Personalitete: Isa Boletini

Shkruan:Ramush TAHIRI

Manastirit të Sokolicës, si zonë e mbrojtur, i ra në pronë Kompleksi Memorial i Kullave të Isa Boletinit. Heroi Kombëtar, pa të cilin sot nuk do të ishte Kosova, njeriu që e luftoi Turqinë në kohët më të vështira dhe i cili takoi kryediplomatin anglez Eduard Grej, do të mbetet i pavarrosur sepse manastiri që u ndërtua në pronën e Boletinëve ka të drejtë të mos lejojë ndërtimin e varrit, bile edhe të ndalojë manifestimet në kujtim të tij. Në pakon e Marti Ahtisarit, ndër më shumë se dyzet manastiret dhe kishat që në këtë dokument janë shpallur si serbe e që janë futur në të ashtuquajturat zonat e mbrojtura, krahas Manastirit të Deçanit, Manastirit të Graçanicës, Patrikanës së Pejës etj., është vendosur edhe Manastiri i Sokolicës, Zveçan.

Njohësve jo të mirë të gjendjes në Kosovë nuk do t’i bënte përshtypje ky emër krahas aq shumë “vendeve të shenjta serbe në Kosovë” të mbrojtura me ligje, por tash edhe me këtë marrëveshje ndërkombëtare. Ndërsa njohësit e mirë dhe personalitetet e përkushtuara për çështjen kombëtare, dhe për fatin e mirë të Kosovës e dinë se është fjala për kishën në fshatin Boletin, të ndërtuar në pronën e familjes së Isa Boletinit, heroit kombëtar shqiptar i cili “zgjodhi vdekjen më mirë se robërinë” dhe i cili me luftën e tij kundër Perandorisë Turke në vitet 1905-1912 bëri që popullsia sot këtu ta ndiejë veten shqiptare dhe Kosova, që ishte atëbotë, të mbetej edhe tash çështje e pazgjidhur ndërkombëtare. Ata që kanë lexuar kujtimet e Tafil Boletinit, që shërbyen për shkrimin e librit nga Skënder Luarasi për Isa Boletinin dhe që para ca vitesh u botuan të plota, e kanë të qartë lindjen e çështjes së kishës serbe në pronat e Boletinëve. Në kujtime shkruhet se një fshatar serb që punonte në pronat e familjes së Boletinëve kishte kërkuar që t’i lejohej të ndërtonte një kishëz ku do të mund të kryente ritet e veta ortodokse fetare. Kjo iu mundësua dhe afër Kullave të Boletinëve u ndërtua objekti fetar, i cili, pas pushtimit të Kosovës nga Serbia, u shndërrua në Manastir, i cili mori emrin e Sokolicës, sipas majës së kodrës së afërme. Edhe vetë burimet kishtare dhe shtetërore serbe e pranojnë se Manastiri i Sokolicës është ndërtuar në gjysmën e dytë të shekullit XIX. Në propagandën e serbizimit të tërësishëm të Kosovës, krahas kolonizimit me popullsi serbe sipas dekreteve mbretërore dhe sipas planit të kolonizimit me qëllim të ndryshimit të strukturës etnike shqiptare të Kosovës, “shkencëtarët” serbë “zbuluan” se kishëza qenka ndërtuar në themelet e vjetra të një manastiri nga koha e Mesjetës. Në mungesë të gjetjes të dokumenteve faktike, ata iu referuan kinse gojëdhënave dhe këngëve popullore serbe të eposit të Luftës së Kosovës dhe “e gjetën” se me gjasë ky manastir qenka ndërtuar nga feudali Musa, diku në fund të shekullit XIII dhe se ky feudal kinse na qenka babai i vëllezërve Musiq, të njohur nga baladat për Betejën e Kosovës të vitit 1389. Musa, portreti i të cilit është gjetur më vonë në freskat serbe, na paskësh qenë dhëndri i Knez Lazarit, udhëheqësit legjendar serb të Betejës së Kosovës, duke pasur për grua pikërisht të motrën e Lazar Hrebljanoviqit. Sot Manastiri i Sokolicës është manastir femëror që në krye ka Motrën Makarije, një doktoreshë të shkencave të kimisë, e cila ia ka marrë dorën punimit të freskave, së bashku me motrat e tjera, duke e shndërruar këtë manastir në shkollë të dëgjuar të pikturimit bizantin mesjetar. Manastiri i Sokolicës përpara dy-tri vjetëve mori pjesë në SHBA me ekspozitën e artit bizantin, ku prezantuan skulpturën e Virgjëreshës Mari, e cila është atraksion i këtij manastiri, sepse në “kohë të vjetra ka fluturuar nga Manastiri i Banjskës duke rënë në një dru në oborrin e Manastirit” për t’u vendosur më vonë pranë altarit... Manastiri i Sokolicës asnjëherë nuk u shkatërrua. U mbrojt dhe u ruajt nga shqiptarët, duke qenë familja e Isa Boletinit, mbrojtës të manastirit, për të cilën gjë nga populli u quajtën Vojvodë. Dihet se në Tiranë gjendet revolja e Isa Boletinit, e dhuruar nga popi Momçillo, duke pasur të shënuar edhe përkushtimin e tij në formë gravure... Qytetarët e Kosovës, tashmë nëpërmjet shtypit dhe kronikave televizive, janë njoftuar për reagimin e njërit nga pinjollët e Isa Boletinit, Xhaferit, i cili duke paraqitur tapitë e tokës dhe të pronës kundërshtonte ndërtimin e një muri nga ana e Manastirit krejt afër Kullave të Isa Boletinit. Opinioni gjithashtu e di se një grup studiuesish e patriotësh përpara dhjetë vjetëve tërhoqën nga varrezat e Podgoricës eshtrat e Isa Boletinit, djemve, nipave dhe bashkëluftëtarëve që u vranë në pritën famëkeqe të organizuar nga qeveritarët e Malit të Zi më 23 janar 1916 në Urën e Ribnicës. Përshkrimi i vrasjes, përveç nga Tafil Boletini, është bërë edhe nga raporti zyrtar i policisë, gjithashtu edhe nga Nikolla Gjillas, babai i udhëheqësit komunist jugosllav Millovan Gjillas, që kishte qenë pjesëmarrës në vrasje dhe që kishte marrë revolverin e Isës për ta ruajtur si pre lufte në koleksionin e tij familjar... Eshtrat edhe sot ruhen në fshehtësi të madhe, që një ditë, ashtu si i ka hije patriotit të madh të çështjes kombëtare shqiptare, të varrosen me ceremoni në Kullat memoriale të Isa Boletinit. Nga donacionet dhe me ndihmën e Ministrisë për Kulturë të Kosovës është bërë restaurimi i Kullave, mirëpo përveç ndonjë spoti televiziv, për ndonjë këngë patriotike, ky kompleks nuk e kryen funksionin e vet të kujtimit të traditave atdhetare të luftës për liri. Pengesë është afërsia e Manastirit, i cili kërkon rrugë dhe hapësirë për ta zhvilluar aktivitetin e vet, edhe pse në afërsi të manastirit asnjëherë nuk ka pasur shtëpi serbe, por vetëm shqiptare, ndërsa nga afërsia e fshatit Boletin familja e fundit është shpërngulë në vitet gjashtëdhjetë të shekullit të kaluar... Problemin, që nuk ishte i tillë, e zgjidhi Marti Ahtisari, me bekimin e plotë të Ekipit të Unitetit, i cili nuk bëzan për këtë çështje, as pesë ditë pas publikimit të propozimit. Manastiri i Sokolicës u shpall zonë e mbrojtur, ndërsa në kuadër të tij hyri, si thuhet shprehimisht, Kompleksi Memorial i Kullave të Isa Boletinit. Kështu u tret trashëgimia e udhëheqësit kryesor të Luftës për Pavarësi Kombëtare, duke iu dhënë rëndësi ndërkombëtare, me moskundërshtimin e lakejve kosovarë, një manastiri të diskutueshëm karshi një personaliteti që e njihte dhe e respektonte e gjithë diplomacia e kohës, duke u konsideruar një Xhorxh Uashington i Kosovës. Në atë kohë me ia kthye pushkën Turqisë dhe me e kthye Shqipërinë bashkë me Kosovën, si pjesë e saj e pandarë, kah Evropa ishte një largpamësi dhe një përkushtim që shndrit dhe jep forcë edhe sot e kësaj dite... Në Aneksin e Pestë, në pikën 1.4, thuhet: “Kosova garanton që prona e luajtshme dhe e paluajtshme si dhe pasuria tjetër e Kishës Ortodokse Serbe është e paprekshme dhe nuk do të jetë objekt i eksproprijimit”. Në pikën 1.5 thuhet: “Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë do të ketë diskrecion (liri të plotë veprimi) të plotë në menaxhimin e pasurisë së vet dhe qasje në objektet e veta. Autoritetet e Kosovës do të kenë qasje në objektet të cilat janë pasuri e Kishës Ortodokse Serbe vetëm me pëlqimin e dhënë nga Kisha, në rastet e urdhrit gjyqësor të lëshuar...” Gjithashtu në pikën 4.1.2. thuhet: “Kur rrethanat e kërkojnë, mund të kufizohet çdo aktivitet nga këto fusha... B) Tubimet publike, rekreative dhe zbavitëse.” Pra, ky është turpi i Ekipit të Unitetit të Kosovës dhe i të gjitha trupave të tij punuese. Eshtrat e heroit kombëtar Isa Boletini mbeten në thes e të pavarrosura, ndërsa qasja në Kullat e tij, në simbolin e krenarisë kombëtare, mbesin të ndaluara...Konstatimi se “njerëzit që nuk i nderojnë të parët nuk mund ta sjellin pavarësinë”, është i drejtë dhe i mbështetur nga koha.