qazim Doda, fund viti 2006, New York/
Intervistë me Adem Demaçin
Edhe po qe se Kosova bëhet e pavarur, unë do
të jem ithtar i projektit Ballkania
Në këtë intervistë Nelson Mandela i Kosovës flet ekskluzivisht
për bashkimin
kombëtar dhe për projektin e tij Ballkania. Ai është i bindur
se Ballkania nuk
është projekt i dëmshëm. Shqiptarët nuk kanë kapacitet
që ta kuptojnë këtë projekt
– thotë simboli i rezistencës kombëtare, Adem Demaçi.
Bile-bile, ai thotë se edhe
pasi që Kosova të bëhet e pavarur, do të jetë edhe
më tutje ithtar i projektit
Ballkania…
Intervistuar nga: Shkëlzen Gashi
A je për bashkim kombëtar a jo?
Shikoni, çështja e bashkimit kombëtar nuk është çështje
dëshire. Ajo klasë, e cila
e ka krijuar vetëdijen kombëtare, e, e cila klasë na ka munguar
gjatë gjithë
kohës, sepse klasa kapitaliste e interesuar për ta ruajtur tregun
e vet e ka
zhvilluar ndjenjën kombëtare duke u munduar që të mos lejoj
konkurrentë në tregun
e vet kombëtar… ajo klasë ka luftuar për unisimin e gjuhës,
për ngritjen e
vetëdijes se ne i takojmë një kombi; se ne duhet ta kemi shtetin
tonë; se ne
s’duhet të na përzihet kërkush etjetj…E kjo klasë
na ka munguar neve. Kur erdhi
koha që të fillonin embrionet e para të krijimit të klasës
kapitaliste, atëherë në
Shqipëri fitoi komunizmi, e cila ishte një brymë e ftohtë
që i shkatërroi në
themel mundësitë e krijimit të klasës kapitaliste sepse
komunizmi doli me idenë e
internacionalizmit - çka na duhet neve kombi?! Domethënë, ende
pa u bërë kombëtar,
u bëmë ndërkombëtar…
Tash po e dinamizojmë pakëz intervistën! Ju jeni njeri
prej njerëzve kryesorë që
jeni angazhuar për bashkim kombëtar dhe…
Ashtu është! Ne të rinjtë atëherë kemi menduar
se nuk ka zgjidhje tjetër përveç
bashkimit kombëtar…
Pse nuk keni kërkuar republikë, por keni kërkuar bashkim
kombëtar?
Sepse prapë do të ishim të lidhur me Serbinë. Po qe se ne
kërkonim republikë,
prapëseprapë Serbia do ta kishte fjalën kryesore dhe…
Pse s’keni kërkuar atëherë konfederatë ku krejt republikat
do të ishin të barabarta…
Atëherë s’kemi pasur ide për konfederata. Pavarësia
na dukej zgjidhja më e mirë…
Pavarësia zgjidhja më e mirë apo bashkimi kombëtar…
Pavarësia në kuptimin e bashkimit me Shqipërinë sepse mendonin
se do të na
ndihmonte Rusia ngase Rusia e dënonte revizionizmin serb…
Do të thotë keni gabuar që keni kërkuar bashkim
kombëtar…
Ka qenë një vlerësim, një strategji e gabuar. Kemi menduar
se do të na ndihmojë
Rusia, e cila i kishte 100 popuj të shtypur. E lamë Rusinë e
u kapëm për Kinën,
duke menduar se edhe Kina do të na ndihmonte sepse edhe Kina filloi njëfarë
propaganda anti-jugosllave. E ne thamë: e tash kemi rënë në
një miliardë kinez dhe
ka kush na ndihmon, por kinezët vetë e kishin Tibetin, e kishin…
Kur e keni kuptuar se keni gabuar?
Kur kam rënë në burg e kam kuptuar se kam gabuar, pra kur kam
rënë në burg kam
pasur më shumë kohë të lexoj dhe i kam kuptuar zhvillimet
e ngjarjeve. Domethënë,
e kam kuptuar Rusinë e Kinën…
Kur ka qenë kjo?
Në kohën e burgut të dytë! Ne kemi rënën në
burg në qershor të vitit 1964,
domethënë deri në qershor të vitit 1974, pra më janë
dashur dhjetë vite që ta
kuptoj se kemi vlerësuar gabimisht. Pra më është dashur
ta lexoj Leninin krejt,
Marksin e Engelsin krejt, pastaj autorë si Raselli, e shumë autorë
të ndryshëm
botërorë që ta kuptoj të vërtetën.
Dhe e keni kuptuar që keni bërë gabim…
E kam kuptuar që kemi vlerësuar gabimisht! Nga rezistenca jonë
kemi arritur ta
detyronim regjimin serb që t’u bënte lëshime shqiptarëve.
Nga rezistenca jonë, të
cilën e filluam në vitin 1964, kur i qitëm flamujt e parë
në prill – me 13 prill
1964 – e deri në vitin 1974 u bënë një numër
lëshimesh… Amendamentet e Kushtetutës
së vitin 1964…
E herën e tretë kur keni rënë në burg për çfarë
arsye keni rënë pasi që jo për
bashkim kombëtar, pra pasi që e keni kuptuar se keni bërë
gabim…
Mos thoni gabim! Nuk është gabim, por është vlerësim
i gabuar. Politikisht doli se
nuk ka qenë gabim sepse populli shqiptar megjithatë fitoi me ndryshimin
e
kushtetutës së vitit 1974. Me Kosovën më nuk mund të
luanin majtap si më përpara…
E pse keni rënë në burg herën e tretë atëherë?
Më kanë përcjellur mirë gjatë kohës sa kam qenë
në burg dhe e kanë vërejtur se
politikisht jam pjekur shumë mirë dhe mund të jem i rrezikshëm
për ta…
Qysh i rrezikshëm? Ke mundur të fillosh të gjuash bomba…
Jo, por të organizoj një formë të rezistencës…
Tash për pavarësi e jo për bashkim kombëtar…
Tash kjo ishte diçka tjetër. Ka pasur mundësi të përfundonte
në bashkim kombëtar.
Unë kam dalur nga burgu pikërisht në kohën kur Kushtetuta
e vitit 1974 ka filluar
të zbatohej. Kjo kushtetutë parashihte bukur shumë privilegje
për Kosovën. Ne nuk
e kemi pasur ende të formuluar mirë se çfarë të kërkonim…
Vetëm se jo bashkim kombëtar…
Bashkimi kombëtar varej se si do të vinte puna. Nëse do të
vinte puna që bashkimi
kombëtar të na sillte interes më të madh, ne do ta kërkonim
atë… Nëse do të vinte
puna që ne të kërkonim një konfederatë, siç
edhe e patën filluar ta kërkojnë
sllovenët…
A kanë menduar kështu sikur ju edhe shokët me të
cilët keni punuar… pra se më nuk
duhet të punohet për bashkim kombëtar…
Jo! Kurrë nuk kanë menduar se duhet të ndërpritet puna për
bashkim kombëtar! Është
një fenomen me mua dhe me shokët e mi. Gjithmonë kur kam dalur
unë nga burgu,
shokët i kam gjetur në ato pikat fillestare, pra në ato pikëpamjet
fillestare,
kurse unë…
Do të thotë i keni tradhtuar shokët…
Kurse unë… S’i kam tradhtuar shokët, por kam ecur përpara…
Kurse unë jam kapur me
do shokë tjerë të cilët kanë menduar pak më ndryshe.
Për shembull kur kam dalur
nga burgu i parë jam kapur me do shokë të cilët kanë
menduar për bashkim kombëtar,
ndërsa në fillim para se të burgosesha unë kanë menduar
për do të drejta e anej
knej… Nuk luftohet kundër Serbisë! Është e pamundur
të luftohet Serbia e poshtë e
përpjetë… Kurse burgu i dytë ishte diçka tjetër:
duhet vetëm bashkim kombëtar
sepse terrori atëherë - ti s’ke qenë atëherë
– ka qenë i papërshkrueshëm…
A ke pasur problem me shokët kur ke dalur nga burgu…?
Nuk kam pasur problem me shokë. Mua më janë afruar njerëz
me pikëpamje më të
avancuara dhe unë me ta jam kapur…
Më të avancuara do të thotë të heqësh dorë
nga bashkimi kombëtar…
Jo! S’është lëshuar pe nga bashkimi kombëtar. As sot
s’po lëshohet pe nga bashkimi
kombëtar. Tash ne po tentojmë që bashkimin kombëtar ta bëjmë
në suazën e trendeve
evropiane. Unë nuk jam kundër bashkimit kombëtar sepse kjo është
një e drejtë
elementare e çdo populli, mirëpo…
Pasiqë qenka e drejtë elementare e çdo populli pse
s’po angazhoheni atëherë për
bashkim kombëtar…
Nuk angazhohem sepse bashkimi kombëtar nuk mund të arrihet me ato
mjetet klasike…
Cilat janë ato mjete?
Nuk e kemi forcën! Ne do të binim në konflikt me shqiptarët
rreth e rrotull…
Ne biem në konflikt po qe se angazhohemi për pavarësi
e i lëmë anash shqiptarët e
Maqedonisë, Preshevës, Malit të Zi…
Jo nuk biem sepse krijohet një situatë e qetë ku të gjithë
afërsisht gjinden aty
ku janë dhe…
E pse s’krijohet kjo situatë e qetë me bashkimin kombëtar?
Pse besoni që shqiptarët e Maqedonisë, Preshevës, Malit
të Zi s’do të kryengriten…
Së pari, ne nuk e kemi klasën që do ta krijonte bashkimin kombëtar.
Ende nuk është
krijuar klasa kapitaliste. Vetëm klasa kapitaliste mund ta krijoj bashkimin
kombëtar. Në procesin që po hyjmë ne do ta kemi shumë
të vështirë ta krijojmë
klasën kapitaliste. Ju po e shihni se ka njerëz që kanë
para, por nuk i harxhojnë
për çështje kombëtare, por i harxhojnë për çka
po di unë – bukuroshen e kësaj e
bukuroshen e asaj… për sport e për poshtë e përpjetë…
Me fjalë tjera, ne nuk e
kemi klasën kapitaliste sikur që ka lindur te popujt tjerë…
S’mora përgjigje në pyetje! Pse mendoni që nuk
do të ketë kryengritje në viset ku
jetojnë shqiptarët përreth Kosovës po qe se nuk bëhet
bashkimi kombëtar… A s’i
tradhtojmë ne shqiptarët e Maqedonisë, Preshevës, Malit
të Zi po qe se angazhohemi
vetëm për pavarësinë e Kosovës…
Shikoni! Tradhtia është fjalë e rëndë! Nëse ti
ke mundësi ta bësh një punë dhe për
interesa të ngushta nuk e bën atëherë i tradhton ata…
Por nëse ti nuk mundësi
sepse rrethanat nuk të lejojnë sepse s’ke as mekanizma as forcë
sepse tekefundit
forca është ajo që i ndërron kufijtë e i ndërron
situatat etjetj… Ne nuk kemi
vetëdije kombëtare të formuar sa duhet. Luftonte Drenica e derdhte
gjak ndërsa
nëpër Prishtinë dilnin gocat me miniqa deri në 12:00 të
natës… Me fjalë tjera,
vetëdija kombëtare është ende në formim e sipër.
Popujt tjerë po heqin dorë nga
shtetet nacionale dhe ne nuk po hasim në mirëkuptim te të tjerët
për shtetin
nacional…
Ju jeni për shtet të pavarur të Kosovës…
Unë jam për shtet të pavarur të Kosovës. Jam për
një kanton të shqiptarëve në
Maqedoni. Jam gjithashtu për një kanton të shqiptarëve në
Serbi dhe…
Edhe për një kanton të serbëve në Kosovë…
Le të bëhet edhe një kanton i serbëve në Kosovë
në qoftë se duan ata. Por të bëhet
kantoni para se ne të bëhemi të pavarur nuk bën. Atëherë
kjo do të nënkuptonte
bashkimin e atij kantoni me Serbinë…
Nëse jeni për shtet të pavarur të Kosovës atëherë
jeni edhe për flamur të Kosovës…
Patjetër! Ne duhet ta kemi flamurin tonë! Duhet ta kemi edhe himnin
tonë!
A mos po i fyeni pakëz shokët me të cilët keni punuar
për bashkim kombëtar…
Ha-ha-ha! Mund të fyhen ata të cilët nuk e kuptojnë realitetin!
Sepse nëse dëshiron të bëhesh shtet duhet ta kesh firmën
tënde. Nëse ti dëshiron të jesh Shkëlzen ti duhet ta
kesh emrin tënd. S’mund të jesh ti edhe Shkëlzen edhe Adem
A ke menduar ndonjëherë se kjo ideja e himnit të Kosovës
dhe e flamurit të Kosovës është në përputhje me
idetë e qarqeve politike shoviniste serbe e greke…
Ne nuk humbim asgjë nëse ne bashkohemi në Evropën e Bashkuar
sepse kufiri do të mbetet formal. Ne humbim vetëm nëse nuk mund
të hyjmë në Evropë të pavarur. Atëherë Serbia
dalëngadalë do të na kapërdijë, ndërsa nëse
hyjmë në Evropë të pavarur ne automatikisht nuk humbim asgjë…
Nuk duam të bëjmë probleme e të ndryshojmë kufij formal
sepse s’do të na pengojë askush që net ë bashkëpunojmë
në të gjitha fushat me Shqipërinë… Kufijtë do
të jenë vetëm administrative… Pikërisht sepse ka zgjatur
kaq gjatë ndarja e Kosovës dhe Shqipërisë…
Fillimisht keni menduar për bashkimin kombëtar si zgjidhja
më e mirë, pastaj pas viteve të 90-ta keni menduar se zgjidhja
më e mirë është pavarësia… Në vitin 1997
Keni dalur me projektin Ballkania…
Projekti Ballkania ishte një përpjekje që ta mashtronim Serbinë
sepse në atë kohë ne ishim ngritur në kryengritje dhe duke
paraparë që do të ketë gjakderdhje të madhe dhe duke
e ditur s’jemi të përgatitur që të luftojmë me
armatën jugosllave dhe ta mundim atë, atëherë propozimi
im ka qenë Ballkania – ku të gjithë, pra Mali Zi I Zi Serbia
dhe ne do të ishim shtete me himne; me flamuj; me anëtar në Kombet
e Bashkuara; me armatë… me të gjitha…
Veç pak të lidhur me Serbinë…
Po pak të lidhur me Serbinë në atë mënyrë që
të mund të shkoqesh kur të duash. Ne nuk do të humbnim asgjë
me këtë konfederatë…
Për vitin 1997 kjo ide s’ka qenë e keqe, por ju tash keni deklaruar
për një gazetë beogradase se projekti Ballkania do të mund
të realizohej edhe tani dhe ju jeni i gatshëm që…
Veç se tash është një ndryshim këtu: Atëherë
kam propozuar derisa kemi qenë të robëruar nga Serbia, kurse
tash po propozoj që ne fillimisht të pranohemi si shtet e pastaj hyjmë
në biseda për konfederatë. Me fjalë tjera, prapë po
dua…
Po don që të na kthesh në Serbi…
Jo, jo nuk është nën Serbi konfederata…
Po ju po thoni se njëherë duhet të bëhemi të
pavarur! E pse paskëtaj të futemi në
konfederatë me Serbinë…
Jo! Ne po i bashkojmë disa sende që na interesojnë!
Jo s’po duam të kemi asgjë të përbashkët me Serbinë…
Nën kë do të futemi po qe se hyjmë në BE?!
Në Evropë, por jo në Serbi
Çka është ajo Evropë?! Pse po tutesh ti nga Serbia kur
ti e ke armatën tënde,
ekonominë tënde, politikën tënde…
Po Serbia na ka vrarë, na ka prerë… dhe nuk duam të
kemi më lidhje me të…
Na ka vrarë e na ka prerë, por ti nuk mund ta vazhdosh armiqësinë
deri në infinit…
Krijimi i konfederatës pasi që të bëhet Kosova subjekt i
pavarur, pra pasi që të
bëhet anëtare e Kombeve të Bashkuara – edhe malazezët
po duan një gjë të tillë –
do të ishte një përparësi e madhe për shqiptarët
sepse do të arrinim ta
përfundonim konfliktin shqiptaro-serb. A e dini çfarë po thonë
serbët?! Ata po
thonë se nuk guxojmë t’ia japim Kosovës pavarësinë
sepse menjëherë bashkohet me
Shqipërinë dhe krijohet Shqipëria e madhe. Kështu që
kur të krijohet konfederata
me Serbinë dhe me Malin e Zi del që ne s’jemi të interesuar
të bashkohemi me
Shqipërinë, por të bëhen shtet stabil…
Në bazë të kësaj që po e thoni tani del se ne është
dashur ta pranojmë Rambujenë…
Jo! Rambujeja nuk e ka nënkuptuar këtë punë, por e ka nënkuptuar
autonominë në
kuadër Serbisë…
Ka njëfarë ngjashmërie këtu sepse…
S’ka kurrfarë ngjashmërie…
Po, sepse ju fillimisht keni lëshuar pe nga bashkimi kombëtar në
pavarësi… edhe
ata prej pavarësisë kanë lëshuar pe në autonomi (Rambuje)…
S’u bë kurrgjë…
Jo qysh s’u bë kurrgjë…
Ata i kanë vlerësuar objektivisht rrethanat sikur ju qysh
i keni vlerësuar
rrethanat kur keni dalë prej burgut dhe keni hequr dorë nga bashkimi
kombëtar…
Ata nuk i kanë vlerësuar gjërat si duhet…
Atëherë as ti nuk i ke vlerësuar gjërat si duhet
kur ke hequr dorë nga bashkimi
kombëtar…
Unë s’kam hequr dorë nga bashkimi kombëtar, por bashkimin
kombëtar po e kërkoj
sipas mundësive aktuale botërore. E kam kërkuar bashkimin kombëtar
me ndihmën e
Rusisë e pastaj me ndihmën e Kinës, por kjo ka qenë një
fantazi…
Edhe ata që e kanë nënshkruar Rambujenë kanë
kërkuar pavarësinë me ndihmën e
Amerikës, por kjo ka qenë një fantazi dhe kanë pranuar Rambujenë…
S’është kështu sepse Amerika ka qenë e gatshme që
t’i dalë në ndihmë popullit
shqiptar dhe i doli në ndihmë…
Me çka i doli në ndihmë?! Me intervenimin e NATO-s…
Po pra me intervenimin e NATO-s, pastaj me shumë rezoluta të miratuara…
Po ai intervenim është bërë për ta ruajtur integritetin
dhe sovranitetin e Serbisë…
Nuk e kanë pranuar Serbinë në organizatat ndërkombëtare,
pra Serbia ishte e
anatemuar dhe sikur shqiptarët të qëndronin vetëm edhe pak
dhe këtu do të merrej
për bazë e drejta për vetëvendosje…
Edhe ju sikur të qëndronit vetëm edhe pak, e të mos hiqnit
dorë nga bashkimi
kombëtar ne do t’ ishim bashkuar…
S’ka pasur shanse…
Adem Demaçi dikur simboli i bashkimit kombëtar, sot kundër
bashkimit kombëtar…
S’kemi mundur të bashkohemi për shkak të mungesës
së klasës kapitaliste…
Është dashur t’i kaloni dhjetë vite në burg që
ta kuptoni se ideja e bashkimit kombëtar është ide e gabueshme…
Edhe sa vite duhet t’i kaloni në burg që ta kuptoni se projekti
Ballkania është i gabueshëm…
Mos ma imputoni këtë ide e gabuar! Unë po them vlerësim
i gabuar, kurse ideja e bashkimit kombëtar nuk është e gabuar.
Ne po shkojmë kah realizimi i idesë së bashkimit kombëtar
por në kushte dhe rrethana tjera…
Është dashur t’i kaloni dhjetë vite në burg që
ta kuptoni se ideja e bashkimit kombëtar është ide e gabueshme…
Edhe sa vjet duhet t’i kaloni në burg që ta kuptoni se projekti
Ballkania është i gabueshëm… A mjaftojnë pesë
vite…
Nuk besoj që është i dëmshëm në qoftë se
projekti Ballkania realizohet ashtu si po them unë. Edhe po qe se e fiton
Kosova nesër pavarësinë, unë do të jem ithtar i projektit
Ballkania… Ballkania do të jetë një shkollë përgatitore
për të shkuar në Evropë. Nuk na pranon neve Evropa qysh
po mendojnë shqiptarët…
Duhet të lidhemi me Serbinë që të na pranojë Evropa…
Po duhet të lidhemi me Serbinë e me Malin i Zi… Duhet të
tregojmë se s’mbajmë inati etjetj…
Pse s’bën projekti Ballkania me Shqipërinë –
pra Kosova dhe Shqipëria të jenë
subjekte të Ballkanisë…
S’ka kuptim me Shqipërinë…
E me Serbinë ka kuptim?
Me Serbinë ka kuptim, kurse me Shqipërinë s’ka kuptim projekti
Ballkania…
Me Shqipërinë s’ka kuptim se ata s’na kanë
vrarë kurse me Serbinë ka kuptim se ata
na kanë vrarë na kanë masakruar…
Nëse ne jemi një popull, një gjuhë e një gjak atëherë
duhet të bashkohemi - kjo ka kuptim e jo konfederata… Ne mund të
bashkohemi me Shqipërinë, por atëherë dalin kundërshtarët
e thonë: ja, ne u kemi thënë se Shqipëria e madhe po krijohet,
e prandaj ne kemi thënë se s’duhet të njihet pavarësia
e Kosovës. Kështu që ne duhet të shkojmë në konfederatë,
e cila mund të jetë e përkohshme 10 vjet, 15 vjet… s’ka
rëndësi… atëherë kjo do të jetë një
përgatitje për shkuarjen në konfederatën e madhe evropiane…
Kështu ne paraqitemi një popull jo-hakmarrës, jo-destruktiv…
Ata edhe me pavarësinë po na paraqesin destruktiv, ekstremist…
Ajo është në natyrën e atyre që nuk duan të japin
diçka që të takon, mirëpo pavarësia sot po hahet…
Po të kishin shqiptarët kapacitet që ta pranojnë këtë
projektin Ballkania atëherë disa shtete që nuk janë dakord
t’ia japin Kosovës pavarësinë do të bindeshin që
ne nuk jemi për Shqipëri të madhe…
Faleminderit për intervistën!
Edhe juve faleminderit!
...Keze (Kozeta) Zylo
...nergut
pėr: www.ereniku.net
kzylo@yahoo.com
Gusht 09 2006
Pas
Prillit të 1939-es Noli mendonte dhe përkrahte idenë e “Bashkimit
te Shenjtë” për rikthimin e Zogut pas Luftes së Dytë
Botërore, se besonte që më mirë të kishim një
Shqipëri të pavarur sesa një shtet të asimiluar nën
Italinë Fashiste të asaj kohe.
Me shumë emocion e kemi pritur takimin sot me Ju, si ndiheni midis studentëve te Globe Institute of Technology?
Ju mirëpresim ne çdo kohë. Është një gëzim i veçantë kur na vinë vizitorë nga të gjitha krahinat e Shqipërisë. Në këtë kishë ne kemi një thesar të historisë amtare të përbashkët që kemi trashëguar këtu në Amerikë dhe jemi të detyruar ta shpërndajmë dhe te njihen të gjithë brezat me këtë punë të vyer të diasporës shqiptare.
Si lider i Kishës ortodokse shqiptare Shën Gjergji, ikona e ortodoksizmit shqiptar, të themeluar nga Fan Noli, si po e vazhdoni rrugen e tij?
DUKE I SHËRBYER POPULLIT DHE ZOTIT.
Në dy dekadat e fundit ka pasur një fluks të madh shqiptarësh në Boston, si i ka pritur Kisha juaj ata vetëm si ortodoksë apo si shqiptarë në radhë të parë?
I kemi pritur dhe i presim si motra dhe vëllezër bashkëkombas,
pa dallim feje.
Siç e dini virtyti i mikpritjes eshte jo vetëm detyrë e besimtarit,
por edhe traditë e lashtë shqiptare. Ky është një rast
i shkëlqyer për të shkëmbyer eksperiencat tek njëri-tjetri,
anën shpirtërore dhe kulturore si dhe për të forcuar zërin
e shqiptarëve në hemisferën Perëndimore.
Në përgjithësi, koha për të ndihmuar emigrantët
konkretisht ka mbaruar, me përjashtim për të lehtësuar probleme
specifike. Konkretisht shqiptarët që kanë ardhur pas rinisjes
së marrëdhënieve të mira me SHBA-në kanë ndihmuar
dhe ndihmojnë njeri-tjetrin në çdo pikëpamje, si nga ana
materiale ashtu dhe kulturore.
Të ardhurit përshtaten shumë shpejt në shoqërinë
këtu duke formuar shkolla të trashëgimisë shqipe si dhe
janë zgjedhur si zyrtarë tek Faltoret.
Na gëzon zemra kur shohim të dy palët së bashku duke mësuar
dicka prej njëri-tjetrit.
A keni studentë shqiptarë që po vazhdojnë Universitetet Teologjike te sponsorizuar nga Kisha Juaj dhe ka prej tyre që janë kthyer në Shqipëri?
Kemi disa studentë që nën hijen e peshkopaës sonë
po vazhdojnë studimet nëpër akademitë ortodokse në
New York, Pennsilvany, Boston si dhe në Durrës.
Disa prej këtyre studentëve janë me prejardhje shqiptare, kurse
disa të tjerë janë krejt amerikanë që janë rritur
në dioqezën tonë.
Një prej këtyre studentëve është diplomuar në
Boston dhe është kthyer në Shqipëri, I cili sot punon si
Episkopi i Korçës. Kurse imzot Nikoni I Bostonit në bashkëpunim
me Kryepeshkopin Anastas Janulatos ka propozuar: se çdo seminarist prej
këtu duhet të kalojë një periudhë në shkollën
Orthodokse “Ngjallja” në Shën Vllash të Durrësit.
Ju jeni një personalitet i Kombit tonë dhe i Kishës Orotodokse shqiptare, çfare lidhjesh keni me kishën autoqefale të Shqipërisë dhe konkretisht me Kryepeshkopin Janulatos?
Kryepeshkopata jonë është pjesëtare e Kishës Orthodokse
Autoqefale në Amerikë. Kështu, sipas kanuneve Kisha e Shqipërisë
dhe Kisha e Amerikës janë dy juridiksione praktikisht të pavarur
administrativisht, por shpirtërisht të bashkuar, sicdo kishë
autoqefale në botë.
Imzot, Lumtëria e Tij Anastasi Janulatos ka vizituar katedralen tonë
si dhe imzot Peshkop Nikoni u mirëprit në Tiranë në muajin
Maj kur udhëtoi për të parën herë në Atdhe.
Të dy hierarkët bashkëmesuan dhe kaluan takime të ngrohta
me një bisedim të frytshëm.
Kemi marrëdhënie shumë të mira dhe shpresojmë se kjo
është për të mirën e të gjithëve:
të besimit tonë, të shtetit shqiptar dhe të popullit në
përgjithësi.
C’qëndrim keni mbajtur me zhvarrimet që u bënë në fshatin e Përmetit nga prifti i fshatit me fe ortodokse?
Prej së largu nuk kemi të dhëna konkrete dhe në fakt nuk
është puna jonë të ndërhyjmë atje ku nuk kemi
pergjegjësi. Gjithashtu problemi në fjalë duket si shushatje
e kompleksuar nga çështjet e tjera të pronës, të
moskokëçarjeve, të frikës etnike, si detyra të vonuara
që pastaj u derdhën dhe u magnifikuan në masmedian shqiptare.
Nga lajmet zyrtare kishtare shpresojmë se kleri i atjeshëm ka bërë
detyrën e tij në një rast delikat. Në thelb, ky problem
na duket një çështje që e ka për detyrë qeveria
shqiptare ta zgjidhë, sepse propozimi u nis me nje marrëveshje midis
zyrtarëve të qeveritarëve fqinj.
Çfare lidhjesh keni me organizatat e tjera shqiptare në Amerikë, qoftë fetare apo politike?
Lidhjet që Kryekisha jonë kishte dhe ka gëzuar për vite
me radhë me faltoret shqiptare pa dallim feje, si dhe me organizatat kulturore
dhe etnike, janë marrëdhënie të forta dhe të mira.
Këto marrëdhenie vazhdojnë dhe sot me një frymë miqësie
dhe bashkëpunimi në çdo rast ku ka nevoje humanitare ose kombëtare.
Kisha nuk merret me partitë politike dhe ruan rezervën e saj në
këto aspekte, sepse është jashtë kompetencës sonë.
Në fakt, besoj se Institutet fetare kanë më shumë kredibilitet
kur nuk merren drejt me probleme politike se ato janë të perkohshme,
dhe kisha merret me çështje shpirtërore dhe të përjetshme.
Roli dhe konshienca e Kishës është më shumë, ashtu
si ndërgjegjja e Kombit që jep largpamësi, balancim dhe ekuilibrim
në shoqërinë ku vepron.
Megjithatë, është domethënëse se disa cështje
në jetë lidhen dhe derdhen nga një fushë në tjetrën.
Por përpiqemi kurdoherë të mbajmë një gjakftohtësi
dhe objektivitet prej politikës. Edhe në kohën kur udhëhiqte
Fan Noli, ai kishte kujdes t’i ndante duke mbajtur mitrën e Kishës
për çështje fetare dhe kapellen e Vatrës për çështje
kombëtare.
Sot e shohim me të përshtatshme për Klerikët që të
jenë të distancuar nga probleme që janë jashtë sferës
së besimit. Ndihemi më mirë kështu.
A ka kisha të tjera ortodokse shqiptare në Boston dhe çfarë bashkëpunimi keni me to?
Peshkopata jonë ka 13 kisha në SHBA, kurse në qytetin e Bostonit
kemi 3 famullie.
Dy janë nën hijen e Peshkopatës sonë, dhe 1 është
nën hijen e Patrikanës së Stambollit.
Kleri dhe besimtarët e të tre kishave të qytetit tonë kanë
marrëdhënie të mira në veçanti në çdo
rast që kërkon bashkëpunim.
Famullitë janë formuar dekada më parë me kushtetutat kishtare
dhe ligjore të tyre për të kontrolluar organizatat e tyre.
A keni pasur takime Ju personalisht apo dhe ndonjë anëtar i Kishes tuaj me anetarë të ish rregjimit komunist në Shqipëri, dhe si e shikonit izolimin total dhe shkatërrimin e fesë që bëri qeveria komuniste në atë kohë?
Kam udhëtuar për në Atdhe në vitin 1988 për të
parën herë, dhe kam pasur bisedime me zyrtarë të shtetit
të asaj kohe, të Akademise së Shkencave, të Universitetit,
të Muzeut dhe Bibliotekave të ndryshme, Arkivin Kombëtar, etj.
Përsëri më ftuan në vitin 1989 dhe sic e dini kam udhëtuar
disa herë më vonë me udhëtime kulturore, arsimore dhe misionarësh.
Qëllimi ynë ishte krejt thjesht e qartë: Te rikrijonim lidhjet
pas nje shkëputje shumë të gjatë, midis vendit ku jetojmë
me vendin e paraardhësve tanë.
Mejtimi ynë është se çdo ankim mund të zgjidhet me
kohë e me bashkëbisedime.
Në fund asnjë pale nuk fiton nga izolimi dhe mosbisedimi.
Në poezinë e Xhon Dunnit shkruhet: “ASNJËNJERI ËSHTË
ISHULL”
E pashë si gjynah të madh se traditën tonë të shtrenjtë
për bashkëjetesë fetare e zhdukën me ligj, dhe kjo ishte
një humbje e rëndë për cdo individ si dhe për imazhin
e Kombit.
Është e vërtetë se keqpërdorimi i fesë shpesh
herë sjell probleme shoqërore, por në thelb jane sfida per të
kapërcyer dhe për të qartësuar besimin për të
gjithë.
Këto shkatërrime të strukturës fetare dhe të ndërtesave
më të vjetra dhe të bukura në Ballkan, kanë lënë
një barrë të rëndë mbi supet e popullit dhe të
besimtarëve sot.
Megjithatë kemi shpresë për kohën e ardhshme. Çdo
qeveritar i lartë ose i thjeshtë na ka pritur atje dhe njëkohësisht
janë mirëpritur këtu.
Mjaft Diplomatë, piktorë, mjekë, qeveritarë dhe vizitorë
nga Shqipëria janë mirëpritur në kishën e Bostonit.
Këtë e kemi jo vetëm detyrë por edhe një kënaqësi
shpirtërore.
Ishte Noli i shkëputur nga politika dhe kur u vesh si Prift?
Zyrtarisht Noli ishte i shkëputur nga politika kur u kthye ne SHBA pas
30-s, por kjo nuk do te thotë se nuk u interesua për të mirën
e kombit ose për shtetin shqiptar.
Përkundrazi vazhdoi të kishte bisedime, të jepte këshilla
dhe opinione në raste të ndryshme kur kërkonin mejtimet e tij
të vlefshme, e cila për të ishte një litar i tendosur.
Kështu ka ndodhur dhe me Papa Gjon Palin II-te, në një anë
mbante distancë dhe nga ana tjetër nuk e mohonte dot kujdesjen që
kishte për vendin e tij Poloninë.
Interesante është që dy klerikë të mëdhenj ishin
shkencëtarë, merreshin me teatër në rininë e tyre,
shkruanin poezira dhe kishin një pamje dhe respekt popullor.
Të dy këto figura tepër të rëndësishme kanë
një pozitë të vecantë për kombet e tyre respektive.
Cili është qëndrimi Juaj në lidhje me mbretin Zog, i cili dihet që ka qenë një nga kundërshtarët e mëdhenj të Fan Nolit?
Historia është një zinxhir i pandërprerë. Kështu
në bibliotekën dhe arkivin tonë kemi të dhëna për
cdo periudhë të historisë shqiptare.
Është e vërtetë që Imzot Noli dhe Ahmet Zogu kishin
ndryshime pikëpamjesh në fushën politike.
Studimet dhe librat për atë kohë janë shumë dhe të
larmishme.
Ka dhe raste kur të dy kishin një lloj marrëveshje: përshembull
në vitin 1937 kur erdhën motrat e Zogut ne Boston ato erdhën
menjëherë në Kishën e Shën Gjergjit për të
vizituar Imzot Nolin.
Pas Prillit të 1939-es Noli mendonte dhe përkrahte idenë e “Bashkimit
te Shenjtë” për rikthimin e Zogut pas Luftes së Dytë
Botëerore, se besonte qe më mirë të kishim një Shqipëri
të pavarur sesa një shtet të asimiluar nën Italinë
Fashiste të asaj kohe.
Sic e dini historia mori një rrugë tjetër. Ne fillim Noli shpresonte
se partizanët dhe qeveria e Enver Hoxhës do të kishte një
frymë egalitare në përputhje me principet e tij të Revolucionit
Demokratik të 1924-es. Besoj se shumë prisnin të njëjtin
rezultat,
por historinë e vërtetë e dinë më mirë ata dhe
ato që jetuan brenda atij sistemi totalitar pas Lutës së Dytë.
Në thelb, Noli punonte dhe shpresonte për një shtet shqiptar
të lirë dhe të pavarur, tamam si e gjeti këtu kur erdhi
në 1906.
Si e shikoni Pavarësinë e Kosovës dhe cilat janë përpjekjet që ka bërë kisha juaj për Kosovën Martire?
Shumica e diplomatëve sot thonë se nuk ka rrugë tjetër
përveç një Kosovë të pavarur, për të mirën
e popullit të atjeshëm si dhe për stabilizimin e rajonit.
Besoj se shtetet e Gadishullit Ballkanik kudo në Europë si dhe jashtë
saj e kanë kuptuar mirë këtë nevojë.
Për këtë qëllim qeverisja e Kosovës do të kërkojë
një qëndrim aktual dhe largpamës të gjerë që respekton
të drejtat e të gjithë banorëve të Kosovës dhe
që përmbledh gjithë faktorët më të denjë
për një shtet demokratik.
Kjo kërkon një maturi të thellë dhe kuptojmë se largpamësia
nuk vjen kollaj pas tragjedisë njerëzore që ndodhen në fund
të viteve 90-te, prandaj kërkon një qeverisje të ndershme
dhe të suksesshme.
Megjithëse Kisha jonë nuk merret me çëeshjet politike,
por për çështjet humanitare dhe për të drejtat e
njeriut ju është përgjigjur në çdo rast që kanë
pasur nevojë bashkatdhetarët tanë.
Ju flisni një gjuhë të kulluar shqipe sikur të keni lindur në Shqipëri, si keni arritur ta përvetësoni kaq perfekt?
Më duket se më bëni qejfin.
Shqipen që unë përdor sot e kam mësuar në pëqinë
e gjyshes, por më shumë duke lexuar librat fetare gjatë shërbesave
dhe duke iu falur Zotit si shërbëtori i Tij në meshë.
Ndërkohë interesohem shumë për gjuhësinë tonë
dhe vazhdoj të mësoj më shumë duke bidseduar me shqiptarët
që kanë ardhur në dekadat e fundit në SHBA.
Ne kemi nga të mësojmë dhe të frymëzohemi, le të
marrim shembullin e Nolit i cili vazhdoi me mësimet univeristare gjer sa
ndërroi jetë.
Gjithashtu unë e kam zakon të lexoj çdo mëngjes në
Internet disa gazeta që botohen në Atdhe. Ashtu siç bënin
emigrantët e parë shqiptarë në fillim të Shekullit
20-te, po ashtu bëj dhe unë për të mësuar gjuhën
e bukur dhe të ëmbël shqipe.
Ju faleminderit për Intervistën At Arthur Liolin dhënë për
publikun shqiptar!
Ishte në nderin tim t’ju përgjigjesha pyetjeve tuaja interesante
për publikun shqiptar Zonja Zylo!
Copyright ©1999-2006 kzylo@yahoo.com All Rights Reserved

ADEM DEMAÇI:
PËRGJIGJE PYETJEVE TË LEXUESVE
AVDI ABDULLAHU: Në Prishtinë, më tre maj, u organizua një protestë kundër ndarjes së Mitrovicës dhe kundër decentralizimit të Kosovës, në baza etnike, në të cilën morën pjesë një numër shumë i vogël qytetarësh. Cilat janë shkaqet, sipas jush, që qytetarët ende hezitojnë të përdorin format më demokratike për të kundërshtuar tendencat tejet të rrezikshme për të penguar pavarësinë e Kosovës?
A.D.- Shkaqet e këtij mosbesimi qytetar ndaj mjeteve paqësore, demokratike
e qytetare të zgjidhjes së problemeve shoqërore janë fort
të thella. Për këtë më së paku janë fajtorë
qytetarët, por këtë gjendje të nivelit të ulët
të vetëdijes kombëtare e qytetare mund ta ndryshojnë dhe
ta tejkalojnë vetëm qytetarët në bashkëpunim të
ngushtë me atë pjesë të inteligjencisë së vet
e cila, falë ligjit të jetës, ka mbijetuar të gjitha infektimet
egoiste, demoralizuese, korruptuese, serviliste e kapituluese.
Por, le t’ia fillojmë nga e para. Çdo shtet që ka pasur
a që ka brenda kufijve të vet shumë popuj, me mekanizmat e vet
të dhunshëm e jotëdhunshëm, është munduar dhe
mundohet që të mos lejonte e të lejojë që të krijohej
a të krijohet, vetëdija kombëtare e ajo qytetare. Populli mbisundues
ëahtë munduar që me mjete të dhunës e të jodhunës
të çkombëtarizojë e të asimilojë kombet që
kanë qenë më të “përtypshme” e më
të asimilueshme. Kur ka marrë fund ky proces dhe kur nuk ka funksionuar
më tutje, atëherë populli mbizotërues është munduar
që krahas dhunës të gjejë një formulë me anën
e së cilës do të fshehej synimi i kombit mbizotërues, por
që do të vazhdonte unitetin e shtetit. Turqit në kohën e
vet e kanë pasur termin OSMANLINJË, rusët patën farkuar
termin monstruoz, në frymën e inernacionalizmit ptoletar, populli
sovjetik. Madje edhe lideri i dikurshëm gjermano–lindor, Erih Honeker,
pati deklaruar në kohën e vet se nuk jemi popull gjerman, por popull
sovjetik! Në ish-Jugosllavi populli dominues serb bashkë me mbeturinat
e bastardhuara nga radhët e popujve tjerë në përbërje
të shtetit përkatës, si komunistë të organizuar, për
hirë të privilegjeve që gëzonin, patën filluar me të
madhe ta impononin termin populli jugosllav a patriotizmi jugosllav! Këtë
eksperiment e kemi përjetuar edhe ne shqiptarët. Qëllimi ishte
që të pengohej pjekja e vetëdijes kombëtare tek popujt e
robëruar. Kjo bëhej me njëqind forma e mjete të dhunshme
e me njëqind forma të padhunshme. Me këto mjete arrihej që
të krijohej bindja tek individët se shteti është aq i fuqishëm
saqë nuk ka mënyrë tjetër për të mbijetuar përveçse
të nënshtrohemi dhe t’i përshtatemi situatës. Dmth.
të kapitulojmë. Mirëpo, ligjet e jetës me forcën e
tyre të pandalshme thyen të gjitha pengesat në udhëtimit
drejt vetëdijes kombëtare e qytetare. Si rezultat i veprimit të
këtyre ligjeve të jetës u shpartalluan të gjitha perandoritë
të mëdha e të vogla. Vetë ne shqiptarët, për shumë
shkaqe, mbetëm ende të papërfshirë përfundimisht nga
këto ligje të natyrës. Përvoja jonë e hidhur e rezistencës
paqësore pasive dhjetëvjeçare në kohën e sundimit
të Millosheviqit nuk ka kaluar pa ndikimin e vet demoralizues. Edhe në
periudhën pas përfundimit të luftës së fundit, në
rrethana të reja, në praninë e forcave amerikano-evropiane dhe
të administrimit ndërkombëtar, një varg demonstratash paqësore
nuk dhanë rezultatet e pritura, sepse nuk ishin aq sa duhej të fuqishme.
Prandaj edhe kemi një ftohje nga kjo metodë e rrugë paqësore,
demokratike e qytetare. Në këtë frymë në Kosovën
e sotme ka plot njerëz që thonë edhe haptazi: kot e kemi ne,
sepse çfarë thotë Amerika, çfarë thotë Evropa,
çfarë thotë UNMIK-u po bëhet e do të bëhet.
Ndërsa e vërteta është krejt tjetër. As Amerika, as
Evropa, as UNMIK-u nuk dëshirojnë që shumicës shqiptare
t’i imponojnë asgjë që ata nuk duan. Mirëpo këta
kërkojnë që kjo shumicë të artikulojë qartë,
me shumicë të madhe e të padyshimtë dhe në mënyrë
demokratike e qytetare vullnetin e dëshirën e vet. Ata, në asnjë
mënyrë nuk dëshirojnë që ne të qëndrojmë
si qyqet, kurse qyqet të flasin në emrin tonë. Për interesa
të vetat qyqet, pa pushim, na sugjerojnë ne që të rrijmë
e të strukemi si qyqet dhe të presim që dikush tjetër të
na e sjellë lumturinë! Po, vallë, kah na dolën këto
qyqe midis nesh? Paj këto qyqe çelën nga ato vezët që
na i kishin lënë regjimistët serbë. Këta janë
ata komunistët e konvertuar në demokratë të rremë,
këta janë ato bastardhat shqiptare që si shpërblim për
harrimin e vetëvetes dhe shkeljen e interesave të Kosovës hanin
e pinin në grazhdin e pushtuesit i cili mbushej nga gjaku, djersa e lotët
e popullit të vet. Mirëpo, as Zoti as bota nuk i do qyqarët.
Bota tërë kohën na matë se me çfarë serioziteti
ne e duam lirinë, pavarësinë e sovranitetin tonë. Dhe, ne
ende nuk jemi duke treguar seriozitetin e duhur, sepse ende jemi duke duruar
që qyqet të na prijnë, qyqet të flasin në emër
tonin dhe ende po dëgjojmë këngët e qyqeve, ditë e
natë. KJO BINDJE E QYQEVE është bindja më e keqe, më
e rrezikshme dhe më fatale kundër të cilës është
duke luftuar populli ynë dhe kundër të cilës duhet të
luftojë populli ynë. Kjo bindje i kushtoi fort shtrenjtë popullit
tonë me shekuj e po i kushton edhe sot. Këtë bindje e mbajtën
dhe e forcuan në kokën e individëve komunistët e privilegjuar
në ish-Jugosllavi, LDK-istët gjatë sundimit të Millosheviqit
mbi Kosovën dhe, këtë bindje po e mbajnë e po e imponojnë,
për hirë të privilegjeve të veta, të gjithë ata
që janë të inkuadruar në institucionet-kukulla në bazë
të zinxhirëve farefisnorë, klanorë, nepotistë, kriminalë
e mafiozë. Sikur individët të pushonin të mbeteshin robër
të pashpresë të qyqeve dhe ta fuqizonin veten e tyre duke u organizuar
me individët tjerë, do të krijohej fuqia që edhe me mjetet
paqësore do të arrinim synimet tona të drejta. Kjo ndjenjë
e individëve të pashpresë bëri dhe po bën që populli
ynë kaq gjatë të mbetet i manipuluar. Kjo ndjenjë se kot
e kemi, se jemi të pafuqishëm dhe iluzioni se problemet tona duhet
dhe mund t’i zgjidhin vetëm forcat jashta nesh është shkaktarja
kryesore që njerëzit e padjallëzi dhe intelektualët mendjelehtë
i pengon të njohin dhe të përdorin forcën e organizimit,
mekanizmi i vetëm që është në gjendje të ndryshojë
rrjedhat shoqërore. Prandaj edhe u dukën aq pak qytetarë në
demonstratën e tre majit lidhur me copëtimin e Mitrovicës dhe
lidhur me decentralizimin sipas vijave etnike në Kosovë. A ka mundësi
që kjo ndjenjë kaq e kobshme të shporret nga kokat e individëve
të pashpresë? Ka, por kjo është temë tjetër, për
tjetër herë.
NUHI KRASNIQI: Si e spjegoni angazhimin e koalicionit të tashëm në pushtet(LDK+AAK) për shtyrjen e zgjedhjeve “të lira” në Kosovë, kur dihet se LDK-ja dhe satelitët e saj, më 22 mars 1998, vetëm dy javë pas qëndresës e rënies heroike të familjes Jashari e të prekazasve tjerë në krye me komandantin legjendar Adem Jasharin, organizuan “zgjedhje të lira e demokratike” nën mbikëqyrjen e okupatorit serb?
A.D.- Ajo që pati ndodhur para tetë vjet e sa dhe kjo që po
ndodhë sot janë dy rrethana të ndryshme që në thelb
kishin e kanë të njëjtin qëllim – mbetjen në
“pushtet”. Atëherë, që thoni Ju, më 22 mars
të vitit 1998, pati ndodhur një manipulim i mjerë i popullit
tonë. Një zotëri i quajtur Gelbart, i dërguar special nga
Qeveria amerikane, i cili duke vlerësuar gabimisht rrethanat në Kosovë,
qe bërë pjesëmarrës në gabime trashanike politike në
skenën e ngatërruar kosovare. Ai, nën ndikimin e dezinformatave
të regjimit serb dhe të këlyshëve të këtij regjimi
brenda LDK-së, në shkurt të të njëjtit vit, pati shpallur
UÇK-në si organizatë terroriste. Mirëpo, me të pa
se ishte mashtruar ai, tërhoqi akuzën e vet ndaj UÇK-së,
por bëri gabimin tjetër, u bë pjesë e grackës tjetër,
të organizimit të “zgjedhjeve të lira e demokratike”
të 22 marsit 1998. Qëllimi i regjimit të Beogradit ishte që
popullata e Kosovës të përçahej, Drenica kryengritëse
të izolohej dhe më lehtë të “pacifikohej” me
zjarr e me hekur, ndërsa pjesët tjera të Kosovës, nën
“pushtetin” kapitulues të LDK-së të përtypej
e të nënshtrohej përfundimisht me ndihmën e pakursyer të
dyshit RUGOVA-AGANI. Këta dy frikacakë e servilë, për çdo
ditë, mëkonin popullin me iluzionin e “pushtetit paralel”.
Këta dy frikacakë e servilë, çdo ditë e çdo
çast thërrisnin popullin që të mos provokohej nga “individë
luftënxitës” se përndryshe “forcat serbe do të
na çfarosin për njëzetë e katër orë”!
Për këtë shërbim, regjimi gjakatar i Beogradit shpërblente
rugovistët duke lejuar që të mblidhnin trepërqindshin, që
të kalonin jetë luksoze në Kosovë e jashtë Kosovës
dhe që të aktronin “presidentin”, “presidencën”
“luftën e partive politike për pushtet” e “zgjedhjet
e lira e demokratike”. Kjo ishte atëherë, nën mbrojtjen
e regjimit të Beogradit. Mirëpo, siç e dini, pas heroizmit
të Prekazit, falë gufimit të vetëdijes kombëtare në
tërë hapësirën kosovare, plani kriminal i Beogradit dështoi.
Kryengritja nën udhëheqjen e UÇK-së, shpërtheu izolimin
çetniko-rugovist dhe përfshiu tërë Kosovën. Të
tjerat i dimë të gjithë se si shkuan e si përfunduan...
Sot janë rrethana krejt tjera. Nën bekimin e Këshillit të
Sigurimit e nën mbrojtjen e trupave të NATO-s, të policisë
ndërkombëtare nga pesëdhjetë shtete të botës,
nën administrimin e OKB-së me Katër Shtylla të Mëdha
e me katërqind nënshtylla tjera, në Kosovë janë instaluar,
me “votime demokratike”, sipas listave të mbyllura dhe me plot
të drejta të rezervuara e të pakufizuara për të dërguarin
special të OKB-së, intitucionet kukulla të Kosovës. Këta
njerëz në këto institucione punojnë fare pak, ndërsa
paguhen sikur punojnë shumë, kurse efekti i punës së tyre
është mëse katastrofik. Arsimi është në gjendje
të mjerë, shëndetësia gjithashtu, ndërsa pensionistët
mos më zi! Bujqësia e Kosovës është në gjendje
të vajtueshme: mëse gjysma e tokave të Kosovës nuk punohen
e nuk shfrytëzohen; eksporti i Kosovës memëzi arrin shifrën
prej 4%,kurse importi mbahet në 96%; papunësia arrinë shifrën
prej 70% të atyre që kërkojnë punë. Gjysma e popullatës
jeton në zgrip të varfërisë; 20% e popullatës jeton
në varfëri të skajshme; kriminalitetet e të gjitha llojeve
janë në lulëzim e sipër; mafia kosovare është
në azdisje e harlisje...Vetëm ata që janë futur nën
sqetullën e pushtetit-kukull janë duke bërë jetë komode.
Kjo është arsyeja që LDK-ja e AAK-ja nuk dëshirojnë
që ta prishin rehatinë e vet. Dhe, e dyta e më e forta është
një arsye tjetër: z. Petersen bashkë me strategët tjerë
prapa tij dëshirojnë që komunat e pastra serbe që do të
krijohen në mënyrë krejtësisht të imponuar e jo ligjore
të përligjen duke u mbajtur zgjedhjet edhe atje. Prandaj duhet pritur.
Dhe, shi ti, meqë i levërdisë zvarritja e zgjedhjeve z. Petersen
ka hequr dorë nga e drejta e vet e rezervuar dhe ka lejuar që për
këtë punë të vendosin vendorët!
ARTAN GASHI: Përse e kundërshtove Rambujenë dhe përse nuk
more pjesë në ato bisedime? Përse dhatë dorëheqje nga
përfaqësuesi i UÇK-së?
A.D.- Për të kuptuar më mirë e më qartë çfarë
ishin bisedimet e Rambujesë dhe përse isha kundër pjesëmarrjes
në atë takim, i respektuari z. Artan, Ju lutem që të merrni
mundimin dhe të njiheni me dokumentet autentike të këtij takimi.
Kjo është një punë fare e lehtë. Duhet vetëm të
hapni kompjuterin Tuaj dhe të kërkoni këtë faqe: www.vetevendosje.org
dhe të klikoni vendin ku thotë –dokumenti.
Meqë në këto dokumente më duket se nuk ekziston ftesa zyrtare
për takimin e Rambuje-Parisit mund të Ju them edhe këto: Në
dimrin e ashpër të 1998-99- tës, unë e Albin Kurti u ftuam
në Shkup që atje të mernim ftesën zyrtare. Ftesë na
e dorëzoi ministri i atëhershëm i Britanisë së Madhe,
z. Kuk.. Duke na e dorëzuar ftesën, z. Kuk na pati thënë
buzagas: “Zotëri Rugova pa e lexuar fare dokumentin na ka thënë
se e pranon ftesën me kënaqësi”. Unë, gjithashtu buzagas
i thashë se unë nuk jam i mençëm si z. Rugova që
ta pranoj ftesën pa e lexuar dokumentin. Kur u ngjitëm në dhomën
e hotelit “Aleksandria” dhe e hapëm zarfën patëm
çfarë të shihnim! ftesa ishte bërë në mënyrë
ultimative. Aty ishin të rrjeshtuara dhjetë pika të PANEGOCIUESHME
për ata që do të pranonin të shkonin në bisedimet e
Rambujesë. Pika e parë ishte: PRANIMI I INTEGRITETIT E SOVRANITETIT
TË JUGOSLLAVISË MBI KOSOVËN.
Pika e dytë ishte: PRANIMI I KONKLUZAVE TË HELSINKIT LIDHUR ME NDRYSHIMIN
E KUFIJVE NË EVROPË, esenca e të cilave është SE NUK
KA NDRYSHIM TË KUFIJVE MIDIS SHTETEVE NË EVROPË PA PAJTIMIN E
TË DYJA PALËVE KONTESTUESE.
Në pikën e tretë Kosova përshkruhej si BASHKËSI ETNITETESH
TË BARABARTA PA U PËRMENDUR ASKUND SHUMICA DËRMUESE SHQIPTARE.
Aty ishin edhe nja shtatë pika tjera të cilat forconin e mbronin frymën
e atyre tri pakave të përmendura.
Çdo koment përse ne nuk pranuam që të merrnim pjesë
në atë takim, më duket se është i tepërt.
Gjithashtu edhe dorëheqja ime nga posti i përfaqësuesit politik
të UÇK-së, në rrethanat e përshkruaara më sipër
kur edhe Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së vendosi që
të shkonte në bisedime në Rambuje nën ultimatumin e DHJETË
PIKAVE TË PANEGOCIUESHME, ishte e vetmja gjë që më takonte
ta bëja.
NEXHAT HASANI: Para disa ditësh ndodhi një protestë e Lëvizjes VETËVENDOSJA. Aty ndërhyri në mënyrë të vrazhdë SHPK-ja. Çfarë mund të na thoni për sjelljet e policisë?
A.D.- Mjerim e katastrofë bashkë!
AGRON BERISHA: Si e vlerësoni deklaratën e Sekretarit Gjeneral të NATO-s z. Skefer: “Do i thyejmë të gjithë kundërshtarët si dhe të gjithë ata që nuk do të pajtohen me zgjidhjen e statusit të Kosovës”. A ju adresohet ky kërcënim shqiptarëve a serbëve?
A.D.- Të dyja palëve, por mua më duket sikur më shumë na kërcënohet ne shqiptarëve se sa serbëve! Sepse, neve, përveç pavarësisë e sovranitetit të plotë asnjë solucion tjetër nuk do të na rehatonte. Me një “zgjidhje” invalide për Kosovën as Serbia nuk do të rehatohej. Mirëpo, hegjemonistët çetnikë e neofashistë të Beogradit ende nuk kanë mbledhur mend. Por, le të shohim...
07-10-2005Ēėshtja e statusit tė Kosovė ėshtė bllokuar prej 6 vjetėsh, tha zoti Burns dhe statu-kuoja e tanishme nuk mund tė vazhdojė mė.
Banorėt e rajonit kanė tė drejtė tė dinė se kanė njė tė ardhme dhe se mund ta kontrollojnė tė ardhmen. Dhe nė se e ardhmja e Kosovės do tė jetė njė lidhje me Serbinė e Malin e Zi ose pavarėsia, vendimi nuk do tė merret nga Kombet e Bashkuara, Shtetet e Bashkuara ose vendet evropiane. Kjo u takon banorėve ta vendosin. Por ata duhet tė kenė njė kornizė bisedimesh. Dhe Shtetet e Bashkuara mbėshtesin plotėsisht vendimin e Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė OKB-sė Kofi Anan pėr fillimin e kėtyre bisedimeve brenda njė kohe tė shkurtėr.
Zoti Burns tha se ai shpreson qė bisedimet tė fillojnė, siē u shpreh ai, shumė pėrpara pėrfundimit tė kėtij viti.
Zyrtari i lartė amerikan tha se Shtetet e Bashkuara do tė caktojnė njė tė dėrguar tė posaēėm, qė do tė punojė nė partneritet me tė dėrguarin e OKB-sė pėr bisedimet.
Negociatat do tė drejtohen nga Kombet e Bashkuara, nga njė zyrtar i lartė i caktuar nga zoti Anan. Uashingtoni do tė caktojė pėrfaqėsuesin e vet pėr tė punuar nė partneritet me tė dėrguarin e OKB-sė. Shtetet e Bashkuara kanė ndikim tė madh nė Kosovė dhe nė rajon pėr shkak tė rolit qė luajtėn pėr tė ndaluar spastrimin etnik tė shqiptarėve nga Millosheviēi.
Para nisjes pėr turneun nė Ballkan, zoti Burns tha se administrata e Presidentit Bush do tė mbajė njė qėndrim tė prerė lidhur me ēėshtjen e krimeve tė luftės, megjithė vendimin e Bashkimit Evropian pėr tė filluar bisedimet e anėtarėsimit me Kroacinė dhe bisedimet pėr njė marrėveshje asocimi me Serbinė e Malin e Zi. Zoti Burns shprehu kundėrshtimin e Uashingtonit ndaj pohimeve tė Kryeprokurores sė Hagės Karla Del Ponte qė Kroacia po bashkėpunon plotėsisht me gjykatėn ndėrkombėtare lidhur me pėrpjekjet pėr tė nxjerrė para drejtėsisė gjeneralin Ante Gotovina.
Zoti Burns tha se Kroacia nuk ka bėrė pėrparim tė mjaftueshėm dhe megjithė qėndrimin evropian, Shtetet e Bashkuara do ta bllokojnė anėtarėsimin e Kroacisė nė Nato pėrsa kohė qė gjenerali tė jetė i lirė. Po ashtu ai shprehu zhgėnjim tė thellė me Beogradin qė gjenerali Ratko Mlladiē dhe Radovan Karaxhiē nuk janė kapur ende. Zoti Burns tha se gjatė vizitės sė tij tė fundit nė Beograd nė qershor, zyrtarėt i thanė se kapja e Mlladiēit ishte e afėrt dhe mund tė bėhej para 10 vjetorit tė masakrės sė Srebrenicės.
Nuk po them se mė gėnjyen, por ata mė thanė qartė se veprimi do tė ishte i shpejtė. Tani, cilado qoftė arėsyeja, arrestimi nuk ka ndodhur. Dhe njė nga arėsyet pse po shkoj nė Beograd, ėshtė tė pyes autoritetet se pėrse nuk ka ndodhur. Por po ashtu, tu them, se nė se duan marrėdhėnie tė plota me Shtetet e Bashkauyra dhe Naton, duhet ti arrestojnė kėta persona. Ky do tė jetė mesazhi edhe pėr qeverinė e Kroacisė.
Zoti Burns tha se administrata amerikane do tė
organizojė njė takim tė udhėheqėsve tė vendeve ballkanike muajin e ardhshėm nė
Uashington me rastin e 10 vjetorit tė marrėveshjes sė Daytonit pėr tė diskutuar
pėr tė ardhmen e rajonit tė Ballkanit, qė ai tha se ėshtė e njė rėndėsie kritike
pėr interesat e Shteteve tė Bashkuara.(zeri amerikes)
Eliot Engel bėn thirrje tė caktohet data pėr shpalljen e
pavarėsisė sė Kosovės
Sekretari i
07-10-2005
Pėrgjithshėm i Kombeve tė
Bashkuara, Kofi Annan, thotė se do ti rekomandojė Kėshillit tė Sigurimit se
bisedimet pėr tė ardhmen e Kosovės duhet tė fillojnė shumė shpejt. Zoti Annan u
tha gazetarėve nė Bernė tė Zvicrės, se ēėshtja autonomi apo pavarėsi pėr Kosovėn
do tė shtrohet pėr diskutim. Ai tha se do ti dėrgojė sot (7 tetor)
rekomandimet e tij pėr kėtė ēėshtje Kėshillit tė Sigurimit. Administratori i
Kosovės, Soren Jesen-Petersen, shprehu besimin se bisedimet do tė fillojnė nga
fundi i vitit. I dėrguari i posaēėm i OKB-sė, diplomati norvegjez, Kai Eide, i
dorėzoi zotit Annan tė martėn (4 tetor) raportin mbi situatėn nė Kosovė.
Kolegia jonė Isabela Ēoēoli bisedoi dje me ligjvėnėsin amerikan, Eliot Engel
lidhur me kėtė zhvillim, gjatė njė interviste pėr disa ēėshtje shqiptare.
Zėri i Amerikės: Kongresmen Engel, diplomati norvegjez Kai Eide i dorėzoi Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė Kombeve tė Bashkuara, Kofi Annan, raportin lidhur me standardet pėr Kosovėn. Zoti Annan tha se mund tė rekomandonte fillimin e bisedimeve pėr statusin. Si e prisni ju kėtė deklaratė?
Eliot Engel: Mė gėzon shumė kjo deklaratė, pasi bisedimet pėr statusin pėrfundimtar tė Kosovės duhet tė kishin filluar shumė kohė mė parė. Megjithatė, mė mirė vonė se kurrė. Unė e kam thėnė pėr vite me radhė se nuk ka alternativė tjetėr veē pavarėsisė sė Kosovės. Komuniteti ndėrkombėtar nuk do qė tė qendrojė nė Kosovė pėrgjithmonė dhe as nuk do qė ajo tė mbetet protektorat ndėrkombėtar. Kosova nuk mund ti kthehet kurrė mė Serbisė dhe tė administrohet nga Beogradi. Populli i Kosovės nuk mund ta pranojė kurrė kėtė. Pra, e vetmja alternativė ėshtė pavarėsia dhe sa mė shpejt qė tė njihet ajo, aq mė mirė do tė ishte. Unė kurrė nuk e kam mbėshtetur idenė standardet para statusit, sepse kam bindjen se kjo ėshtė njė mėnyrė pėr tė penguar vetėqeverisjen nė Kosovė.
Zėri i Amerikės: Ju jeni njė nga mbėshtetėsit mė tė fuqishėm tė pavarėsisė sė Kosovės. Natyrisht qė kjo ėshtė diēka qė shqiptarėt e dėshirojnė, por janė diskutuar edhe variante tė tjera nė forume tė ndryshme. Serbėt kėrkojnė autonomi tė zgjeruar, por jo pavarėsi. Ministri i jashtėm i Shqipėrisė ka hedhur idenė e njė pavarėsie tė kushtėzuar. A shikoni ju ndonjė zgjidhje tjetėr qė do tė ishte e pėrshtatshme pėrveē pavarėsisė?
Eliot Engel: Jo. Nė qoftė se pavarėsi e kushtėzuar do tė thotė se pavarėsia ėshtė e padiskutueshme, por po punohet pėr kushte ideale, kjo ėshtė e pranueshme. Por nė qoftė se ideja e pavarėsisė sė kushtėzuar do tė ishte njė justifikim pėr ta penguar pavarėsinė, justifikim pėr ta vonuar atė, duke vėnė standarde nga mė tė ndryshmet qė ėshtė e pamundur tė pėrmbushen plotėsisht, unė jam kundėr saj. Zgjidhja mė e mirė do tė ishte tė caktohej njė datė dhe pavarėsia e Kosovės tė shpallej nė atė datė. Dua tė theksoj se kur flas pėr pavarėsi, unė kam parasysh gjithė Kosovėn, jo njė Kosovė tė ndarė apo tė copėtuar. Mitrovica nuk mund tė jetė njė qytet i ndarė. Kufijė e Kosovės nuk mund tė ndryshojnė, se kjo do ti hapte rrugėn ndryshmit edhe tė shumė kufijve tė tjerė, si pėr shembull shkėputja nga Serbia e Luginės sė Preshevės. Kosova duhet tė qendrojnė 100% ashtu siē ėshtė dhe duhet tė jetė e pavarur. Asnjė zgjidhje tjetėr nuk ėshtė e pėrshtatshme dhe kjo duhet shprehur qartė e prerė. Por, pavarėsia ka edhe pėrgjegjėsitė e veta. Unė e kam theksuar edhe shumė herė tė tjera se ėshtė detyrim i shumicės qė tė respektojė tė drejtat e pakicave. Serbėt e Kosovės nuk mund tė jetojnė nė enklava tė vogla dhe tė ndjehen tė kėrcėnuar pėr jetėn e tyre nėse dalin prej andej. Por njė shtet i pavarur duhet patjetėr tė lejohet tė drejtojė punėt e veta. E vetmja zgjidhje ėshtė shteti plotėsisht i lirė dhe i pavarur i Kosovės.(zeri amerikes)
Rexhep Qosja: Shqiptarėt janė gati tė japin provimin e
demokracisė
27-09-2005
Ndėrsa
shqiptarėt nė Kosovė janė nė pritje tė raportit tė tė dėrguarit tė posaēėm tė
Kombeve tė Bashkuara Kai Aide pėr vlerėsimin e standarteve, duket se tani qė
Kosova po i afrohet procesit tė pėrcaktimit tė statusit tė saj, problemet nuk
janė tė pakta. Partitė e ndryshme shqiptare, sa ē'janė tė bashkuara nė synimin e
tyre final, nė atė tė pavarėsisė, po aq janė tė ndara nė disa aspekte tė tjera
tė procesit.
Zėri i Amerikės: Profesor, takimi qė Kryetari i parlamentit kėrkoi (tė martėn) me pėrfaqėsues tė focave politike, dėshtoi. Pėr shumė vetė nga jashtė, duket disi e ēuditshme qė ndėrsa po afrohet procesi, qė nė hapin e parė, atė tė formimit tė delegacionit, po ndodhin pengesa. Para disa ditėsh zv/administratori Larry Rossin tha se "kredibiliteti i delegacionit do tė varet nga shkalla e pėrgatitjes sė tij". Sa vonė ėshtė Kosova me pėrgatitjet pėr bisedimet ?
Rexhep Qosja: Edhe vetė pėrfaqėsuesit e institucioneve tė Kosovės kanė thėnė ditėt e fundit se nuk janė plotėsisht tė pėrgatitur pėr bisedimet, nuk i kanė bėrė pėrgatitjet e duhura. Mė nė fund kjo po shihet edhe nė pėrpjekjet e tyre jo shumė tė suksesshme qė tė pėrbėjnė delegacionin pėr bisedime dhe grupet qė do ta shoqėrojnė kėtė delegacion.
Zėri i Amerikės: Profesor, ēfarė po i pengon partitė politike nė Kosovė qė tė ecin mė shpejt, nė kėto momente kur kjo thirrje po bėhet nga tė gjithė tė tjerėt?
Rexhep Qosja: Janė disa mosmarrėveshje mes tyre, mosmarrėveshje nė lidhje me pėrbėrjen e delegacionit, nė lidhje me kėshillin konsultativ dhe mosmarrėveshje qė partitė politike kanė edhe pėr ēėshtje tė ndryshme. Mė nė fund janė edhe mosmarrėveshje qė burojnė nga i ashtuquajturi konflikt i interesave.
Zėri i Amerikės: Sa tė thella janė mosmarrėveshjet mes partive politike zoti Qosja?
Rexhep Qosja: Mosmarrėveshje rreth statusit pėrfundimtar tė Kosovės, nuk mund tė ketė natyrisht. Tė gjitha partitė politike shqiptare nė programet e tyre e kanė tė theksuar pavarėsinė e Kosovės. Mund tė ketė mosmarrėveshje rreth procedurave tė ndryshme dhe rreth ambicjeve tė partive pėr pjesėmarrje nė delegacionin pėr bisedime. Mosmarrėveshje ka edhe rreth ēėshtjeve tė tjera, qė janė ēėshtje tė interesave tė tyre, mosmarrėveshje qė burojnė nga konflikti i interesave. Megjithatė kėto janė mė shumė mosmarrėveshje tė sipėrfaqshme sesa nė esencė. Mė nė fund ato duken se kanė mosmarrėveshje rreth disa problemeve, por nė esencė, ato kanė marrėveshje nė heshtje pėr njė varg problemesh, siē janė problemi i krimit tė organizuar, ai i korrupsionit, nepotizmit, kontrabandės, e probleme tė tjera tė veprimeve tė ashtuquajtura tė jashtėligjshme. Pra kėtu ato flasin pėr mosmarrėveshje, por nė esencė, nuk kanė mosmarrėveshje.
Zėri i Amerikės: Profesor, gjithė kėto probleme qė shtruat ju, gjithė kėto vėshtirėsi, sa mund ta dėmtojnė seriozitetin e delegacionit tė Kosovės qė pritet tė fillojė bisedimet?
Rexhep Qosja: Mund ta dobėsojnė. Mund tė mendojmė se ėshtė e drejtė e qeverisė qė ka dalė nga zgjedhjet e pėrgjithshme qė tė formojė delegacionin. Mė nė fund qeveria ėshtė institucioni kryesor i Kosovės qė merr vendimet, qė zbaton ligjet, qė i pėrgjigjet kuvendit dhe ėshtė e drejtė e saj mė nė fund ta formojė delegacionin dhe tė marrė mbi vete pėrgjegjėsinė. Megjithatė interesat e tanishme dhe interesat historike tė Kosovės kėrkojnė qė tė formohet njė delegacion sa mė komplet, njė delegacion prej njerėzish tė aftė, tė pėrgatitur, me dituri dhe kulturė politike dhe qė i njohin problemet nė pėrgjithėsi dhe qė janė tė gatshėm, tė barabartė nė pėrgatitjet e tyre pėr tė hyrė nė bisedime me kėdo qoftė. Kjo do tė thotė se ėshtė nė interesin e tanishėm dhe historik tė Kosovės, qė tė bėhet njė delegacion sa mė i pėrgatitur dhe njė delegacion i tillė mund tė pėrbėhet prej partive tė ndryshme politike, pavarėsisht janė apo jo nė parlament, prej pėrfaqėsueve tė shoqatave civile dhe prej individėve tė ndryshėm dhe tė institucioneve tė ndryshme.
Zėri i Amerikės: Profesor Qosja, njė nga elementėt kryesorė nė bazė tė tė cilit vlerėsohet Kosova sot, ėshtė ai i qėndrimit ndaj pakicės serbe. Dy popujt kanė njė histori tė gjatė armiqėsish me njeri-tjetrin. Por sot kur Kosova ndodhet mė pranė se kurrė nė histori pėr realizimin e aspiratave tė saj, a ėshtė shoqėria e pėrgatitur pėr t'i pranuar serbėt pa paragjykime si bashkė-qytetarė.
Rexhep Qosja: Qėndrimi i shqiptarėve ndaj pakicave kombėtare e atyre serbe nuk ėshtė ashtu siē e paraqesin disa media apo disa individė nė botė. Mosdurimi dhe urrejtja e treguar menjėherė pas luftės, natyrisht si pasojė e krimeve qė kishin bėrė forcat policore ushtarake e paraushtarake serbe nė Kosovė, nė njė masė tė madhe janė tejkaluar. Nė institucionet politike dhe kulturore tė Kosovės, nė spitale, lokale e kudo sot shihen bashkė serbėt e shqiptarėt. Numri mė i madh i shqiptarėve e ka kuptuar se provimin e demokracisė, tė kulturės demokratike, tė shtetit juridik, shqiptarėt e japin vetėm me qėndrimin e tyre demokratik ndaj pakicave e prandaj edhe ndaj serbėve. Dhe kėtė provim tani shqiptarėt duan ta japin dhe po e japin. Ju mund tė thoni se megjithatė pėr pesė vjet janė kthyer pak serbė nė Kosovė. Vėrtetė kėshtu ėshtė, megjithatė zyrtarėt shqiptarė po bėjnė ēdo pėrpjekje qė tė kthehen serbėt nė Kosovė sa mė shumė. Por kthimi apo moskthimi i tyre nuk varet prej shqiptarėve, por nė radhė tė parė prej vetė serbėve. Njė numėr i madh nuk mund tė kthehen pėr shkak tė rolit tė vetė nė luftėn nė Kosovė. Kurse njė numėr tjetėr, ndoshta njė numėr mė i madh i serbėve, nuk kthehet pėr shkak se ende nuk ėshtė nė gjendje tė pajtohet me realitetin e sotėm kosovar e sidomos me ardhmėrinė e pashmangshme tė Kosovės sė lirė e tė pavarur.
Zėri i Amerikės: Profesor Qosja, nė Kosovė sot duket se mbizotėron mendimi i politikanėve dhe pak dėgjohet opinioni i intelektualėve apo shoqėrisė civile. Pėrse ndodh kėshtu?
Rexhep Qosja: Po ėshtė e vėrtetė se pak dėgjohet mendimi i intelektualėve, mbizotėron mendimi i politikanėve. Nė jetėn shoqėrore nė Kosovė ėshtė krijuar aleancė mes pushtetit dhe mediave dhe kjo aleancė nė mėnyrėn mė tė palejueshme e uzurpon sovranitetin e popullit. Ne e dimė se sovraniteti i takon popullit, por kjo aleancė e ka uzurpuar dhe po e shpėrdoron kėtė sovranitet, prandaj nėn presionin e kėtij uzurpimi, nuk u lejohet intelektualėve tė paraqiten nė media dhe nuk u lejohet mė nė fund pjesėmarrja nė jetėn publike lirisht dhe nė mėnyrė krijuese, siē duhej t'u lejohej.(zėri samerikės)
Nait Hasani, deputet i PDK-sė nė Parlamentin e ri tė Kosovės, nė njė
intervistė ekskluzive dhėnė Kosovapress-it flet pėr ndjenjėn e tij qė ka pėrjetuar
nė seancėn e parė konstituive tė Parlamentit, tė cilit nuk i ėshtė dhėnė
mundėsia qė tė betohet, duke iu falėnderuar kryeparlamentarit Daci dhe
sjelljeve tė tija arrogante. Hasani ėshtė i vetmi deputet qė ka votuar hapur
kundėr bashkėluftėtarit tė tij, Ramush Haradinaj, tashmė kryeministėr. Pse
e bėri kėtė Nait Hasani? . Tė votoja pėr formulėn Rugova-Ramush do tė
isha pozicionuar kundėr vetėvetes, lirisė, pavarėsisė dhe demokracisė.
Qeveria e re nuk ėshtė e krijuar ndėrmjet partnerėve tė koalicionit LDK-
AAK, por ndėrmjet individėve e klaneve brenda kėtyre partive. Hasani thotė
se nė Kosovė nuk do tė ndodhė asgjė dhe nuk do tė ketė trazira.
Marrė
nga: ILLIRYA Inervistė me A. Demaēin A.D. Nė kėtė gjendje, qė pėrshkruani Ju, kemi ardhur, le tė shprehem popullorēe, pėr mungesė tė mendėve. Dhe, mund tė dalim nga kjo gjendje e krijuar kur tė mbledhim mjaftė mendė. Kjo mendė do tė thotė dije dhe vetėdije e mjaftueshme politike dhe vetorganizim i mjaftueshėm shoqėror pėr tė ecur me kohėn. Pėr shkak tė robėrive tejet tė gjata e fort tė egra nėpėr tė cilat kaloi dhe po kalon populli ynė, kapaciteti i tij pėr tė mėsuar nga historia jonė dhe nga historia e popujve tjerė ėshtė duke pėrparuar shumė ngadalė. Ne si popull edhe sot e kėsaj dite, mbetėm duke mėsuar nga pėsimet dhe gabimet tona. Dhe, kjo mėnyrė e tė mėsuarit, ėshtė mėnyra mė e shtrenjtė dhe mė e ngadalshme e tė mėsuarit. Nė tė njėjtėn kohė proceset e zhvillimit tė gjithėmbarshėm nė kontinentin tonė, janė duke ecur shumė shpejt. Pėr kėtė shkak dija jonė, vetėdija jonė dhe organizimi ynė politik, deri mė sot, ngeli nė bisht tė ngjarjeve. Dhe, ata qė mbeten nė bisht tė mgjarjeve, gjithėmonė ndahen me zarar.
Illirya. Ēfarė mund tė na thoni pėr paralelizmin politik, enklavizimin dhe pushtetin paralel nė Kosovė dhe si mund tė realizohet bashkėjetesa me serbė kur dihet se ata ushqehen me ultranacionalizėm, udhėhiqen nga instrukcionet e Beogradit si dhe asnjėherė deri mė tani nuk kanė njoftur as pushtetin as Qeverinė e Kosovės?
A.D. - Nėse vetėdija politike e popullit nė Kosovė, do tė zvaritet kėshtu si po zvaritet, ju shumė shpejt do ti harroni enklavizimet dhe pushtetin paralel tė serbėve tė Kosovės. Sipas disa njohurive qė kanė buruar nė shtypin serb tė Beogradit, qeveria e atjeshme ėshtė nė pėrfundim e sipėr tė dokumentit tė quajtur Plani i Qeverisė serbe pėr themelimin e Bashkėsisė autonome serbe nė Kosovė e Metohi plan i cili do tė pėrfshinte pesė treva tė Kosovės: treva Qendrore e Kosovės, treva Veriore e Kosovės, treva e Lugut kosovar tė Moravės, treva kosovare e Sharrit dhe treva e Dukagjinit-Metohisė. Regjimet e Beogradit kurrė nuk i kanė pėrgatitur serbėt e Kosovės qė tė bashkėjetojnė me shqiptarėt. Ata tash gati njė shekull kanė ushtruar politikė ēfarosėse ndaj shqiptarėve dhe pakicave joserbe nė Kosovė. Sa pėr pushtetin dhe Qeverinė me germė tė madhe tė Kosovės, qė thoni Ju, mė vjen keq, por, ju atje nė Amerikė, qenkeni nė lajthitje tė madhe. Ende nuk e paskėt marrė vesh se nė Kosovė, tė tre pushtetet e plus edhe disa tė drejta tė rėndėsishme tė rezervuara i ka pasur dhe i ka vetėm njė i dėrguar i Sekretarit tė pėrgjithshėm tė OKB-sė. Sikur ta kishin kosovarėt pushtetin mbi Kosovėn a do tė lejonin vallė qė pjesa veriore e Kosovės bashkė me Mitrovicėn e veriut tė riokupoheshin nga shteti serb? Sikur ta kishin kosovarėt pushtetin mbi Kosovėn a do tė lejonin vallė qė copat e territorit tė Kosovės, shteti serb tia falte shtetit tė Maqedonisė? Sikur ta kishin kosovarėt pushtetin mbi Kosovėn dhe sikur ta kishin qeverinė me germė tė madhe a do tė lejonin vallė qė shteti serb tė organizonte dhe tė zhvillonte, mė 28 dhjetor 2003, zgjedhjet pėr deputet tė Skupshtinės sė Serbisė edhe nė territorin e Kosovės? Por, skeni faj, kur edhe kėtu nė Kosovė, shumica e qytetarėve, ende mendojnė se kanė pushtet e kanė qeveri, pėrse tė mos ketė nė Amerikė qytetarė tė tillė?
Illirya. Ēfarė mendoni pėr sjelljet dhe politikėn e UNMIK-ut nė Kosovė? Shumkush atė po e konsideron si tė njėanshme e konfliktuoze si dhe nė shėrbim tė interesave tė Serbisė?
A.D. Sjelljet dhe politika e UNMIK-ut janė sjelljet dhe politika e Kėshillit tė Sigurimit tė OKB-sė e formuluar nė Rezolutėn 1244, nė qershor tė vitit 1999. Rezoluta 1244 ėshtė derivat i Marrėveshjes sė Rambuje-Parisit, tė cilėn, nė mars tė vitit 1999, e patėn nėnshkruar katėr kosovarė qė ende mendojnė se me nėnshkrimet e tyre patėn bėrė veprėn mė tė madhe patriotike nė karrierėn e tyre politike. E, me nėnshkrimet e veta, ata patėn shkelur Deklaratėn e Dy korrikut tė Kuvendit 1990, Kushtetutėn e Kaēanikut, tė shpallur nga Kuvendi i Kosovės mė 7 nėntor 1990, si dhe shkelėn mbi vullnetin politik tė shprehur nė Referendumin gjithpopullor, shtator 1991, me ērast, shumica dėrrmuese e qytetarėve tė Kosovės qenė deklaruar pėr pavarėsinė e Kosovės. Sepse nė Marrėveshjen e Rambuje- Parisit, kėta katėr kosovarė, kanė firmosur nene qė, atėherė Jugosllavisė e sot Unionit Serbi-Mali i Zi ia njihnin sovranitetin e integritetin mbi Kosovėn. Prandaj, le tė mos qortojmė UNMIK-un qė ėshtė dėrguar nga KS i OKB-sė pėr tė jetėsuar Rezolutėn 1244. UNMIK-u kėtė detyrė tė veten nuk e kanė fshehur as kur nė krye tė tij kanė qenė zotėrinjt Kushner, Hakerup, Shtajner e as sot z. Holkeri. Detyra, tash pėr tash, e UNMIK-ut ėshtė qė, njė ditė, Kosovėn ta kthejė nėn pushtetin e Serbisė. Kjo detyrė ėshtė jashtzakonisht e vėshtirė sepse ėshtė nė kundėrshtim me ligjet e jetės, mirėpo derisa qytetarėt e Kosovės shkojnė pas atyre qė kanė nėnshkruar Marrėveshjen e Rambuje-Parisit, atėherė edhe UNMIK-u edhe Serbia edhe bota kanė tė drejtė tė konkludojnė se shumica dėrrmuese e kosovarėve ende janė tė papjekur pėr liri e pavarėsi dhe se, prandaj, do ta pranojnė edhe njė herė robėrinė serbe, sikurse edhe tri herė tjera mė parė, gjatė historisė: mė 1912, mė 1918, mė 1945.
Illirya.- Keni qenė Pėrfaqėsues politik i UĒK-sė. Pėrse po ndodhin arrestime tė njėpasnjėshme tė eprorėve tė lartė tė UĒK-sė dhe tė TMK-sė e po lihen anash shumė kriminelė tė njohur serbė si dhe kolaboracionistė shqipfolės pėr krimet e tė cilėve ekzistojnė shumė fakte e tė dhėna konkrete? Nė anėn tjetėr, pėrse edhe familjet e dėshmorėve, invalidėt e luftės, luftėtarėt e lirisė nė pėrgjithėsi janė tė nėpėrkėmbur nė Kosovė?
A.D. Sepse, me nėnshkrimet e hedhura nė dokumentin e Rambuje-Parisit, me pranimin e sovranitetit e tė integritetit tė, atėherė, Jugosllavisė e sot tė Unionit Serbi- Mali i Zi mbi Kosovėn, lufta heroike pėr liri u shpall si konflikt qytetar dhe faji pėr ato gjakderdhje tė hatashme po ju mvishet shqiptarėve. Sepse, Kosova, jo vetėm qė nuk ėshtė e lirė, por ēdo ditė e mė tepėr po rrėshqet drejt robėrisė sė plotė serbe.
Illirya.- Edhe pas shumė analizash nga analistė e politikanė shqiptarė dhe tė huaj mbi ngjarjet e 17-18 marsit nė Kosovė, duket se ende nuk e kemi njė vlerėsim real pėr faktorėt qė ēuan deri te kėto ngjarje. Cili ėshtė mendimi juaj lidhur me kėtė ēėshtje?
A.D. Po tė mos ishin veprimet e turpshme e skandaloze tė njė numri tė madh tė kriminelėve dhe tė hajnave tė Kosovės si dhe tė komandosėve e tė agjentėve tė maskuar tė Serbisė qė u munduan tė njollosnin shpėrthimin e pakėnaqėsisė sė grumbulluar tė qytetarėve tė Kosovės, gjėrat do tė ishin krejt tė qarta. Qytetarėt e Kosovės nuk duruan dot. Ata shpėrthyen nė njė protestė krejt spontane. Ata me vite tė tėra ishin mbushur mllef e pezėm. Liria e pavarėsia e pritur, gjatė kėtyre pesė vjetėve, u shndėrrua nė njė mashtrim, mundim e ankth tė padurueshėm. Veriu i Kosovės, bashkė me Mitrovicėn e Kosovės, u ripushtuan nga sigurimcat e Serbisė; pėrzėnja e shqiptarėve dhe e boshnjakėve nga banesat, shtėpitė dhe tokat e tyre u bė nė mėnyrėn mė tė egėr. 2500 familje u pėrzunė vetėm nga Mitrovica e veriut. Krejt kjo u bė para syve tė UNMIK-ut dhe tė botės. Edhe nė ngulitjet tjera serbe, tė cytur nga Ēoviqi dhe nga emisarė tė shumtė tė Serbisė ēetnike po pėrgatiteshin qė tė bėnin tė njėjtėn gjė si nė Kosovėn veriore dhe nė Mitrovicėn veriore. Kriza politike shkaktoi edhe krizėn e padurueshme ekonomike. Rrymė herė ka, herė ska. Ujė, herė ka, herė ska. Papunėsia prej 60% e tė aftėve pėr punė ka arritur shkallė tė paparė nė hapėsirat evro-aziatike. Ekonomia prodhuese e Kosovės ka ra nė kolaps. Kosova eksporton gjithsejt 3% mallėra, kurse importon 97%. Arsimi, kultura, shėndetėsia, pensionet janė nė gjrndje alarmante. Rryma e shtrenjtė, telefonat e shtrenjtė. Administrata me numėr tė madh, por jo efikase. Mitomania e korrupcioni nė kulm. Hajnia, prostitucioni, qarkullimi dhe pėrdorimi i drogės - nė shkallė alarmante. Shpėrthime e kėrcėnime me shpėrthime, vrasje e plagosje enigmatike janė bėrė burime stresesh e traumash tė paduerueshme pėr qytetarėt qė pėrpiqen pėr tė mbijetuar nga skamja. Tė gjitha kėto probleme e shumė tė tjera kanė pllakosur pėrsėtepėrmi qytetarėt e shumtė tė Kosovės sė vogėl. Ēprej tri ditėsh, prej 15 marsit, njė grusht serbėsh tė Ēagllavicės, pėr shkak tė njė plagosjeje tė pasqaruar tė njė djaloshi tė fshatit, para syve tė forcave tė KFOR-it e tė UNMIK-ut, mbanin tė bllokuar rrugėt Prishtinė-Shkup, Prishtinė-Ferizaj, Prishtinė-Gjilan. Ishte kjo njė sfidė tepėr e padurueshme. Nė anėn tjetėr, nė veri tė Kosovės, nė fshatin Ēabėr, tre ēuna duke ikur nga qeni i ndėrsyer nga ēetnikėt e fshatit, u hodhėn nė valėt e ftohta tė Ibrit dhe dy prej tyre, tė nesėrmen u gjetėn tė vdekur e i treti mbeti ende i pagjetur. Ishte kjo edhe njė sfidė e padurueshme pėr qytetarėt e traumatizuar tė Kosovės. Vullkani i dėshpėrimit dhe i pakėnaqėsisė qytetare shpėrtheu nė mėnyrėn mė tė papėrmbajtur. Hajnat, kriminelėt, piromanėt dhe agjentėt e Serbisė i shfrytėzuan kėto dy ditė pėr tė vrarė e plagosur njerėz tė pafajshėm, pėr tė terrorizuar qytetarė serbė, romė e besa edhe shqiptarė, pėr tu vėnė zjarrin shumė shtėpive e disa kishave e manastireve serbe, tė cilat nuk pati kush ti mbronte. Tash ka mbetur tė shihet nėse faktorėt ndėrkombėtarė, tė cilėt edhe e kanė gjithė pushtetin mbi Kosovėn, do tė merren me eliminimin e shkaqeve e tė burimeve tė pakėnaqėsisė qytetare, apo do tė kėnaqen duke arrestuar, dėnuar e gjykuar hajna e kriminelė, piromanė e, madje, edhe qytetarė tė pafajshėm.
Illirya. Shtypi shqiptar dhe njė pjesė e politikės sonė duke i pėrdorur ngjarjet pėr pėrfitime politike ka krijuar huti e konfuzion tek opinioni shqiptar dhe ai ndėrkombėtar duke pėrdorur njė gjuhė tė ashpėr dhe duke akuzuar kėtė apo atė grup politik si shkaktar tė kėtyre ngjarjeve. Ndėrkohė kanė filluar diferencimet e shoqėruara edhe me arrestime e burgosje tė atyre qė nuk kanė fare lidhje me kėto ngjarje, por vetėm pse nuk pajtohen me pazaret e Rugovės dhe me politikėn retarduese qė ai ndjek. A mos ėshtė ky njė skenar i pėrgatitur mė parė nga ata qė dėshirojnė me ēdo kusht tė ruajnė pozitat e veta karrieriste?
A.D. Nė kėtė rrėmujė krokodilash, peshkaqejsh, bretkocash, kuajsh, buajsh e delesh ka shumė tragjedi jetėsore, hile, dallavere, ndėrskamca, kurdisje, lakmi e turpe. Por, mbi tė gjitha, me gjithatė, shquhet qartė klithja e mprehtė e qytetarėve tė ndershėm tė Kosovės pėr liri e pavarėsi. Vallė, a do tė arrijė zėri i tyre deri atje ku duhet?
Illirya. Qėndrimi i politikės shqiptare ndaj ngjarjeve tė fundit ėshtė i mjerė, qyqarė, i pa invencion politik. Liderėt tanė flasin njėsoj sikur flasin edhe tė tjerėt pėr ne. Duke bėrė fajsimin kolektiv tė popullit tonė pėrpiqen qė ta shpėtojnė veten. A mund tė na thoni sa i pėrfaqėsojnė interesat e popullit dhe sa e meritojnė votėn e tij?
A.D. Liderėt formalė tė Kosovės, mjerimin dhe qyqarllėkun e vet e kanė treguar me dhjetra herė deri tash. Por, duke i zgjedhur tė njėjtit sa e sa herė dhe duke shkuar pas tyre symbylltas e kaq gjatė edhe qytetarėt e Kosovės kanė treguar terė mjerimin tragjik tė dijes e tė vetėdijes sė vet politike. Dhe, ēėshtė mė keq, nuk po shoh dhe nuk po bindem se ėshtė shėruar ende nga mjerimi i mosdijes dhe i mosvetėdijes sė vet politike.
Illirya. Ēfarė e pengon politikėn shqiptare qė kėto ngjarje ti vlerėsojė drejt?
A.D. I pengon interesi personal qė ka mbuluar dhe pėrjashtuar terėsisht interesin e pėrgjithshėm.
Illirya. Ngjarjet nė Kosovė ishin nė vazhdėn e kėrkesave tė drejta tė popullit tonė pėr liri e pavarėsi, kurse aktet e dhunės thuhet se i bėri klani politik i LDK-sė pėr qėllime politike. Pse shpėrthyen aktet e dhunės pikėrisht ditėn kur kreu i LDK-sė kishte thirrur protesta pėr bombėn nė shtėpinė e tij?
A.D. Unė, kurrė dhe nė asnjė mėnyrė, nuk jam i gatshėm, sikur disa tė shkretė, qė dikujt e as atyre qė ma dėshirojnė mė tė keqen, tju mėvesh faje qė nuk i kanė. Spekulimet dhe shpifjet nė jetė e veēanėrisht nė politikė janė fort tė dėmshme.
Illirya. Kush, nė tė vėrtetė, i dogji shtėpitė serbe dhe objektet e tyre fetare dhe pse u bė kjo?
A.D. Kriminelėt dhe tė ēmendurit shqiptarė tė nxitur dhe tė paguar nga agjentėt serbė. Ata e dijnė fort mirė se sa, bota e civilizuar ėshtė e ndieshme ndaj veprave tė tilla tė ndyra. Ka zėra nga Prizreni se, dy ditė para se tė shpėrthenin zjarret e turpshme nė Kosovė, nga Bogosllovia dhe kisha e madhe ortodokse e Prizrenit janė bartur numėr i madh librash fetare.
Illirya. Ēfarė do tė jetė ndikimi i ngjarjeve tė fundit nė Kosovė nė politikėn ndėrkombėtare?
A.D. Varet se kush dhe si i interpreton ngjarjet nė fjalė. Ata qė janė tė paanshėm dhe qė duan paqen e progresin nė botė kėrkojnė dhe hulumtojnė zgjidhje e forma nė frymėn e njohjes sė tė drejtės pėr vetvendosje tė qytetarėve tė Kosovės nė bazė tė vullnetit tė tyre politik. Tė tjerėt vazhdojnė ti hedhin zjarrit vajguri.
Illirya. Sa ka gjetur pėrkrahje nisma juaj pėr Forumin Qytetar tė Kosovės dhe ēfarė mund tė ndryshojė subjekti juaj nė jetėn politike dhe pėrparimin e ēėshtjes sė Kosovės?
A.D.- Me ne, tash pėr tash, po bashkohen vetėm idealistėt, tė vetmit, ēėshtė e vėrteta, qė nė kėtė fazė fort tė vėshtirė po na duhen. Ne, grupi nismėtar, ua bėjmė tė ditur tė gjithėve qė na afrohen se nuk kemi para, se nuk turremi qė tė hyjmė nė institucionet qė janė vetėm dofarė autobusėsh pa motorrė dhe dofarė kompozicionesh pa lokomotiva. Ne pėrgatitemi pėr maratonė politike. Qytetarėt tanė, si po duket, kanė pėr tė kaluar edhe nėpėr shumė zhgėnjime tė rėnda e tė vėshtira derisa ta kuptojnė rėndėsinė e idesė dhe pėrpjekjeve tona. Meqė nuk kemi tjetėr interes pėrveē lirisė e pavarėsisė sė Kosovės ne, duke punuar pėr tė vėrtetėn, pėr liri, demokraci e humanizėm pėr tė gjithė, do tė presim kohėn kur do tė jemi tė nevojshėm, tė kėrkuar dhe tė mirėseardhur pėr qytetarėt tanė. Ne, gjatė rrugėtimit tonė tė gjatė e tė palodhshėm, do tė pėrpiqemi, qė sipas mundėsive qė do tė kemi, tė ndikojmė te qytetarėt e Kosovės qė ata sa mė shpejt qė tė jetė e mundur, tė shndėrrohen nga qytetarė folklorik nė qytetarė politik. Punė fort e vėshtirė pėr njė grup tė vogėl idealistėsh, por nė kėtė punė ėshtė duke na ndihmuar fort, nė njėrėn anė, Zoti i madh dhe, nė anėn tjetėr, regjimi ēetnik i Beogradit.
Illirya. Sa mund tė kenė ndikim zgjedhjet e vjeshtės nė ndryshimin e kursit politik nė Kosovė?
A.D. Sa pėr
zgjedhjet e vjeshtės nėse ato do tė mbahen sipas projektit tė Rezolutės
1244 dhe prapa grilave tė Kornizės Kushtetuese tė Kosovės, atėherė
krejt ajo punė do tė jetė vetėm njė rrahje e erės nė havan! Por,
kosovarėt kanė qenė dhe kanė mbetur githmonė tė paparashikueshėm, por kohėve
tė fundit edhe faktorėt ndėrkombėtarė kanė filluar tė bėhen tė
paparashikueshėm. Minus herė minus, mund tė bėhet plus, por nėse ndodhė qė
dymilionėshi tė shumėzohet me zero, atėherė mund tė bėhet pus!
E mėrkurė,10_shtator, 2003
|
25 gusht, 2003
|
Braum:
SHBA mbėshtesin punėn e UNMIK-ut dhe tė zotit
Njė zyrtar i Departamentit tė Shtetit
i tha Zėrit tė Amerikės se vendimi amerikan pėr tė furnizuar me pajisje
ushtarake Serbinė dhe Malin e Zi nuk do tė ketė ndonjė ndikim nė marrėdhėniet
e Shteteve tė Bashkuara me Kosovėn. Donald Braum, nėndrejtor pėr Kosovėn nė
zyrėn e Departamentit tė Shtetit pėr Evropėn Jugore dhe Qendrore, tha
gjithashtu se Shtetet e Bashkuara e mbėshtetin plotėsisht punėn e Kombeve tė
Bashkuara dhe tė administratorit tė saj nė Kosovė, Mihael Shtajner. Zotin
Braum e intervistoi kolegu ynė Elez Biberaj.
Zėri i Amerikės Zoti Braum, presidenti Bush ka njoftuar se Shtetet e Bashkuara do ti japin pajisje ushtarake Serbisė dhe Malit tė Zi. A nėnkupton ky vendim njė kapitull tė ri nė marrėdhėniet ndėrmjet Washingtonit dhe Beogradit dhe ēfarė ndikimi mund tė ketė ky vendim pėr marrėdhėniet ndėrmjet Shteteve tė Bashkuara dhe Kosovės.
D. Braum: Nuk do ta cilėsoja si njė kapitull tė ri, por nė Serbi janė bėrė ndryshime, pėr shembull Millosheviēi dhe njė numėr figurash tė tjera tė akuzuar si kriminelė lufte janė dorėzuar nė Hagė. Vrasja e kryeministrit Xhinxhiē ishte njė ngjarje tragjike, por qė atėherė kemi vėnė re masa tė qeverisė sė Beogradit pėr tė luftuar krimin e organizuar si dhe ka vazhduar bashkėpunimi me Gjykatėn e Hagės. Pra mendoj se po bėhet pėrparim nė drejtimin e duhur. Eliminimi i pengesave ndaj ndihmės ushtarake amerikane pėr Serbinė ėshtė pasojė e kėtij pėrparimi, i cili shpresojmė tė vazhdojė. Kjo masė nuk ka ndonjė ndikim nė marrėdhėniet e Shteteve tė Bashkuara me Kosovėn.
Zėri i Amerikės: Zoti Braum, nė takimin e fundit tė Kėshillit tė Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara mbi Kosovėn, qė u zhvillua para dy javėsh, u dėgjuan vlerėsime tė ndryshme lidhur me pėrmbushjen e standarteve tė shpallura nga UNMIK-u. Si e vlerėsojnė Shtetet e Bashkuara pėrparimin qė Kosova ka bėrė nė kėtė drejtim? Si e vlerėsoni ju ritmin e transferimit tė kompetencave nga administrata ndėrkombėtare tek institucionet vendore?
D. Braum: Kėshilli e shqyrtoi nė hollėsi raportin e Sekretarit tė Pėrgjithshėm dhe arriti nė pėrfundimin se ka pasur rezultate tė pėrziera nė drejtim tė pėrmbushjes sė standarteve qė i janė caktuar Kosovės. Pėr shembull institucione demokratike janė ngritur dhe po funksionojnė pėr mė se njė vit; janė kapėrcyer disa prej problemeve me tė cilat ndeshej fillimisht parlamenti, dhe po shohim pėrshpejtimin e ritmeve nė proceset legjislative, gjė qė ėshtė njė shenjė shumė e mirė. Nė pėrgjithėsi nė Kosovė janė organizuar tre zgjedhje demokratike shumė tė mira. Nė fushėn e sundimit tė ligjit, kushdo do tė thoshte se forcat policore tė Kosovės, tė cilat numėrojnė nė radhėt e tyre mė shumė se 5 mijė qytetarė tė Kosovės pasqyrojnė njė sukses tė konsiderueshėm. Ėshtė arritur pėrparim nė drejtim tė forcimit tė sistemit gjyqėsor. Nė disa drejtime tė tjera ka zhgėnjim: numri i personave tė kthyer nė Kosovė, kur po mbushen afro katėr vjet qė nga pėrfundimi i konfliktit ėshtė shumė mė i ulėt nga ēdo tė dėshironim. Mendoj se Zyra pėr Kthimet nė Komunitete ka bėrė planifikime shumė tė mira, dhe me bashkėpunimin e tė gjitha palėve tani jemi nė njė pozitė tė tillė qė tė kemi njė vit shumė tė mirė pėr kthimet, dhe ta ndihmojmė Kosovėn tė pėrparojė nė njė drejtim qė duan shumė banorė tė saj, pėr tu bėrė njė shoqėri demokratike shumė-etnike, nė pėrputhje me standartet amerikane dhe evropiane. Pra kemi rezultate tė pėrziera dhe se mbetet ende shumė mė tepėr pėr tė bėrė nė drejtim tė njė numėr standartesh. Pėr sa i pėrket kalimit tė pėrgjegjėsive, Shtetet e Bashkuara mbėshtetėn deklaratėn e Kėshillit tė Sigurimit nė pėrkrahje tė kalimit tė tė gjitha kompetencave jo-rezervė qė mbeten brenda kėtij viti nė duart e autoriteteve tė Kosovės. Mendoj se po bėhet pėrparim nė atė drejtim. Ėshtė ngritur Kėshilli i Transferimit tė Kompetencave, i cili do tė takohet sė shpejti pėr tė marrė raportet e grupeve tė punės. Zoti Shtajner i tha popullit tė Kosovės se ėshtė i gatshėm tė kalojė kompetencat e tjera jo-rezervė brenda kėtij viti, nė varėsi tė aftėsive tė autoriteteve tė pėrkohshme pėr tu sjellė nė mėnyrė tė pėrgjegjshme. Pra ne duam qė kompetencat tė transferohen, por kėrkojmė njėkohėsisht qė kėto kompetenca tė shfrytėzohen si duhet, dhe unė jam optimist se ato do tė shfrytėzohen nė atė mėnyrė.
Zėri i Amerikės: Zoti Braum, gjatė javėve dhe muajve tė fundit ėshtė shtuar pakėnaqėsia ndaj UNMIK-ut, janė shtuar edhe kritikat nga disa udhėheqės shqiptarė tė Kosovės si dhe nga mjetet vendore tė informimit. A jeni tė shqetėsuar nga mungesa e marrėdhėnies frytdhėnėse midis UNMIK-ut dhe institucioneve vendore tė Kosovės?
D. Braum: Unė nuk do ta cilėsoja si njė problem serioz. Pa dyshim, i kemi parė njoftimet e shtypit dhe ka njė farė pakėnaqėsie nga disa lidhur me punėn e UNMIK-ut, por dua tė theksoj se nga pikėpamja e Shteteve tė Bashkuara, ne e mbėshtesin plotėsisht punėn e UNMIK-ut. Ata punojnė nė kushte tė vėshtira dhe kanė arritur pėrparim nė njė numėr drejtimesh. Njerėzit nė Kosovė nuk duhet ta vėnė nė dyshim se Shtetet e Bahskuara mbėshtesin plotėsisht punėn e zotit Shtajner dhe tė ekipit tė tij. Nėse herė pas herė shfaqen fėrkime, kjo ėshtė e natyrshme nė kushte tė tilla. Nuk dua ta ekzagjeroj problemin dhe dua tė ritheksoj se Shtetet e Bashkuara e mbėshtresin plotėsisht punėn e Kombeve tė Bashkuara nė Kosovė dhe tė Pėrfaqėsuesit tė Posaēėm Shtajner.
Zėri i Amerikės: UNMIK-u dhe KFOR-i kanė vendosur tė pezullojnė pėr njė kohė tė papėrcaktuar kualifikimin e anėtarėve tė TMK-sė jashtė Kosovės. Si e shikojnė Shtetet e Bashkuara kėtė veprim, i cili ėshtė pritur me disa kritika nga ana e shqiptarėve nė Kosovė?
D. Braum: Ėshtė e vėrtetė qė ėshtė pezulluar procesi i kualifikimit pėr Trupat Mbrojtjėse jashtė Kosovės. Ka pasur njė numėr veprimtarish tė planifikuara pėr muajin maj dhe mė pas pėr qershorin. Kjo masė mendoj lidhet me ēėshtjen nėse nė radhėt e kėtyre forcave ka individė, qė u pėrkasin ose kanė lidhje me organizata ekstremiste, si AKSH-ja. Mendojmė se ekzistojnė lidhje ndėrmjet kėsaj organizate dhe shkatėrrimit tė urės qė shėrbente si njė arterie e rėndėsishme komunikimi. Kjo ėshtė krejtėsisht e papranueshme. Komuniteti ndėrkombėtar, si UNMIK-u dhe KFOR-i ia kanė bėrė tė qartė Gjeneral Ēekut dhe tė gjithė Trupave Mbrojtėse tė Kosovės, se nė mėnyrė qė organizata e tyre tė bėjė pėrparim, ata nuk duhet tė lejojnė nė radhėt e saj askėnd qė ka lidhje me organizata ekstremiste. Mendoj se kualifikimet janė pezulluar si njė sinjal ndaj kėsaj force pėr tė bėrė mė shumė nė mėnyrė qė tė largojnė ata individė qė kanė lidhje tė tilla. Mė inkurajon fakti qė Gjeneral Ēeku ka shkuar nė rajone stėrvitore tė grupeve tė ndryshme pėr ta bėrė tė qartė kėtė mesazh. Ai ka thėnė fjalė me vend, por ne presim tė shohim vepra.
Zėri i Amerikės: Sė fundi, zoti Braum, cilat do tė thoshit ju se janė sfidat kryesore pėr Kosovėn nė njė tė ardhme tė afėrt?
D. Braum: Do tė ritheksoj pėrsėri standartet dhe nevojėn pėr tė arritur pėrparim nė standartet qė duhet tė pėrmbushen para diskutimit tė statusit. Standartet janė nė interes tė Kosovės dhe popullit tė saj; kėto janė objektiva qė duhen pėrmbushur pavarėsisht nga statusi i ardhshėm politik i Kosovės. Nuk kemi folur pėr ekonominė, por ka nivele shumė tė larta papunėsie qė luhaten nė shifrat 60-65 apo70 pėr qind. Kam besim se sė shpejti do tė vihet nė zbatim ligji pėr dhėnien me qera tė tokės si dhe tė fillojnė privatizimet e pronave private. Mendoj se ka pasur edhe investime tė jashtme inkurajuese, gjė qė duhet tė vazhdojė, prandaj nuk duhet tė ketė pengesa politike ndaj procesit tė privatizimit. Mendoj se duhet tė fillojnė pėrgatitjet pėr njė dialog ndėrmjet autoriteteve tė Kosovės dhe atyre nė Beograd. Pėrparimi i Kosovės nuk mund tė ecė shumė pėrpara pa realizuar mė parė disa bisedime nė nivel teknik me autoritetet e Beogradit. Mendoj se duhet ti kushtohet vėmendje kėsaj ēėshtjeje, tani qė ka kaluar njė farė kohe qė pas vrasjes sė kryeministrit Xhinxhiē.
Zoti Thaēi, para se tė fillojmė me pyetjet lidhur me propozimin tuaj, a mund tju pyes se si keni reaguar ndaj vendimit tė zotit Shtainer, qė e shpall Armatėn Kombėtare Shqiptare si grup terrorist?
Hashim Thaēi: Qėndrimet e tė gjitha partive dhe tė institucioneve tė Kosovės tanimė janė tė njohura botėrisht. Pėr ne, janė tė papranueshme dhe tė dėnueshme tė gjitha aktet e dhunės qė ndodhin nė Kosovė.
Zoti Thaēi, propozimi juaj pėr njė moratorium ėshtė pritur me reagime nga mė tė ndryshmet. Disa, kryesisht nga rradhėt e komunitetit ndėrkombėtar, e shohin kėtė si njė ide tė re dhe tė guximshme. Ndėrsa tė tjerė, sidomos nė Kosovė, e shohin atė si njė hap prapa qė mund tė minojė pozitat e shqiptarėve. A ėshtė interpretuar drejtė propozimi i juaj dhe a mund tė na shpjegoni shkurtimisht se ēfarė keni dashur tė thoni pėrmes kėtij propozimi?
Hashim Thaēi: Fillimisht, ideja pėr afatizimin e zgjidhjes sė ēėshtjes sė statusit politik tė Kosovės, ėshtė bazuar nė realitetin ekzistues nė Kosovė. Ėshtė ide origjinale e imja, pėr arsye se instuitucionet e Kosovės, sot janė para tre dilemave, mendoj, mjaft tė rėndėsishme.
E para ėshtė qė ne tė prodhojmė dokumente valide institucionale lidhur me pavarėsinė e Kosovės, dhe kėto dokumente tua dėrgojmė pėr njohje faktorėve pėrcaktues ndėrkombėtar, si Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės, Organizatės sė Kombeve tė Bashkuara dhe Bashkimit Evropian. Apo tė shpallim moratorium, po qe se vlerėsojmė se nuk janė krijuar kushtet pėr opsionin e parė pėr njohjen e pavarėsisė. Kjo, sepse institucionet e Kosovės, Parlamenti dhe Qeveria, megjithėse kėrkohet njohja formale e pavarėsisė, ende nuk u kanė dorėzuar asnjė dokument as Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės, as OKB-sė dhe Bashkimin Evropian pėr njohjen e pavarėsisė sė Kosovės. Prandaj, njė gjė tė tillė institucionet e Kosovės do tė duhej ta bėnin. E treta ėshtė qė tė mos e tolerojmė, fatkeqėsisht siē po e bėjmė sot, zhvillimin e proceseve integruese nė Unionin Serbi-Mali i Zi, ose dezintegrimin territorial dhe institucional tė Kosovės.
Tė gjithė e dinė se si Unioni Serbi-Mali i Zi ėshtė pranuar nė Kėshillin e Evropės, ku Kosova pėr fat tė keq figuron si pjesė de jure e Serbisė. Prandaj, ideja ime ėshtė qė tė vazhdojmė me angazhimet tona mė konkrete, dhe moratoriumi instalon mekanizmin e afatit me garancione ndėrkombėtare pėr njohjen e sė drejtės sė popullit tė Kosovės pėr vetvendosje, e cila tash pėr tash nuk ekziston nė asnjė dokument ndėrkombėtar. Pastaj, krijon parakushte pėr njė angazhim mė tė fuqishėm tė tė gjithė faktorėve tė brendshėm dhe tė jashtėm nė ndėrtimin e standardeve si parakush pėr pėrcaktimin e statusit tė Kosovės.
Ky projekt nuk nėnkupton sfidim tė standardeve politike, ekonomike dhe legjislative perėndimore. Pėrkundrazi fuēizon institucionet e Kosovės nė realizimin e kėtyre standardeve me statusin, dhe anasjelltas, sepse ne me standarde do tė merremi edhe tash pėrpara statusit, edhe gjatė zgjidhjes sė statusit por edhe pas zgjidhjes sė statusit politik.
Gjithashtu, moratoriumi hap shtegun pėr integrimin e Kosovės nė institucionet veriatlantike dhe nė mekanizmat e tjerė ndėrkombėtar, si Bankėn Botėrore, Fondin Monetar Ndėrkombėtar, Organizatėn Botėrore e Tregtisė, e tė tjera. Gjithashtu, ne tė gjithė duhet ta kuptojmė qė bota e njeh pavarėsinė jo vetėm pėr shqiptarėt por pėr tė gjithė qytetarėt qė jetojnė nė Kosovė, dhe kur tė gjithė ti gėzojnė tė drejtat e tyre tė barabarta. Prandaj, parandalon konfrontimin institucional shqiptar me atė minoritar serb. Nė shoqėri dhe institucionet vendore, krijohen parakushte tė domosdoshme pėr zgjidhje e statusit pėrfundimtar tė Kosovės.
Gjithashtu ai parandalon pėrpjekjet e faktorėve tė tjerė qė janė kundėr integrimit tė institucioneve tė Kosovės nė mekanizmat ndėrkombėtar. Kėshtu qė, aktualisht siē ėshtė duke u zhvilluar procesi, ku mungojnė afatet kohore pėr zgjidhjen e statusit final, duam ne apo jo, ēėshtja e Kosovės, po tajvanizohet, po qiprizohet, po merr trajta tė ēėshtjeve tė tjera tė pazgjidhshme. Prandaj propozimi, projekti im, qė sot ėshtė bėrė edhe projekt i Partisė Demokratike tė Kosovės, nuk e bllokon zgjidhjen e ēėshtjes sė statusit por e afatizon atė me garanci ndėrkombėtare, brenda kėtij mandati qeverisės tė koalicionit Partia Demokratike e Kosovės, Lidhja Demokratike e Kosovės, Aleancė pėr Ardhmėrinė e Kosovės duke i integruar edhe minoritarėt.
Zoti Thaēi a keni ndonjė ide se a mund tė jetė ky propozim i pranueshėm pėr Beogradin dhe fuqitė kryesore qė merren me ēėshtjen e Kosovės?
Hashim Thaēi: Mua, mė vjen mirė qė pas periudhės katėrvjeēare tė tranzicionit, nė kėtė projekt kemi mbėshtetjen e plotė tė mekanizmave ndėrkombėtar, tė Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės, tė cilat kanė shprehur mirėkuptim, mbėshtetjen e plotė tė OKB-sė, mbėshtetjen e plotė tė Bashkimit Evropian, qė u konfirmua nga pjesmarrja nė takim me mua e vet ambasadorėve tė vendeve anėtare, gjithashtu edhe mbėshtetjen e plotė nga OSBE-ja qė gjithashtu sot ėshtė konfirmuar. Prandaj, mendoj se duhet ta shfrytėzojmė kėtė mirėkuptim tė komunitetit ndėrkombėtar pėr afatizimin e zgjidhjes sė ēėshtjes sė statusit. Mirėpo, pėr ēėshtjen e Kosovės, vendosin kosovarėt dhe ndėrkombėtarėt dhe jo Beogradi.
Zoti Thaēi, edhe nėse arrini tė siguroni mbėshtetje ndėrkombėtare, nėse nuk arrini qė tė siguroni edhe mbėshtetjen e forcave tė tjera politike shqiptare, nuk ka tė ngjarė qė ky propozim i juaj tė pranohet. Me sa e kuptoj unė, gjithmonė ka ekzistuar njė marrėveshje e pashkruar midis forcave kryesore politike se pėr ēėshtjet thelbėsore siē ėshtė ajo e statusit pėrfundimtar, kėto forca duhet tė bashkėrendojnė qėndrime e tyre. Kritikėt ju akuzojnė se nuk jeni kėshilluar me partitė e tjera kryesore politike pėrfshirė Lidhjen Demokratike tė Kosovės dhe Aleancėn pėr Ardhmėrinė e Kosovės, para se tė shpallni publikisht propozimin tuaj. Madje, disa thonė se ju po pėrpiqeni qė tė fitoni kapital politik me njė propozim tė tillė. Si ju pėrgjigjeni ju kėtyre akuzave dhe kritikave?
Hashim Thaēi: Fillimisht dua tė sqarojė se ky projekt nuk ėshtė hedhur nė opinion, nė institucionet e Kosovės dhe ato tė faktorit ndėrkombėtar pėr elektorat, por ėshtė hedhur pėr tė mirė tė vendit. Ėshtė hedhur pėr tė thyer kėtė statu-kuo tė mėrzitshme dhe tė lodhshme pėr shoqėrinė dhe institucione e Kosovės. Ne duhet tė ndėrtojmė njė Kosovė qė njerėzit e kanė lakmi tė jetojnė nė tė e jo ta braktisin atė.
Ne e dijmė se ēfarė varfėrie dhe ēfarė krize ekonomike kemi tani. Kemi Kosovėn nė terr. Kemi njė numėr tė madh tė njerėzve qė janė tė papunė. Ne e dimė se ēfarė kompetenca kanė institucionet e Kosovės, ku sot UNMIK-u nuk lejon qė qeveria e Kosovės ti shfrytėzojė as ato tė drejta tė garantuara me Kornizėn Kushtetuese. Prandaj, ato tė drejta, ato kompeteca duhet tė barten menjėherė, jo tė diskutohen. Pastaj edhe tė drejtat e rezervuara pėr zotin Steiner nuk duhet tė jenė tema tabu pėr kosovarėt. Ne duhet tė kemi qasje tė drejtėpėrdrejtė nė politikė tė jashtme, nė siguri, nė buxhet, nė organet e drejtėsisė. Prandaj, ne duhet ta dinamizojmė procesin. Ne duhet ta afatizojmė procesin e zgjidhjes sė statusit politik. Prandaj, kėto priorite, kėto angazhime, nuk janė vetėm tė kryetarit tė Partisė Demokratike tė Kosovės, vetėm tė PDK-sė.
Sot ka pėrfunduar cikli i parė i takimeve dhe bisedimeve me komunitetin ndėrkombėtar prej tė cilėve kemi marrė mbėshtetje tė plotė. Javėn e ardhshme do tė filloi cikli i dytė i konsultimeve me partitė politike, me institucionet e Kosovės, me pėrfaqėsuesit e shoqėrisė civile, me personalitetet publike, sepse jam i bindur qė tė gjithė janė tė pakėnaqur me situatėn aktuale qė kemi. Tė gjithė janė pėr ndryshime dhe besoj se kėsaj qasje pėr ndryshime, pėr lėvizje mė tė shpejtė pėr afatizimin e zgjidhjes sė ēėshtjes sė statusit politik, pėr afatizimin e implementimit tė prioriteteve ti bashkangjiten edhe Aleanca pėr Ardhmėrinė e Kosovės, dhe rivalėt politik tė Lidhjes Demokratike tė Kosovės. Mirėpo, edhe bartėsitė e institucioneve tė Kosovės, duhet tė reflektojnė pėrgjegjėsi institucionale, tė dalin nga kornizat partiake dhe tė sillen nė pėrputhshmėri me interesa e vendit dhe tė qytetarėve.
Kjo ide, nuk ėshtė hedhur kundėr askujt, por ėshtė hedhur pėr tė mirė tė vendit, tė popullit, dhe jam i sigurtė se tė gjithė do ta kuptojnė drejtė dhe do tė kemi konkluzione tė pėrbashkėta, konkluzione tė cilat do tė institucionalizohen dhe do ti prezentohen botės, Shteteve tė Bashkuara, OKB-sė, dhe Bashkimit Evropian si projekte tė institucioneve tė Kosovės. Thjeshtė, bota ka nevojė tė ketė dokumente zyrtare pėr ēėshtjen e Kosovės nga institucionet e Kosovės.
shtunė, 8 mars, 2003
Intervistė
me Av. Alban Vjosa, Sekretar Politik i FBKSH-sė dhėnė tė pėrjavėshmes
"JAVA" tė Prishtinės
SKA ARMIK QĖ
TĖ NDALI MĖ "VULLKANIN" FBKSH DHE AKSH...
Pyetje: A do tė kemi ofensivė pranverore kėtė vit? Kėtė pyetje ua parashtroj nga shkaku se edhe pranvera e vitit tė kaluar u paralajmėrua tė jetė e nxehtė, por kjo nuk ndodhi?
Alban Vjosa: "Ofensiva" ka kohė qė ka filluar. Syri objektiv e ka parė dhe vazhdon ta shoh atė. "Marrėveshja e Rambujesė" nuk u dha ndonjė gjė tė rėndėsishme shqiptarėve. Pėrkundrazi, realiteti i sotėm nė Kosovė tregon se "Marrėveshja e Rambujesė" paska qenė vetėm pėr serbėt gjenocidistė tė cilėt i shkaktuan rajonit tė Ballkanit mijėra e mijėra viktima. "Marrėveshja e Rambujesė", me sa duket, u bė qė Mitrovica Veriore t'i shkėpytej trungut tė Kosovės historike, qė Beogradi t'i "falte" Shkupit 2500 hektar tokė shqiptare, pėr tė ricoptuar pėr tė gjashtėn herė trojet etnike shqiptare, qė tė riktheheshin nė Kosovė kriminelėt e luftės tė Serbisė gjoja tė ikur "si refugjatė", qė tė krijoheshin enklavat serbe si kancer nė tė gjithė trupin e Kosovės, tė cilat realisht do tė jenė tė gjitha "mini shtete serbe" nė Kosovė. Pra "Marrėveshja e Rambujesė" favorizoi xhelatin gjenocidist dhe ridėnoi viktimat, ne shqiptarėt banues nė trojet tona, por tė kolonizuar dhe gjenociduar nga pushtetet serbosllave.
Marrėveshja ndėrkombėtare, pas ndėrprerjes sė luftės sė ish-UĒPMB-sė, u bė pėr t'i shkėputur "de fakto" dhe "de jure" Kosovės historike Preshevėn, Bujanocin dhe Medvegjėn dhe pėr t'ia shitur pėrfundimisht kėto treva shqiptare Serbisė.
"Marrėveshja e Ohrit", e dalė pas ndaljes sė luftės nga ish-UĒK-ja nė Maqedoni, ishte hi syve ndaj shqiptarėve pėr tė zėvendėsuar "bashkim vėllazėrimin" me tė ashtuquajturėn "bashkėjetesė multietnike", ēka do tė thotė qė shqiptarėt autoktonė, edhe nė shekullin e 21 e mė pas, duhet tė qėndrojnė nėn kolonizimin sllavomaqedon qė u imponoi Evropa e Vjetėr nė shekullin e 18-tė dhe tė 19-tė.
Realitetin e mėsipėrm shqiptarėt e kuptuan, ndaj bėnė sikur i ulėn armėt, por i mbajtėn ato nė krahė e nė vende tė sigurta, duke i vajisur ēdo ditė, por edhe duke i pėrdorur nė tė rrallė, si dėshmi qė janė gati pėr tė vepruar kur e do momenti.
Vitin e kaluar patėm edhe "pranverė tė nxehtė", edhe "verė tė nxehtė", edhe "dimėr tė nxehtė". Pse, kaq shpejt u harrua lufta mė se njė mujore e luftėtarėve tė AKSH-sė pėr tė mos lejuar vendosjen e gurėve tė kufirit artificial? Sa herė u thye "kufiri" shqiptaro-shqiptar prej forcave tė AKSH-sė? Sa herė u detyrua KFOR-i tė mbylli kufirin prej kėtyre sulmeve? Kaq shpejt u harrua ngjarja e Gostivarit dhe aksionet e tjera, tė cilat u pasuan me dėme pėr armikun? Gjaku i dėshmorėve tė parė tė AKSH-sė ėshtė i freskėt. Por edhe plagėt e tė burgosurėve luftėtarė tė lirisė nga sllavomaqedonėt ende kullojnė gjakė. Pse, "tė ftohėta" u duken juve ēka bėri AKSH-ja kėtė dimėr dhe dy muajtė e parė tė kėtij viti? "Kėmbanat bien pėr ata qė kanė veshė". Mjerė kush nuk i dėgjon kėto kėmbana. Deri sa shqiptarėt nuk do tė jenė tė ribashkuar nė shtetin e tyre kombėtar, me tė gjitha trojet etnike dhe popullin qė jeton nė to, do tė ketė edhe pranvera, edhe vera edhe vjeshta, edhe dimra "tė nxehtė".
Pyetje: Qėllimi juaj ėshtė bashkimi i trojeve shqiptare. Mendoni se mund tė arrihet kjo me luftė? Dhe cilat janė arsyet pėr njė luftė tė re qė do tė bėnin shqiptarėt?
Alban Vjosa: Po, qėllimi jonė ėshtė ribashkimi i tė gjithė trojeve shqiptare dhe popullit qė jeton nė to nė njė shtet tė vetėm demokratik, ligjor dhe properėndimor shqiptar nė Ballkan. Kėtė tė drejtė tė ligjshme ne kemi njė jetė tė tėrė qė e kėrkojmė, e kemi kėrkuar qysh ditėn qė u bė padrejtėsia, kemi bėrė edhe luftėra e sakrifica pėr kėtė, kemi derdhur gjak me okė, bėmė edhe tre luftėra nė kėto 4 vjetėt e fundit, me bindjen se shekulli i ri do tė mbyllte plagėt e vjetėra koloniale. Kjo nuk ndodhi, sepse me sa duket, edhe faktori ndėrkombėtar dashka tė mbajė "si muze" njė popull dhe komb tė vetėm nė botė nėn kolonializėm. Ndėrsa ne shqiptarėt, tė organizuar tashmė nė Frontin Pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar, nė emėr tė parimeve universale tė vetėvendosjes, nė emėr tė principeve civilizuse dhe qytetėruese tė botės sė pėrparuar, do tė luftojmė deri sa tė fitojmė lirinė dhe tė hedhim poshtė zgjedhėn koloniale serbo-sllavomaqedono-greke. Ne do tė luftojmė nė emėr tė paqes. Pa u bėrė kjo luftė, pa u zgjidhur ēėshtja e shqiptarėve nė Ballkan, nuk do tė ketė paqe Ballkani dhe Evropa. Tė bėsh njė luftė pėr tė fituar paqja e pėrjetėshme, ja vlen. Arsyet pse ia vlen tė bėhet kjo luftė besoj se i sqarova edhe nė pyetjen e parė qė mė bėni. Ndaj nuk po pėrsėris veten.
Pyetje: Tregoni se me ēfarė potenciali teknik dhe njerėzor dispononi pėr realizimin e synimeve qė i keni vėnė vetes?
Alban Vjosa: Forca jonė ėshtė e madhe, tepėr e madhe. Aq e madhe sa nuk ka armik nė botė qė tė na nėnshtrojė. Ne kemi forcėn e sė drejtės sė ligjshme. Luftojmė pėr trojet tona, pėr lirinė dhe shtetin tonė kombėtar, pa pretenduar as njė pėllėmbė toke tė huaj. Ne kemi forcėn e popullit me vete, dhe kushdo ta ketė tė qartė: ribashkimi i Shqipėrisė, ndėrtimi i njė shteti tė vetėm kombėtar shqiptar nė Ballkan, ėshtė nė duartė e shqiptarėve. Po tė duan shqiptarėt, kjo bėhet. Tė tjerėt janė faktorė sekondarė. Ne po e bėjmė pėr vete popullin. AKSH-jaq, forca e armatosur e FBKSH-sė, po bėhet ushtri popullore, tek populli i ka rrėnjėt. Lidhur me potencialin teknik kemi aq shumė, sa nuk dimė ku t'i mbajmė. Kemi shumė, sepse me sa duket tė parėt tanė, qė u ndritė shpirti atje ku janė, kishin menduar shumė pėr kėto ditė dhe ende plotė na i kanė lėnė tunelet dhe grykat e maleve. Por edhe armiqtė tanė kanė bollė armė. Edhe me armėt e tyre do tė luftojnė shqiptarėt...
Pyetje: Si i komentoni reagimet e ashpėra tė faktorit ndėrkombėtar nė Maqedoni dhe rajon drejtuar AKSH-sė. Ato thonė se nuk dėshirojnė destabilizim dhe konkretisht, ambasadori amerikan nė Shkup i quajti pjestarėt tuaj "humbės patetik"?
Alban Vjosa: Faktori ndėrkombėtar shqetėsohet se ende nuk e njeh AKSH-nė dhe udhėheqjen e saj politike, FBKSH-nė. Ne jemi tė pėrcaktuar rigorozisht nė luftė kundėr terrorizmit ndėrkombėtar. Jemi organizuar nė kuadėr tė FBKSH-sė dhe AKSH-sė pėr t'i sjellė paqen e pėrherėshme Gadishullit tė Hemusit. Gadishulli i Ballkanit ka qėnė dhe ende ėshtė i destabilizuar. Pėr rrjedhojė "tė kėrkosh litarin nė shtėpinė e tė varurit" ėshtė absurde! Maqedonia ėshtė e destabilizuar. Tė tillė atė e bėn artificialiteti i gjithēkaje, i shtetit pa emėr e pa simbole, i popullit "maqedon" pa identitet e kulturė kombėtare, i pozitės sė tyre qė megjithėse janė "muhaxhirė" nė trojet shqiptare, u kanė grabitur autoktonėve gjithėēka, edhe pasuritė, edhe shtetin,... janė kthyer nė kolonizatorė tė tyre. Kėtė destabilitet real FBKSH-ja dhe AKSH-ja duan ta kthejnė nė stabilitet tė qėndrushėm. Ndaj jo vetėm nuk e njohim pushtetin kolonial serbo-sllavomaqedon, por jemi tė vendosur qė ta largojmė atė nga trojet shqiptare.
Faktori Ndėrkombėtar, posaēėrisht SHBA-tė, janė dhe ēdo ditė e mė shumė po ndėrgjegjėsohen se pushteti serbo-sllavomaqedon i pėrket boshtit tė sė keqes, vatėr zjarri e terrorizmit dhe e nxitjes sė tij. Shikoni ēfarė bėjnė serbo-sllavomaqedonėt sot. Provokojnė me ēdo mjetė AKSH-nė qė tė nisė konfliktin nė Ballkan sot, kur SHBA-tė ka nė dorė zgjidhjen e krizės sė Irakut. Kėshtu serbo-sllavomaqedonėt kėrkojnė tė na "armiqėsojnė" me aleatin e pėrherėshėm SHBA-tė, por edhe i shėrbejnė boshtit tė sė keqes, i cili i ka ndihmuar dhe i ndihmon me armė e deri me pėrkrahje tė hapur. FBKSH-ja dhe AKSH-ja nuk do tė biejnė nė kėto lojėra. Ato, edhe nė kėto momente, janė nė krahun e SHBA-ve, ndaj nė protestėn masive tė 15 shkurtit nė Bruksel, ndryshe nga sa bėnin evropianėt (nė mesin e tyre shumė serbo-sllavomaqedono-grekė) qė i digjnin flamujt amerikanė, ne FBKSH-ja dhe AKSH-ja i ngritėm lartė ata. Nėse do tė lindė nevoja, AKSH-ja edhe me forca ėshtė gati ta ndihmojė boshtin e pėrparuar antiterrorist tė udhėhequr nga SHBA-tė, me kushtin qė pas Irakut, rradhėn e ka Serbo-sllavomaqedonia, kėta terroristė tė vjetėr qė e mbajnė ende Ballkanin tė destabilizuar.
Pyetje: Njė qėndrim pothuajse nė vijėn e ndėrkombėtarėve e mban edhe Partia e Ali Ahmetit, Bashkimi Demokrat pėr Integrim. Ahmeti kohė mė parė deklaroi se pėr AKSH-nė ka lexuar vetėm nė Internet?
Alban Vjosa: Ali Ahmeti nėse njeh vetėveten, e njeh mirė edhe AKSH-nė. E thėna, ėshtė e thėnė. Realiteti ėshtė realitet.
Pyetje: A janė pjesėtarėt e AKSH-sė nė terren. Ku veprojnė ata?
Pėrgjigje: Pjestarėt e AKSH-sė nuk janė tė rėnė nga qielli. Ata janė bija e bijė tė popullit shqiptar qė jetojnė nė trojet e tyre etnike. Domethėnė se ata janė nė tė gjithė terrenin shqiptar dhe veprojnė nė tė gjitha hapėsirat. Edhe nė tė gjithė Zonėn e Ēamėrisė ata janė prezentė pėr tė ndihmuar rikthimin e ēamėve nė trojet e tyre nga janė pėrzėnė me dhunė...
Pyetje: A e ka sulmuar AKSH-ja Gjykatėn e Strugės apo jo? Njė pyetje e njejtė edhe pėr aksionet nė Kosovėn Lindore, ku u vra njė pjestarė i shėrbimit sekret serb dhe njė ushtar serb? A janė vepra tė AKSH-sė apo jo, pasi ėshtė krijuar njė huti nė opinion, ngase nė njė komunikatė merren pėrsipėr kėto vepra ndėrsa me njė tjetėr demantohen?
Alban Vjosa: Unė jam Sekretari Politik i FBKSH-sė. Komandanti i AKSH-sė ėshtė gjenerali me tre yje Vigan Gradica. Ai dhe njerėzit e tij i kanė konfirmuar kėto njoftime pėrmes komunikatave 21 dhe 22. Unė ju konfirmoj se ato komunikata janė zyrtare dhe pėrfaqėsojnė zėrin e vėrtetė tė SHP tė AKSH-sė. Ndėrsa lidhur me "komunikatat" e tjera qė "i demantojnė" kėto aksione s'ka nevojė pėr komente tė gjata. Ato dalin nga "furrat" e serbo-sllavomaqedonisė si "simite" tė gatshme, ku njė palo "shqiptar" hedh firmėn e turpit.
Pyetje: A bėhet fjalė pėr grupe tė veēanta tė AKSH-sė, tė cilat nuk janė nė njė komandė dhe kanė dallime?
Alban Vjosa: AKSH-ja ėshtė njė. Ajo ka njė udhėheqje tė vetme politike qė ėshtė FBKSH-ja. Ajo ka njė Shtab tė Pėrgjithshėm me nė krye Gjeneral Gradicėn. Mund tė ketė grupe tė tjera kriminale tė cilat "nė emėr tė AKSH-sė" kėrkojnė tė grabisin popullin dhe tė bėjnė pasuri, duke falsifikuar edhe uniformat e AKSH-sė. Mund tė ketė edhe "tigra", "luanė" dhe "qenė" serbo-sllavomaqedonė, tė cilėt pėr interesat e tyre anti-AKSH, veshin uniformat e ushtarėve tanė tė cilat ose i falsifikojnė, ose ua kanė marrė atyre qė kemi nė burgje ose na janė vrarė, dhe i pėrdorin pėr tė terrorizuar popullin dhe pėr tė prishur imazhin e vėrtetė tė AKSH-sė, si forcė ēlirimtare dhe propopullit tė vet. Populli i njeh bijtė e vet dhe po di ta bėj ndarjen e shapit nga sheqeri...
Pyetje: Alban Berisha, i cili paraqitet si zėdhėnės i AKSH-sė, nėpėrmjet njė komunikate bėri tė ditur se anulohet ofensiva e paralajmėruar pranverore?
Alban Vjosa: "Alban Berisha" ėshtė "zėdhėnėsi" i serbo-sllavomaqedonėve. Ne e dimė ē'thonė dhe ē'duan serbo-sllavomaqedonėt! Pėrmbajtja e komunikatės sė nxjerrė nga ky farė "Alban Berisha" alias Agron Rexha i vėrtetė, njė sahanlėpirės i shitur lirė dhe herėt tek agjentura mė e pėshtirė e botės, nuk do komente. Pse e ka "AKSH-nė", ky sojėsorollopi, kur "ofensiva" nuk bėn, kur asnjė aksion nuk bėn dhe nuk merrė pėrsipėr? Domethėnė, ky paska njė "AKSH" e cila ka si "qėllim" tė na mbajė nėn kolonializmin serbo-sllavomaqedon! Ja, pra, lexoni komunikatėn dhe nxirrni konkluzionin qė ky farė "Alban Berisha" ėshtė thjesht "zhgarravina" serbo-sllavomaqedone qe don tė krijojė huti nė popull pėr AKSH-nė, e cila ėshtė njė dhe ka qėllime tė larta fisnike, nuk ėshtė "ndimėse" e armikut, si ky pinjoll shqipfolės...
Pyetje: Cili ėshtė bashkėpunimi i FBKSH-sė me partitė politike nė Kosovė, IRJM dhe Shqipėri? Nga cila parti keni pėrkrahje?
Alban Vjosa: FBKSH-ja ėshtė bashkim forcash politike, intelektuale dhe atdhetare shqiptare. Bashkėpunimi ynė me tė gjitha partitė shqiptare ka qenė dhe po bėhet mė i frytshėm. Ato janė pasuri kombėtare. Pa to ne nuk do tė ishim FBKSH.
Pyetje: Cili ėshtė raporti Juaj me Ali Ahmetin dhe Arbėr Xhaferin. A mbani kontakte me ta?
Alban Vjosa: Tė dy janė liderė tė dy partive shqiptare, pėr rrjedhojė, me ta dhe me bashkėpunėtorėt e tyre kemi kontakte tė vazhdueshme...
Pyetje: A jeni takuar kohėve tė fundit me Ali Ahmetin, pasi ai ditė mė parė ka deklaruar se nuk ėshtė parė me Ju qe 10 vjet?
Alban Vjosa: Me mua vėrtetė nuk ėshtė parė, sepse para fillimit tė luftės nė Maqedoni mua mė lidhte puna me "Shefin" e Ali Ahmetit. Tani ai ka lidhje me Kryetarin tonė. Dhe logjikisht duhet tė ketė lidhje...lufta ende s'ka mbaruar... E lė dikush, e vazhdon dikush tjetėr, deri sa tė zgjidhet plaga jonė shekullore...
Pyetje: Pse nuk e pėrkrahėt luftėn shqiptaro-maqedonase tė vitit 2001?
Alban Vjosa: Kush thotė se nuk e kemi pėrkrahur? AKSH-ja ėshtė e vėrtetė se ekzistonte para krijimit tė UĒK-sė sė Ali Ahmetit, por kur nisi lufta ajo iu bashkangjitė me tė gjitha potencialet e veta UĒK-sė. Kur pamė qė kjo luftė u ndėrpre nė kuadėr tė disa betejave qė sollėn njė palo marrėveshje me emrin "Marrėveshja e Ohrit", AKSH-ja, e udhėhequr politikisht nga FBKSH-ja, vendosi qė tė zhvillojė beteja tė reja, deri sa tė pėrfundojė kjo luftė e shenjtė, me realizimin e objektivit tė vetėm madhor - gjithė shqiptarėt nė trojet e tyre etnike nė njė shtet tė ribashkuar nė Ballkan.
Pyetje: Cili ėshtė raporti Juaj me z.Adem Demaēi. Bashkpunoni me atė?
Alban Vjosa: Adem Demaēi e ka filluar shumė mė herėt se ne kėtė punė qė ne bėjmė sot. Ai edhe ka pėsuar mė shumė se shqiptarėt e tjerė nga kjo rrugė. Adem Demaēi dhe tė tjerė personalitete kombėtare e kanė krijuar emrin e tyre, me veprėn e tyre. Nuk ka rrugė tjetėr pėr ne tė FBKSH-sė dhe AKSH-sė, pėrpos rrespektimit dhe dėgjimit tė zėrit tė tyre. Ata do tė mbeten kėshilltarėt tanė tė mirė...
Pyetje: Ministri shqiptar i Mbrojtjes, Pandeli Majko, dhe ai i rendit, por edhe qeveria shqiptare nė pėrgjithėsi janė kundėr Bashkimit tė trojeve shqiptare me mjete tė dhunės. Ato thonė se kjo mund tė ndodhė vetėm me integrime nė strukturat veriatlantike? Konkretisht a keni mbėshtetje nė Tiranė?
Alban Vjosa: Tė mė falni pė banalizimin, por qeveritė janė si kuajtė e karrocės, edhe qeveritarėt gjithashtu, ikin e vinė. Shteti mbetet, shqiptarėt mbeten. Ka njė pjesė tė pėrjetėshme nė ēdo shtet, pjesa e vėrtetė kombėtare, qė mendon dhe vepron nė ēdo regjim apo qeveri kombėtarisht. Me kėtė pjesė tė shtetit i ka tė mira marrėdhėniet FBKSH-ja.
Ju mundet edhe tė qeshni, sepse vėrtetė ėshtė pėr sarkazėm, por ka ndonjė ministėr apo edhe president nė hapėsirat shqiptare tė cilėt thonė: "Nė Shqipėrinė e Ribashkuar unė nuk mund tė jem dot ministėr ose president...(!)" dhe pengojnė!
Me "teorin e integrimeve" abuzohet. Ose qeveritarėt tanė tregohen naivė. NATO dhe BE janė qėllimi ynė, synimi ynė. Mirėpo si do integrohemi? Si komb shqiptar i ndarė nė 5 shtete tė ndryshme, qė pėr tė shkuar vėllai tek vėllai, apo prindėrit tek fėmijėt e tyre, u duhet tė marrin 5 viza nga shtete tė ndryshme, apo si njė komb i bashkuar shqiptar me njė shtet tė vetėm kombėtar? Po tė shkojmė nė BE dhe NATO mė vete, Shqipėria e brendshme e sotmja, mė vete Kosova, ndėrsa nė kuadėr tė FYROM-it shqiptarėt nė Maqedoni, nė kuadėr tė Serbisė dhe Malit tė Zi Kosova Lindore dhe Malėsia e Madhe etj., kjo do tė ishte njė mėnxyrė kombėtare. Vėrtetė mund tė bėheshim me dy "shtete", Shqipėrinė dhe Kosovėn, por kėto dy shtete do e kishin kokėn njėri nga Beogradi, tjetri nga Athina, dhe shtet shqiptar dhe pėr shqiptarėt nuk do tė kishim... Pastaj, marrim mė tė keqen, e cila nuk ėshtė e pamundshmja, sė paku nga pėrvoja historike. Ka patur njė Perandori Osmane, sikurse kishte njė perandori Austro-Hungareze. Kishte edhe njė Perandori Ruse, sikurse kishte edhe njė Traktat tė Varshavės, kundėrshtare e NATO-sė sė sotme. Ato nuk janė mė. Kėshtu nuk mund tė jenė mė nesėr as BE dhe as NATO. Dhe ne shikojmė qysh sot se ka mospajtime dhe kontradikta tė mėdha. Unė u them "partizanėve" tė integrimit: ku do shkojnė shqiptarėt nėse ndodhė kjo mėnxyrė? Do futen pėrsėri nė 5 shtetet ku ndodhen sot? Domethėnė do venė pėrsėri nėn kolonializėm? Ne, shqiptarėt, duhet nė rradhė tė parė tė ribashkohemi dhe pastaj tė integrohemi nė strukturat euroatlantike si komb shqiptar i bashkuar, ndryshe ēdo llojė "integrimi" tjetėr ėshtė neokolonializėm i pėrjetėshėm mbi shqiptarėt...
Pyetje: Duke u nisur nga pyetje paraprake, logjikisht lind njė pyetje tjetėr hipotetike. Poqese ne shqiptarėt qė jemi jashtė kufijve tė shtetit amė i ēlirojmė territoret dhe do tė dėshirojmė t'ia bashkojmė shtetit shqiptar, ēka nėse qeveria e tij nuk pranon njė gjė tė tillė?
Alban Vjosa: Nėse do tė ishin mundėsitė qė t'u "lexohej" shpirti shqiptarėve, sė paku 90 pėrqind e tyre kanė tė "shkruar" kur do vijė dita fatlume e ribashkimit kombėtar. Kjo pyetje hipotetike do pyetjen tjetėr hipotetike: "A do njė miop total qė s'sheh asgjė, dy sy tė shėndetshėm?" Shqiptarėt janė tė bindur qė vendi i tyre, kombi i tyre dhe populli i tyre do tė vuaj, siē po vuan, do tė jetė mė i varfėri dhe mė i pėrbuzuri nė Evropė e mė gjerė, pėr derisa nuk do tė ribashkohet. Kur tė ribashkohemi ne do tė bėhemi njė organizėm i plotė, jo invalid siē jemi sot, dhe kjo do tė na bėj kombin mė tė ndritur tė Evropės. S'ka qeveri qė e pengon kėtė "vullkan". Ne, shqiptarėt, kemi pėrvoja tė shumėta pėr rrėzimin e qeverive kuislinge.
Pyetje: A vepron AKSH-ja nė Kosovė?
Alban Vjosa: AKSH-ja vepron nė tė gjitha trojet shqiptare qė janė tė kolonizuara. Edhe nė Kosovė ėshtė AKSH-ja. Por atje AKSH-ja e ka tė ndaluar tė dalė me uniforma. Uniforma e vetme nė Kosovė duhet tė jetė ajo e KFOR-it, deri nė ēastin kur tė bindemi qė kjo uniformė punon pėr kolonizatorėt serbosllavė. Pastaj do shohim e do bėjmė...
Pyetje: A keni logjistikė dhe mjete financiare pėr pėrfundimin e luftės?
Alban Vjosa: "Logjistika" mė e fuqishme e jona ėshtė populli shqiptar, kudo qė ndodhet ai. Na ka mbajtur dhe do tė na mbajė mė mirė. Ne nuk presim nga "buxheti" i NATO-s apo i ndonjė shteti, qoftė ai edhe shteti i varfėr shqiptar. Ēdo gjė qė po bėjmė dhe do bėjmė e kemi planifikuar dhe mbėshtetur tek shpirti bujar dhe atdhetar i shqiptarėve, tė cilėt po dinė dhe do tė dinė ta fuqizojnė deri nė shkallėn e realizimit tė qėllimit final filizin e tyre AKSH-nė.
Rexhepi: Nuk ėshtė koha pėr deklaratė nė
parlament mbi pavarėsinė.
Elez Biberaj
7 shkurt 2003 (18:00 UTC)
Degjoni
intervisten (RealAudio)
Kryeministri i Kosoves Bajram Rexhepi, i cili dje mori pjesė nė lutjen e mėngjesit
nė Uashington, i tha Zėrit tė Amerikės se vėmendja kėtė
vit duhet tė pėrqėndrohet nė konsolidimin e institucioneve dhe nė arritjen
e pėrparimeve nė tė gjitha fushat.
EB: A mund tė fillojmė zoti Kryeministėr me reagimin tuaj ndaj nismės sė njė grupi tė deputetėve nė Parlamentin e Kosovės. A ėshtė koha qė Parlamenti tė merret me kėtė ēėshtje?
BR: Edhe unė i ndaj shqetėsimet e bashkėsisė ndėrkombėtare dhe nė njė mėnyrė dua ti pėrcjell edhe shqetėsimet e miqėve tanė amerikanė si nė Departamentin e Shtetit ashtu edhe nė Kėshillin e Sigurisė Kombėtare tė cilėt janė mjaft tė shqetėsuar me kėtė nismė. Nė kohėn kur vėmendja e Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės ėshtė e pėrqėndruar drejt krizės nė Irak dhe Korenė e Veriut, dhe nė kohėn kur zoti Gjingjiq ka dalė me disa deklarata ose kėrkesa tė cilat janė konsideruar si mjaft negative nga ana e Departamentit tė Shtetit dhe Kėshillit pėr Siguri Kombėtare, tė hyjė njė iniciativė e tillė nė Parlament mendoj se ėshtė kohė e papėrshtatshme dhe sigurisht qė atėherė edhe ne ulemi, nė njė ekuivalencė me ato qė ka kėrkuar zoti Gjingjiq. Pra, mendoj qė nė kėtė moment pjekuria jonė politike duhet tė jetė nė nivel pėr arsye se nuk ėshtė koha pėr kėtė deklaratė dhe duhet tė presim njė moment shumė mė tė volitshėm. Mendoj se vėmendja jonė kėtė vit duhet tė pėrqėndrohet nė konsolidimin e institucioneve tona dhe nė arritjen e pėrparimeve nė tė gjitha fushat dhe pastaj tė shohim nė vitin 2004, 2005.
EB: Zoti kryeministėr, kėto ditė ju keni zhvilluar njė seri takimesh me zyrtarė tė Departamentit tė Shtetit kėtu nė Washington. Pėrveē ēėshtjes qė sapo e diskutuam, cilat ishin disa nga ēėshtjet qė u diskutuan nė kėto takime dhe a keni mbėshtetjen e palės amerikane pėr ēėshtjet qė ju shqetėsojnė ju mė sė shumti?
BR: U diskutua rreth shumė ēėshtjeve tė tjera, siē ėshtė ēėshtja e transferimit tė kompetencave, qė do tė jetė njė proces, dhe shpresojmė se gjatė vitit 2003 shumica e tyre do tė transferohen me aq sa ne do tė jemi tė gatshėm ti marrim kompetencat. Po ashtu u diskutua pėr njė pėrparim drejt standardeve, edhe pse edhe zyrtarėt amerikanė u pajtuan qė duhet tė flasim sa mė pak pėr standarde por tė veprojmė nė mėnyrė aktive dhe nė kohėn e duhur atėherė mund tė fillojė edhe ēėshtja e definimit tė statusit tė Kosovės. Po ashtu u shprehėn shqetėsime edhe rreth disa incidenteve sporadike qė kanė ngjarė nė Kosovė, pastaj paralajmėrimeve se aty kėtu dalin persona tė maskuar ose ndaj sulmit nė stacionin policor (nė Pejė). Ishin kėto shqetėsime tė miqve tanė amerikanė. U bisedua edhe ēėshtja e kthimit, ku ne i prezentuam pengesat reale qė janė prezente jo vetėm te kosovarėt por nė rend tė parė edhe nga pala serbe, tė cilėt me mesazhe tė ngjashme qė i ka dhėnė zoti Gjingjiq pėr kthimin e ushtrisė dhe policisė qė ėshtė njė mesazh shumė i keq, i dekurajojnė serbėt tė mos integrohen por pėrkundrazi tė kenė qėndrim refuzues. Tė gjitha kėto shqetėsime tonat ne i paraqitėm dhe theksuam se ne do tė pėrmbushim pjesėn tonė tė obligimeve nė kėtė drejtim. Edhe njė herė dua tė potencoj se kryesisht vėmendja e miqve amerikanė dhe e ndėrkombėtarėve tė tjerė ėshtė nė progresin drejt integrimit tė minoriteteve.
EB: Zoti Kryeministėr, dje administratori Michael Steiner ishte nė New York ku paraqiti njė raport nė Kėshillin e Sigurimit dhe ku mbajti qendrim mjaft kritik ndaj udhėheqėsve tė Kosovės. Sipas tij, udhėheqėsit e Kosovės, nuk po bėjnė aq sa duhet pėr zgjidhjen e problemeve madhore shoqėrore dhe ekonomike. Si u pėrgjigjeni kėtyre kritikave?
BR: Mendoj se ka vend ndoshta tė kritikohemi nė atė aspekt sepse duhet njė angazhim mė i madh i tė gjithė neve, mirėpo nuk qėndrojnė kritikat vetėm nė atė drejtim qė faji ėshtė vetėm te vendorėt, pėr arsye se faji ėshtė edhe te ndėrkombėtarėt, pasi shumica e fushave ku bėhen kritikat janė e drejtė e rezervuar dhe ende nuk ėshtė bėrė transferimi i kompetencave. Ne jemi shumė tė gatshėm tė marrim mė tepėr kompetenca sidomos sa i pėrket zhvillimit ekonomik, privatizimit dhe ēėshtjeve tė tjera, dhe atėherė mund tė kėrkohet njė pėrgjegjėsi mė e madhe. Pra, kėto janė procese tė ardhshme afatshkurta tė cilat janė planifikuar pėr nė vitin 2003 nė mėnyrė qė bashkėrisht me UNMIK-un tė jemi mė aktivė dhe mė efikasė nė obligimet qė dalin para nesh.
EB: Por ju nuk mendoni se po shkohet drejt njė acarimi midis palės shqiptare dhe administratės ndėrkombėtare nė Kosovė?
BR: Jo, kishte disa tensionime diku nė periudhėn para vitit tė ri, qė janė edhe tė kuptueshme pėr arsye se ne kėrkojmė qė tė kemi mė tepėr kompetenca qė tė dėshmojmė pėr punėn tonė dhe nė situatėn qė ishim, qė nė shumicėn e rasteve ne ishim mė shumė nė cilėsinė e njė vrojtuesi se sa tė njė pjesmarrėsi aktiv nė proces, ka pasur vend edhe tė kritikohemi. Mirėpo, qė tė ketė vend kritika, duhet sė pari tė kemi edhe kompetenca. Pra ėshtė njė ndėrlidhshmėri e kėtyre proceseve.
EB: Kohėt e fundit duket se nė marrėdhėniet midis tre partive kryesore politike qė janė nė parlament, LDK-ja, PDK-ja dhe Aleanca, ka pasur njė ashpėrsim. Si ndikon kjo nė funksionimin e qeverisė, nė funksionimin e Parlamentit?
BR: Jo, nuk do tė thoja qė ka pasur ashpėrsim. Pėrkundrazi, shihet njė bashkėpunim shumė mė i ngushtė nė Parlament. Njė klimė tė tillė ne dėshirojmė ta pėrcjellim edhe nė Qeveri. Ndodh qė disa ministra nganjėherė marrin nuanca partiake mė tepėr dhe unė jam idhtar i parimit qė nė qeveri tė ketė sa mė pak ndikim politik qė ne tė orientohemi nė detyrat tona prioritare dhe nė atė mėnyrė tė jemi shumė mė efikasė, pra tė koncentrohemi nė konsolidimin e qeverisė dhe pėrballė obligimeve qė dalin pėrpara nesh, pėr arsye se pa njė pėrqėndrim tė mirėfilltė nė detyrat prioritare tė qeverisė, ndikimet politike mund tė na shkaktojnė probleme.
EB: Zoti Kryeministėr edhe njė pyetje lidhur me kryeministrin serb Gjingjiq. Siē duket, kohėt e fundit, ai ka filluar tė merret shumė me ēėshtjen e Kosovės. Megjithėse, kėrkesat e tij nuk janė pranuar nga komuniteti ndėrkombėtar, duket se ai ka njė strategji pėr Kosovėn. Po pala shqiptare ka njė strategji tė qartė dhe a ekziston konsensusi politik nė Kosovė pėr realizimin e pavarėsisė?
BR: Zoti Gjingjiq ka filluar tė merret me Kosovėn kohėt e fundit. Deri vonė ata kanė pasur tė them ashtu njė libero, zotin Ēoviq, pra zoti Gjingjiq dhe zoti Koshtunica nuk janė marrė me problemin e Kosovės. Mirėpo tani kėtė e bėjnė edhe pėr ēėshtje personale, pėr arsye se rejtingu i zotit Gjingjiq ka rėnė mjaft. Mendohet se jashtė koalicionit DOS ai ka ndoshta vetėm 8 pėrqind mbėshtetje. Pra, zakonisht kur duan tė rrisin numrin e votuesve atėherė luajnė me letrėn e Kosovės, me njė nacionalizėm. Mirėpo, ai ka edhe planin e tij strategjik. Ai (Gjingjiq) nuk ėshtė i interesuar pėr njė zgjidhje tė them tė ēfarėdo raporti qė tė qėndrojė Kosova, ai ka pėr qėllim ndarjen e Kosovės, ai ėshtė qėllimi final qė e ka shprehur edhe mjaft haptas. Kosovės kjo nuk i konvenon. Pėr fat tė keq ne nuk kemi njė platformė tė pėrbashkėt se si do tė zhvillohen kėto procese. Mendoj se gjatė vitit 2003 ne, tė gjitha subjekete politike dhe institucionet, duhet tė pėrgatitemi, tė pėrgatisim njė platformė tė pėrbashkėt e cila do ta ketė edhe afatizimin se nė ēfarė kohe ēka duhet tė ndėrmarrim dhe bashkarisht tė arrijmė qėllimin tonė qė ėshtė pavarėsia e Kosovės.
Thekse nga
intervista e Presidentit tė Kosovės, Ibrahim Rugova dhėnė TV KosovėsVOA: Zoti Hartmann nė Kosovė janė bėrė kritika kėto ditė se arrestimet e fundit kanė qėnė politikisht tė motivuara, se janė njė formė pėr tė goditur Trupat Mbrojtėse tė Kosovės. Cili ėshtė reagimi juaj?
M.H.: Nė radhė tė parė pėrse mendojnė ata se ėshtė politikisht i motivuar. A i njohin ata faktet? A mos mendojne se janė politikisht tė motivuar se ish-anėtarė tė UĒK-sė ose anėtarė tė TMK-sė janė arrestuar? Kjo nė vetvete nuk i bėn kėto politikisht tė motivuara. Kjo thjesht do tė thotė se kėta janė njerėzit pėr tė cilėt ka fakte se kanė kryer krime. Me lejoni tė shpjegoj se si funksionon sistemi. Ky nuk ėshtė mė sistemi penal qė funksiononte nė Kosovė nė vitet 90. Sistemi i tanishėm parashikon njė mbrojtje tė fortė tė tė drejtave tė njeriut. Polici nuk shkon thjesht tek prokurori pėr tė kėrkuar arrestime sipas qejfit. Ky ėshtė njė proces mė i gjatė. Shumica e rasteve me tė cilat jam marrė dhe nuk dua tė flas kėtu konkretisht pėr rastet e fundit, por jam nė dijeni nė pėrgjithėsi me shumicėn e rasteve. Atyre u ka paraprirė njė proces i gjatė hetimor, qė ka zgjatur prej muajsh ose mė shumė. Hetimet kryhen nga policia, prokurori nė bazė tė ligjit duhet tė mbikqyrė dhe tė udhėzojė policėt. Ata vinė tek ne me faktet dhe ne u themi nė se ato janė tė mjaftueshme apo jo, janė apo jo tė pranueshme nga gjykata. Dhe kur ata janė tė gatshėm me njė rast dhe na e sjellin pėr shqyrtim, atėhere nė bazė tė ligjit ne vendosim nė se ka apo jo baza pėr tu ēuar nė gjykatė. Nė kėtė moment bėhet arrestimi, ne shkojmė para gjykatėsit-hetues, i cili pasi dėgjon argumentat e prokurorit, dėgjon edhe deklaratėn e tė pandehurit, nė se ai bėn njė tė tillė. I pandehuri po ashtu ka tė drejtė tė paraqitet me avokat mbrojtės. Dhe pastaj merret vendimi. Po zgjatem kėtu se kjo ėshtė e rėndėsishme dhe njerėzit shpesh nuk e kuptojnė. Nė se avokati mbrojtės, nuk ėshtė dakort me vendimin e gjykatėsit hetues, ai mund ta apelojė vendimin para njė trupi gjyqėsor prej 3 gjykatėsish tė cilėt po ashtu njihen me provat dhe faktet dhe marrin vendimin. Nė shumė raste mund tė bėhet apelim edhe tek 3 anėtarė tė tjerė tė gjykatės sė lartė. Tani mė thoni ju, a ka kėtu motive politike, nė se 7 gjykatės, prokurori dhe policia tė gjithė mendojnė se duhet bėrė njė arrestim?
VOA: Autoritetet mė parė kanė bėrė arrestime nga ish luftėtarėt e UĒK-sė, pėr ti liruar ata mė pas pėr mungesė provash. A ka ndikuar kjo nė dėmtimin e kredibilitetit tė zyrės tuaj?
M.H.: Absolutisht jo. Kjo tregon se sistemi funksionon. Nė se ai nuk do tė funksiononte, atėhere ata qė duheshin liruar do mbaheshin tė arrestuar. Kjo tregon se nė se gjykatėsit arrijnė nė pėrfundimin se provat nuk janė tė mjaftueshme atėhere personi duhet liruar. Kėshtu funksionon sistemi. Policia dhe prokurori nuk mund tė jenė asnjėhere 100 pėrqind tė pagabueshėm. Por kjo nuk do tė thotė qė e ka fajin sistemi. Jam i ndėrgjegjshėm pėr rastet qė nėnkuptoni. Si to ka edhe tė tjera. Nga ana tjetėr ka plot shqiptarė dhe serbė tė Kosovės qė janė arrestuar dhe janė mbajtur nėn arrest.
VOA: A ka besim popullsia tek sistemi i drejtėsisė nė Kosovė?
M.H.: Pėr kėtė duhen pyetur njerėzit. Unė shpresoj qė ata tė kenė besim. Nuk janė vetėm njerėz si unė, por edhe zyrtarė nga Kėshilli i Evropės, OSBE-ja dhe gjithė organizatat jo-qeveritare qė ndjekin punėn tonė. Ka raporte pėr punėn qė bėj unė. Raporte publike. Nga ana tjetėr sistemi i sotėm ėshtė shumė i ndryshėm nga ai i veteve 90. Ligjet kanė ndryshuar. Nė vitet 90 i pandehuri nuk kishte tė drejtė pėr mbrojtje juridike dhe aq mė pak mbrojtje falas. Nuk kishin tė drejta pėr paralajmėrimet e policisė. E gjithė kjo ka ndryshuar. Dhe standarti i vendosur sot, i caktuar nga Kėshilli i Evropės, ėshtė mandje edhe mė i lartė se nė disa vende tė tjera tė Evropės. Pra sot egziston njė sistem i ndryshėm dhe prandaj njerėzit duhet tė kenė besim tek ai.
VOA: Ju keni shkuar nė Kosovė pas njė pėrvoje si prokuror kėtu nė Shtetet e Bashkuara ku sistemi i drejtėsisė ėshtė ndėr mė objektivėt dhe mė tė pavarurit. Sa i pavarur ėshtė sistemi nė Kosovė, pėr shembull, ju nė punėn tuaj si prokuror, kur do bėni ndonjė arrestim tė ndonjė figure tė njohur, keni nevojė tė konsultoheni me drejtuesit e administratės civile?
M.H.: Jo nuk kam nevojė tė konsultohem me ta. Nė se kam njė rast pėr tė cilin jam i bindur se mund ta kaloj nė gjyq, takohem me policinė dhe nė se u jap atyre dokumentin e akuzės dhe ata janė gati pėr arrestimin, pėr kėtė nuk kam nevojė pėr miratim nga dikush tjetėr. Ky ėshtė njė veprim i pavarur i prokurorit. Pėr zinxhirin e komandės nė polici duhet folur me ta. Ka patur kritika pėr vonesa nė arrestime, por mos harrojmė se edhe policia ka problemet e veta. Nė se policia do bėjė njė arrestim ajo ka nevojė pėr mjetet e veta, pėr njerėz, pėr burime, pėr planifikim. Por deri mė sot mua nuk mė ėshtė dashur tė konsultohem me njeri. Kėtė tė drejtė ma jep ligji.
Shkup, 2 prill 2002
Nė njė intervistė qė ia ka dhėnė "Veēerit" tė Shkupit, kryetari i
Kėshillit Koordinues tė Subjektit Ushtarako-Politik tė Shqiptarėve tė Maqedonisė,
Ali Ahmeti ka thėnė se ai tash disa herė u ka bėrė publikisht thirrje pėr takim
Trajkovskit dhe Georgievskit, por nuk ka marrė pėrgjigje nga ta.
Ali Ahmeti, lider i pėrparshėm i UĒK-sė dhe aktualisht kryetar i Kėshillit Koordinues
tė Shqiptarėve tė Maqedonisė, siē e thekson edhe "Veēeri" - gazetė
maqedonase e Shkupit, nė intervistėn dhėnė pėr numrin e djeshėm tė saj, qė botohet
nė gati dy faqe, ndėr tė tjera ka thėnė se disa herė publikisht u ka bėrė thirrje
pėr takime Trajkovskit, kryetar i Maqedonisė dhe Georgievskit, kryeministėr,
por deri mė tash nuk ka marrė kurrėfarė pėrgjigje.
Ahmeti nė kėtė intervistė thotė se nė Kėshillin Koordinues ende nuk kanė biseduar
pėr atė se si do tė dalin nė zgjedhje, por ka thėnė se realisht mendon se as
shqiptarėt dhe as partitė maqedonase pėr katėr vjetėt e ardhshėm nuk kanė nevojė
pėr ndonjė fushatė zgjedhore. Nuk kanė nevojė pėr kėtė, ka thėnė ai, sepse para
tyre ėshtė implementimi i Marrėveshjes Kornizė tė Ohrit. Ai gjithashtu ka thėnė
se fushatė pėr zbatim tė Marrėveshjes sė Ohrit duhet tė ketė, por jo tė jetė
ajo fushatė e njerit kundėr tjetrit, ndėrsa ka theksuar se qėllim i kėtyre zgjedhjeve
ėshtė dhe do tė jetė qė tė zgjidhen njerėz me moral dhe tė pakorruptueshėm.
Unė jam i sigurt se nė kėto zgjedhje njerėzit do tė shikojnė cilėsinė, sepse
popullit i ka ardhur deri nė fyt nga partite. Ali Ahmeti ka thėnė, sipas "Veēerit"
se konsideron qė PDK (Partia Demokratike Kombėtare) duhet tė heqė dorė nga ideja
pėr federalizim tė shtetit dhe ka theksuar se pavarėsimi i ardhshėm i Kosovės
nuk do tė iniconte kurrfarė referendumi nė Maqedoni pėr shkėputje tė shqiptarėve.
"Ne duhet ta shohim Maqedoninė si shtet tonin, edhe maqedonasit edhe shqiptarėt"
dhe "absolutisht nuk duhet tė ekzistojė kurrfarė frike nga federalizimi",
i ka thėnė Ali Ahmeti "Veēerit". Ai ka thėnė se ėshtė shumė i interesuar
pėr zbardhjen e fatit tė tė kidnapuarve shqiptarė dhe tė tė zhdukurve maqedonas
dhe ka theksuar veēmas se nė mesin e tė kidnapuarve shqiptarė ėshtė edhe daja
i tij, Ruzhdi Veliu, duke shtuar thėnė se pėrfaqėsues tė Gjykatės sė Hagės kanė
kontaktuar edhe me tė pėr ēėhtjen e tė zhdukurve. Ish-lideri politik i UĒK-sė
ka folur edhe pėr Fondin "Liria Kombnėtare", pėr tė cilin ka theksuar
se e ka kryer funksionin e tij, ndėrsa pėr rolin e "Hoxhės" sė madh
nga Prizreni, pėr tė cilin ėshtė pyetur se a do tė pėrdoret sėrish, Ahmeti ka
thėnė se "ai tashmė e ka dhėnė kontributin e tij".
Akuzave maqedonase se pėr luftėn janė shfrytėzuar mjete tė fituara nga droga,
qė i lanson si propagandė pala maqedonase, Ali Ahmeti, kryetar i Kėshillit Koordinues,
qė ende nuk e pranon publikisht se ėshtė lider i tashėm dhe pėr njė periudhė
tė caktuar edhe i ardhėshėm i shqiptarėve tė Maqedonisė, pėr "Veēerin"
ka thėnė se "dihet fort mirė se ai qė merret me drogė nuk ndihmon punė
tė kėtilla.
Ali Ahmeti edhe pėrmes gazetės maqedonase tė Shkupit i ka konfirmuar disa pohime
se sė shpejti do tė vendoset pėr tė jetuar nė Shkup. Ai ka thėnė se amnistia
tashmė ėshtė punė e kryer dhe se mund tė pritet tė realizohet sė shpejti, por
ka theksuar se mė parė se tė vinte nė Shkup do tė shkojė njė herė te familja
e tij, nė vendlindjen e tij, atje ku e ka nėnėn, vėllezėrit dhe motrat.
Sa u pėrket takimeve me tė nė Shipkovicė, ku ėshtė dashur dje tė hyjė policia
etnikisht e pėrzier, punė qė nuk ėshtė bėrė, pos hyrjes nė Vicė e Sellcė, Ali
Ahmeti, ka thėnė se ata vetė do t'i presė dhe do tė pijė kafenė me ta, ndėrsa
ka theksuar se edhe maqedonasit, ata qė duan, lirisht mund tė vijnė nė Shipkovicė,
ashtu siē shkojnė nė Delēevė apo nė ndonjė qytet tjetėr tė Maqedonisė.
Gazeta "Veēer" njėkohėsisht me kėtė bisedė, nė shumė vende komentuese,
ka bėrė edhe njė intervistė me mė shumė pyetje tė shkurtėra drejtuar liderit
tė shqiptarėve tė Maqedonisė, Ali Ahmetit, tė cilėn po e japim nė tėrėsi.
Pyetje: Prej nga nofka "Abaz"?
Ahmeti: Edhe kjo ka historinė e vet. Nė vitin 1984 ika nga Maqedonia.
Dy herė isha burgosur, pėr tė tretėn herė kur erdhėn tė mė marrin isha i rrethuar,
por arrita t'u iki. Nė burg isha pėr shkak tė demonstratave tė vitit 1981, nė
Kosovė. Kur u arratisa, UDB-ja ishte aktive kudo dhe qė tė mos i rrezikoja edhe
njerėzit me tė cilėt takohesha nė Zvicėr, atyre u prezentohesha si Abazi nga
Tetova.
Pyetje: Pse ndiqeshit nė Maqedoni, pėr shkak tė kontrabandės me armė?
Ahmeti: Po ēfarė kontrabande me armė, ore! As babė e as babgjysh nuk
janė marrė me kontrabandė me armė, e lėre mė unė!
Pyetje: A e doni Maqedoninė?
Ahmeti: Unė e dua vendin tim.
Pyetje: A i respektoni simbolet e tij shtetėrore?
Ahmeti: Po, kur pėrdoren nė pėrputhje me Marrėveshjen Kornizė. Bashkėrisht
duhet tė merremi vesh edhe pėr simbolet e edhe pėr gjuhėn.
Pyetje: Mendoni se edhe njė herė duhet tė merremi vesh bashkėrisht
pėr stemėn dhe pėr flamurin e Maqedonisė?
Ahmeti: Jam i sigurt se duhet tė shikohet Marrėveshja e Ohrit, se nė
tė janė edhe simbolet, stema e flamuri. ēdo zgjidhje duhet tė arrihet me marrėveshje.
Pyetje: A do tė thotė kjo se duhet tė presim qė tė kemi edhe flamur
tė ri tė Maqedonisė, se do tė kemi simbole tė reja?
Ahmeti: Kjo ēėshtje duhet tė diskutohet. Duhet tė ekzistojė flamur shtetėror
qė do tė jetė edhe imi edhe yti. Kjo, sepse ka dhe do tė ketė edhe flamur shtetėror
e edhe simbole kombėtare.
Pyetje: Thoni se kėtė flamur shtetėor tė Republikės sė Maqedonisė
nuk e ndjeni si tuajin?
Ahmeti: Ne nuk kemi vendosur pėr atė flamur dhe askush nuk na ka pyetur
fare. Edhe shqiptarėt dhe maqedonasit bashkėrisht duhet tė vendosin pėr kėtė
dhe jo qė njėra palė ta pėrdorė, ndėrsa tjetra ta hudhė poshtė. Pėr kėtė ēėshtje
duhet biseduar hapur, sepse kjo nuk ėshtė ndonjė tabu-temė. PPD dhe PDSH nuk
kanė votuar pėr atė Kushtetutė, kurse simbolet dhe gjithė ēėshtjet e tjera janė
nė atė Kushtetutė.
Pyetje: Mė thoni z.Ahmeti, si do tė reagoni nėse dikush hyn dhe ju
sulmon nė oborrin tuaj?
Ahmeti: Edhe unė kėshtu do t'u pyesja juve. Si do tė reagonit nėse vjen
dikush dhe ju sulmon nė shtėpinė tuaj?
Pyetje: Sigurisht se do tė mbrohesha
Ahmeti: Edhe unė do tė mbrohesha.
Pyetje: Po mu kėtė e bėri edhe Maqedonia.
Ahmeti: Po, e bėri kėtė Maqedonia, por e bėri nė atė pjesė ku jetoj unė.
Pyetje: Atje u sulmua Maqedonia.
Ahmeti: Maqedonia nuk u sulmua kėtu, por atje u aktualizuan kėrkesat
politike.
Pyetje: A mendoni se keni kredibilitet tė mjaftueshėm politik qė ta
bėnit vetė gjithė atė qė e bėtė, po prapa jush qėndron ndonjė makineri?
Ahmeti: Kam shumė miq dhe shokė tė ngushtė me tė cilėt punoj.
Pyetje: A gėzoni mbėshtetje nga faktori ndėrkombėtar?
Ahmeti:Sigurisht, bashkėsia ndėrkombėtare na ndihmoi tė dy palėve, sa
shqiptarėve, aq edhe maqedonasve. Por, nė luftė nuk na ndihmoi askush. Vetė
ndihmuam vetveten.
Pyetje: Prej nga u furnizuat me armė?
Ahmeti:Unė sisha nė logjistikė.
Pyetje: Kjo nuk ėshtė arsyetim. Si lider ėshtė dashur ta dini.
Ahmeti: Nė Ballkan armė ka sa tė duash.
Pyetje: Kush ju financoi gjatė luftės?
Ahmeti: Shqiptarėt, qytetarė tė Maqedonisė.
Pyetje: A keni marrė tatim nga ta?
Ahmeti: Jo, ata vetė kanė dhėnė kontribute vullnetare.
Pyetje: Ka patur reagime tė mėdha nga shqiptarėt se paratė ua keni
marrė me zor?
Ahmeti: Nuk u besoj gjėrave tė tilla.
Pyetje: E kush po ju financon tani?
Ahmeti: Edhe tash qytetarėt.
Pyetje: Deri kur do tė jetoni nė llogari tė qytetarėve?
Ahmeti: Deri sa tė gjej ndonjė punė.
Pyetje: Ēfarė do tė dėshironit tė punoni?
Ahmeti: Shohim e bėjmė.
Pyetje: Ēfarė jeni me profesion?
Ahmeti: Pedagog. Kam mbaruar Fakultetin Filozofik nė Prishtinė. Pyetje:
Sa vjeē ishit kur u larguat prej kėtu?
Ahmeti: 23 vjeē. Mė parė kam mėsuar nė shqip nė gjimnazin "Mirko
Milevski" tė Kėrēovės. Si lėndė e kam mėsuar edhe maqedonishten dhe atėherė
e kam folur mė mirė. Nė Zvicėr jam marrė me punė tė ndryshme, nga ato fizike
deri te ato intelektuale.
Pyetje: A vlerėsoni se janė moralisht tė pastėr dhe tė pakorruptuar
Xhaferi, Ymeri dhe kompanjonėt e tyre?
Ahmeti: Kam patur kontakte dhe ate tė rregullta me Xhaferin dhe Ymerin.
Jam i kėnaqur nga bashkėpunimin me ta, ndėrsa me tė tjerėt nuk jam takuar dhe
nuk i njoh.
Pyetje: A ndjeheni i njė niveli me Xhaferin apo mė i fuqishėm?
Ahmeti: Populli ėshtė ai qė do tė gjykojė pėr kėtė. Pėr kėtė do tė mund
tė flitet vetėm pas zgjedhjeve. Aty maten forcat e njė subjketi.
Pyetje: Ēfarė mendoni pėr Thaēin (Menduhin) dhe pėr Vejselin?
Ahmeti: Nuk mbėshtetem nė fjalėt qė thuhen nė pazar
. Pyetje: Nėse nė PPD dhe nė PDSH ka struktura tė korruptuara, pse
po hyni nė alencė me ta?
Ahmeti: Korrupcionin duhet ta luftojmė. Hesapet me tė do t'i qėrojmė
bashkėrisht. Nuk mund tė kesh organizėm tė shėndoshė nėse ke njėrėn anė tė sėmurė
dhe tjetra tė funksionon mirė.
Pyetje: A po planifikoni tė formoni parti politike?
Ahmeti: Sigurisht qė do tė merrem me politikė. Nuk do tė thotė se duhet
tė keshė parti politike dhe tė merresh me politikė. Megjithatė sigurisht qė
planifikoj, por deri atėherė do tė punoj dhe ndihmėn tonė do ta jap nė partitė
tona dhe nė shoqėrinė tonė.
Sot,
mė 18 shkurt 2002, nė tė pėrditshmen Zėri nr.657 nė faqen e katėrt,
ėshtė botuar pjesa e parė e njė interviste me Baton Haxhiun, i cili duke
folur pėr protestat e vitit 1997 si dhe pėr mua personalisht ka thėnė njė
varg tė pavėrtetash. Pėr hir tė informimit tė drejtė tė opinionit publik
vendosa tė bėj kėtė demant, thuhet nė fillim tė reagimit tė Albin
Kurtit, njėrit prej liderėve studentorė tė vitit 1997, tė lėshuar tė hėnėn
pėr media lidhur me njė intervistė qė publicisti dhe gazetari Haxhiu i ka dhėnė
tė pėrditshmes Zėri.


P.S.nga:ERENIKU-kėtė bisedė u munduam ta shtrojmė nė njė formė sa mė tė lirė dhe tė lehtė,pa u thelluar mė shumė,ngase na merr mendja ,se pėr mė shumė; rreth nesh- shqiptarėve dhe relegjioneve tė tyre,bota njihet pikėrisht pėrmes njerėzve tanė tė mėdhenj,me tė cilet ereniku do tė jetė nė kontakt tė vazhdueshėm.Tė bėjmė pėrpekje tė pėrgjithshme kudo qė jemi,qė tė rrisim,gjithnjė e mė shumė-ditė pas dite -numrin e miqėve dhe forcimin e lidhjeve tona me botėn -pikerisht atė Botė Perėndimore,tė cilės i madhi ynė Naim Frashėri i referohej qė nė atė kohė:



I.Kadare :Jemi duke pėrjetuar gati njė katastrofė morale. Vetėm njė katastrofė e tillė morale lejon qė ti vlerėsojmė me tė njėjtinkut si viktimat, ashtu edhe xhelatėt e tyre. Kėtė e kam theksuar pandėrprerė, edhe kur ėshtė ēėshtja e Kosovės : nuk po flasim mė pėr tė vdekurit shqiptarė, sikur kėto vdekje janė bėrė banale, edhe pse vrasje tė tilla tani ka ēdo ditė dhe nė mėnyrė konstante. Tani mė, po flasim vetėm pėr vrasjen e serbėve, dhe po shihet se ky fenomen ėshtė bėrė edhe pėrparėsi e bashkėsisė ndėrkombėtare. Kjo po shkakton ngritjen e mitit tė pamundėsisė sė njė paqeje nė kėtė rajon tė Ballkanit. Kjo favorizon hienat qė kėrkojnė krime dhe gjak. Pėr tė patur rehati kėtu, duhet ndėrprerė tė gjitha kėto provokime, duke pėrfshirė kėtu edhe provokimin mė tė madh, mbajtjen peng tė mbi 7000 shqiptarėve nė Serbi, tė cilėt janė marrė me dhunė, gjatė tėrheqjes sė armatės sė Beogradit. Nėse dėnohet marrja peng e njerėzve nė Ēeēeni, pse mos tė dėnohet edhe ky rast ? E shoh tė pamoralshme, qė sot gjithnjė i survejojmė veprimet e shqiptarėve, e nė anėn tjetėr nuk ndėrmarrim asgjė pėr ti evituar shkaqet e burimeve tė kėtij nervoziteti tė tyre. Shqiptarėt nuk mund tė jenė njerėz tė pėrkryer, engjėj nė Ballkanin barbar. Duhet kėrkuar nga tė gjithė qė tė pėrmisohen.
I.Kadare :Po ju them sinqerisht : nėse kam njė ėndėrr tė madhe, atėherė, ajo ėshtė qė ta shoh Ballkanin e paqėsuar, e mbi tė gjitha, ti shoh Shqiptarėt dhe serbėt tė paqėsuar ndėrveti. Do tė duhet filluar qė tė bėhet presion mbi Serbinė, nė mėnyrė qė ajo tė pranojė krimin e vet, tė ushtruar ndaj popullit shqiptar tė Kosovės. Nėse ajo do ta bėnte kėtė, atėherė, shpirtrat e shqetėsuar tė Kosovės, do tė fillojnė ta gjejnė qetėsinė e tyre. Shqiptarėt do tė jenė tė qetėsuar, kurse serbėt do tė lehtėsoheshin nga ndjenja e tyre, se ata kanė tė drejtė tė vrasin shqiptarė. Pranimi i kėtij krimi, nuk do tė jetė njė akt moralizues, por si rezultat i menjėhershėm dhe konkret i tij, do tė jetė ulja e tensioneve dhe hapja e horizonteve tė reja. Kjo do tė ndryshonte rrėnjėsisht klimėn psikologjike nė Ballkan. Unė se kuptoj dot, pse nuk insistohet mė shumė nė pėrparėsitė e kėtij aspekti. Po bėhet e kundėrta : po kėrkohet nga shqiptarėt qė ti falin serbėt ! Kjo nuk ėshtė vetėm mizore por ėshtė edhe raciste. Nėse serbėt do tė fillojnė tė vėnė nė lėvizje tė parėt mekanizmin e kėrkesės sė faljes, atėherė, kjo do tė shoqėrohej me njė pėrgjigje tė njejtė pozitive tė shqiptarėve. Mirėpo, ata nuk po e bėjnė kėtė. Madje, kėtė nuk po e bėnė as opozita serbe. Pikėrisht nė njė qytet si Nishi, i cili mbahet nga opozita serbe, u dėnua me 12 vjet burg, poetja shqiptare Flora Brovina, me akuzė se ka mbrojtur idenė e njė « Shqipėrie tė madhe » !
I.Kadare :Opozita serbe ėshtė ngėrthyer nė tė njetin mit pėr Serbinė e madhe, nė tė njetėn mitologji historike, qė sipas saj, Kosova ėshtė zemra e kombit serb. Njė pjesė e kėsaj opozite, nė tė vėrtetė sėshtė gjė tjetėr, pos njė marionetė nė duartė e Millosheviqit. Pas luftės sė Dytė Botėrore, Gjermania dėnoi krimet naziste, qė ishin bėrė nė emėr tė saj. Ky ka qenė njėri ndėr kushtet kryesore, qė ajo tė kthehej nė skenėn politike. Para njė provimi tė tillė fundamental ėshtė edhe opozita serbe : ajo do tė bėhet e pavarur, e lirė dhe e aftė pėr tė bėrė politikė, vetėm nėse pranon tė dėnojė krimin serb nė Kosovė.
I.Kadare :Nė botėn tonė kemi njė mungesė koherence tė moralit. Pikėrisht nga kjo, tanimė nuk po insistohet nė kėtė aspekt. Shi pėr kėtė, madje po e bėjmė edhe tė kundėrtėn, siē ėshtė rasti me Zonjėn Karla de la Ponte, qėndrimi i paparanueshėm i sė cilės, bėn qė tė barazohen krimet e njėrės palė me tė tjetrės. Pėrse kjo Zonjė dėshiron qė me ēdo kusht, tė sjell « gjithashtu » edhe shqiptarėt, para Gjykatės Ndėrkombėtare tė Hagės tė cilėn e drejton ajo? Unė se kuptoj dot kėtė. Nėse ajo dėshiron tė zėrė kriminelė shqiptarė, madje edhe pėr tė dhėnė shembul, atėherė, le ta bėjė kėtė duke i dėnuar kriminelėt e shumtė nė Shqipėri, pasi ata janė fatkeqėsia e vendit tim. Do tė isha i pari qė do ta falenderoja pėr kėtė, meqė nė pėrgjithėsi mė neverisin banditėt e ndryshėm, atėherė, mafia dhe banditėt shqiptarė mė neverisin dyfish mė shumė. Mirėpo, ētė thuhet pėr kėtė barazim tė saj nė mes tė krimit serb dhe shqiptar ! Ajo, ose duhet tė jep spjegime lidhur me kriminelėt qė do ti arrestojė, ose ajo duhet ti tėrheq fjalėt e shqiptuara rėndė, pasi ato bartin paragjykime.
I.Kadare :E pranoj se ėshtė vėshtirė tė ndrrohen kufinjt nė Evropė, mirėpo, nėse serbėt rikthehen prapė nė Kosovė, kjo do tė jetė edhe mė e vėshtirė. Nga dy tė kėqija, duhet zgjedhur mė tė vogėlen dhe duhet pėrpjekur pėr krijimin e njė klime tė re. Duhet tė pėrkujtojmė, se njė pjesė e intrigave ballkanike, rrjedhin nga intrigat evropiane. Krijimi i Jugosllavisė sė 1918-ės, ka qenė njė veprim mjaft i dyshimtė. Atėbotė, serbėt u gjendėn nė krah tė fituesve, e veēanėrisht tė Rusisė, kurse shqiptarėt ishin tė izoluar. Atėbotė, serbėt kėrkonin kompenzim pėr Atentatin e Sarajevės, dhe nė njėfarė mėnyre u shpėrblyen me marrjen e Kosovės. Askush nė atė kohė, nuk e ka pyetur popullin e saj pėr kėtė. Pėr politikanėt cinikė, popullata e saj, kishte vlerėn e pyejeve dhe tė kafshėve. Askush nuk do ta konsultojė kėtė popullatė, as pas Luftės sė Dytė Botėrore, kur Italia fashiste ia kishte bashkangjitur atė Shqipėrisė, qė pastaj ajo prapė ti jipej Jugosllavisė. Askush, nuk u brengos pėr masakrat qė bėnte Jugosllavia komuniste ndaj atyre « nacionalistėve » qė pretendonin tė refuzojnė dominimin serb nė Kosovė. Nė vitin 1981, kur shqiptarėt u ngritėn pėr tė kėrkuar krijimin e njė republike nė kuadėr tė Jugosllavisė, kjo u konsiderua si « krim ». Edhe sot dominon ky interpretim : Pavarėsia e Kosovės konsiderohet si krim, ēka do tė thotė se liria konsiderohet si « krim ».
I.Kadare :Kjo ėshtė vėshtirė pėr tu pėrcaktuar. Ndoshta nė kėto konflikte, pjesa anglo-saksone ishte mė afėr shqiptarėve se se ajo latine. Gjatė kohės sė periudhės fashiste, tė vetmin vend nė Evropė qė e pushtoi Italia, ishte Shqipėria. Pėr kėtė, ajo asnjėherė nuk ka kėrkuar falje pėr masakrat qė ka bėrė. Pra, ajo ka njė borxh moral ndaj Shqipėrisė, dhe jo vetėm qė nuk e ka larė kėtė borxh, por ajo mbajti edhe njė qėndrim armiqėsor ndaj saj. Krahasojeni kėtė me Portugalinė e vogėl, e cila me daljen e tėrė popullatės nė rrugė, pagoi haraēin e saj ndaj Timorit Lindor, kurse nė Itali, ka njė civilizim shumė tė ulėt poltik. Grekėt tanimė janė ndezur flakė pėr ortodoksinė. Ata i shesin mend tėrė botės, por asnjėherė nuk denoncuan masakrat e bėra nė Kosovė. As Mikis Theodorakis, as Vassilis Vassilikos, nuk kanė shqiptuar asnjė fjalė. Heshtja e tyre, bėnė qė tė lihet nė harresė pėrgjegjėsia e Greqisė kundėr ēamėve, e kryer pas Luftės sė Dytė Botėrore. Shtetet qė kanė bėrė krime, janė duke i pėrsėritur ato, ose po heshtin ndaj krimeve qė po bėhen tjetėrkund. Kjo bėnė qė tė vazhdojė ende fryma e hakmarrjes, e kjo ėshtė e pafalėshme. Nė Francė, unė kamė konstatuar njė solidaritet tė madh tek populli, por nganjėherė, disa intelektualė nuk kanė qenė sa duhet tė qartė. Pėrse njė editorialist nė « Figaro magazine » shkruan se : nga Kosova sot janė shpėrngulur serbėt, romėt dhe « hebrenjt », kur dihet botėrisht se hebrenjt gjithmonė janė mirėpritur pa asnjė rezervė nga shqiptarėt ? Kjo ėshtė njė shpifje e kulluar dhe perverse, e krijuar me qėllim tė nxirjes sė njė populli.
I.Kadare :UĒK-ja ėshtė bėrė viktimė e njė demonizimi, tė ndikuar nga klishetė dhe skenarėt serbė. Ajo ėshtė akuzuar herė si komuniste, islamiste e mafioze, madje edhe nė shėrbim tė Serbisė ! Si rezistencė e armatosur, nuk pėrjashtohet mundėsia edhe qė tė jenė bėrė gabime. Nganjėherė edhe unė kam dėnuar qėndrimin e saj, sidomos nė Rambouillet. Mirėpo, kėtu nuk duhet pėrzier tė gjithė, pasi kemi tė bėjmė me njerėz qė kanė sakrifikuar jetėn e tyre. Ata akuzohen edhe pėr terrorizėm, por ku, nė ēvend ata mbollėn terror ? Nė Evropė, nė Serbi ? A besoni ju, se nuk ka tre shqiptarė shpresėthyer, tė cilėt do tė mund tė futnin njė bombė nė thes, dhe do tė bėnin qė ajo tė ēonte nė ajėr njė ambasadė, njė hotel apo diē tjetėr ? Mirėpo, ata nuk e bėnė kėtė. Akuzat kundėr tyre janė njė dobėsi e madhe. Pikėrisht nga kėtu buron urrejtja e tė ligjeve ndaj trimave. Mbi tė gjitha kėtu mendoj pėr pacifistėt shqiptarė, pasi ata kanė akuzuar UĒK-nė, se ėshtė agjente e serbėve !
I.Kadare :Nė tė vėrtet, nė veprėn time ju gjeni njė tabllo mjaft tė zymtė tė vendit tim. Unė jam mjaft i rreptė ndaj popullit tim, nuk e glorifikoj atė. Pėrkundėr kėsaj, hiq sllovenėt, mendoj se sot ai ėshtė populli mė i emancipuar i Ballkanit. Kjo nuk po shihet, pasi ai tani gjindet mu nė syrin e ciklonit qė e ka pėrfshirė. Mirėpo, ai ėshtė populli i vetėm qė nuk ėshtė i ngarrkuar me nacionalizėm shovenist dhe me agresivitet ndaj popujve tė tjerė tė kėtij rejoni. Ai ėshtė shumė kritik ndaj vetvetes, madje nganjėherė edhe tepėr, dhe se nuk ka asnjė kėngė dhe asnjė doktrinė kundėr tė tjerėve. Shqipėria nuk ka sulmuar kurrė asnjė vend, por ia ka bėrė tė keqen vetes. Jam i ashpėr kundruall klasės sė tij politike, tė vogėl e meskine, por ajo ėshtė e liruar nga shovenizmi. Pra, populli shqiptar ėshtė nė pozita shumė tė mira, pėr tė biseduar dhe kooperuar me fqinjėt e tij. Kemi profetizuar se shqiptarėt e Maqedonisė, « do tė hedhin vaj nė zjarrin e luftės » pėr shkak tė Kosovės, por kjo nuk ndodhi. Nuk mund ta dimė se ēdo tė bėjnė shqiptarėt nė tė ardhėshmen, por edhe nuk mund tė krijohet ndonjė doktrinė, sipas sė cilės tė gjithė popujt qė duan, mund tė jetojnė bashkarisht, por jo edhe shqiptarėt. Pasi ky do tė ishte edhe njė provokim tjetėr.