P Ė R V J E T O R Ė
www.ereniku.net

AMANETI I YJEVE TĖ PASHUAR-OBLIGIM PĖR NE – RIBASHKIMI I SHQIPĖRISĖ NATYRALE ĖSHTĖ AMANETI I TYRE!

Sejdi Veseli
...shkruan:Sejdi Veseli/08 shkurt, 2008
...postuar erenikut: Fri, February 8, 2008 3:09 am
...botuar:E premte,08 shkurt , 2008 12:10 pm

    Edhe 8 shkurti ėshtė njėri prej pėrvjetorėve tė qėndresės dhe heroizmave tė Yjeve tė Pashuar, nė terė hapėsirėn e Shqipėrisė Natyrale, tė cilėt me shėmbėlltyrėn e tyre e pasuruan, e bėnė tė pakontestueshėm dhe e pėrjetėsuan Kalendarin e krenarisė e tė lavdisė tonė njerėzore e kombėtare.

     8 shkurti 2008 ėshtė njėzet e katėr vjetori i rėnies heroike, nė lulen e rinisė, tė njėrit nga dėshmorėt e shumėt tė kombit shqiptar, Bajram Hajrush Bahtiri – Besniku!

     Njėzet e katėr vjet mė parė, nė Kodrėn e Trimave tė Prishtinės, ende pa u mbushur njė muaj pas qėndresės heroike tė dy bijve tė Shqipėrisė Natyrale, Rexhep Malės e Nuhi Berishės, gjatė njė pėrballje luftarake me hordhitė gjakpirėse serbo-ēetnike, serish po rezistohej.

     Me 08 shkurt 1984, veriu i kėsaj lagjeje tė Kryeqendrės sė Kosovės, ende me plagė tė freskėta qė mori nė natėn e 11 dhe orėt e hershme tė 12 janarit dhe ato qė iu shkaktuan nga sjelljet vandale tė njėsive tė specializuara tė milicisė serbe gjatė valės sė arrestimeve tė djemve dhe vashave tė saj, u trondit serish nga uturima e automjeteve tė blinduara, breshėritė e armėve dhe shpėrthimet e bombave kimike.

     Pėr kėtė Vatėr tė qėndresės shqiptare, nuk ishte ndonjė risi, sepse ajo ishte mėsuar me sjellje tė tilla vandale tė milicisė serbo-ēetnike dhe tė kėlyshėve tė saj shqipfolės.

     Shpejt u morr vesh, se nė pjesėn veriore tė kėsaj lagjeje ishte bllokuar lėvizja e qytetarėve. Arsyeja: gjatė tentimit pėr arrestimin edhe tė njė veprimtari tė ēėshtjes kombėtare, milicia serbo-ēetnike kishte hasur nė rezistencė tė armatosur.

     Epilogu edhe i kėtij vandalizmi serbo-ēetnik dihej. Ishte kjo edhe njė betejė e dėshtuar e kriminelėve, pėr ta mposhtur edhe njė luftėtar tė vendosur pėr ēlirimin dhe ribashkimin e Shqipėrisė Natyrale.

     U dėshmua katėrēipėrisht, se ashtu dhe doli!

     Ngjarja ndodhi kėshtu.

Pasi qė e kishin vėnė nėn njė rrethim shtėpinė e Bacė Hajrush Bahtirit, sigurimsat e pushtuesit kishin tentuar tė futeshin brenda ( siē e kishin bėrė shprehi) pėr ta kapur dhe arrestuar Bajramin, vėllain dhe bashkėluftėtarin mė tė ri tė atėmemėdhetarit tė dėshmuar Rahman Bahtirit, i cili gjendej i burgosur dhe po u qėndronte me stoicizėm persekutimeve, tė cilat ushtroheshin ndaj tij nga, bishat e sigurimit serb. Por, edhe kėsaj radhe, kėto bisha i kishin bėrė hesapet pa hanxhiun.

Falė shkathtėsisė sė tij prej luftėtarit tė lirisė, Bajrami, nė vend se tė hutohej ai ndėrmori veprimet pėrkatėse pėr rrethanat e  krijuara.

Me shpejtėsi tė rrufeshme ai hidhet nė kundėrveprim pėr ta qarė rrethimin.

Qė nė hapin e parė, me Staier-in e tij tė vjetėr, trashėgim nga babagjyshi, e palosi pėr tokė survejuesin shqipfolės tė armikut dhe ēau rrethin e parė me forcėn e armės sė tij.

Tėrhiqet drejt vendit tė quajtur Majdeni i Sali Bullakut, qė gjendet jo larg shtėpisė sė tij. Por, aty pėrballet me rrethin e dytė tė forcave armike, tė cilat pa paralajmėrim hapen breshėri zjarri tė kryqėzuar drejt pozicionimit tė tij.

Nė pamundėsi pėr ta ndėrruar vendin e pozicionimit, Bajrami  kishte vendosur pėr tė rezistuar, deri nė fishekun e fundit.

Kriminelėt, tė bindur se nuk mund tė pėrparojnė nė drejtim tė tij, pa e paguar me jetėt e tyre, pėrnjėherė e ndėrpresin zjarrin dhe i referohen taktikės tjetėr. Ata nėpėrmjet megafonave i kėrkojnė Bajramit qė tė dorėzohej. Kohėzgjatja e kėsaj taktike ishte parallogaritur, qė tė jetė e mjaftueshme pėr tė pozicionuar snajperėt e tyre tė etshėm pėr gjak shqiptari, tė ardhur nga qendra e tyre nė Hajvali.

Ashtu, sikur e Rexhepit dhe e Nuhiut, ishte pėrgjigja e Bajramit!

Predhat e Staier-it tė shoqėruara me tingujt e kėngės “Ja vdekje ja liri”, drejt pozicioneve armike, deri nė momentin kur predhat e snajperėve e goditėn pėr vdekje, ishin pėrgjigja e Yllit tė Pashuar!

Trupin e Bajramit e varrosi familja e tij e ngushtė, nėn rrethimin e hekurt tė forcave tė shumta tė sigurimit tė pushtuesit.

Nė ballė tė kortezhit tė pėrmortshėm qėndruan me stoicizėm Babė Hajrushi dhe Lokemadhja  Nailja.

Para se t’ia dorėzonin Tokės nėnė, birin e saj besnik, Lokemadhja e puthi nė ballė djalin dhe iu drejtua me kėto fjalė:

“Biro,

Nėna ka pritur qė tė pėrcjell dhėndėr, por tani po tė pėrcjellė pėr nė Pėrjetėsi.

Bajram bir, nėna nuk po derdh lot, sepse Ti e nderove veten, familjen, shokėt e idealit dhe kombin qė aq shumė e deshe. Hallall tė qoftė gjiri qė tė dhashė!”

Ishim nėpėr qelitė e kazamateve  dhe,  me vonesė e morėm lajmin e hidhur pėr rėnien e Bajram Bahtirit-Besnikut, njeriut tė shtrenjtė tė zemrave tona, bashkėluftėtarit tonė tė dashur, pjesėtarit besnik tė Frontit Nacional-Ēlirimtar tė Kosovės.

E shkurtėr ishte jeta fizike e Bajram Bahtirit, por veprimtaria e tij e pasur patriotike, deri nė sakrificėn mė tė lartė, do tė mbetėn shembull i ndritur, jo vetėm pėr bashkėluftėtarėt e tij, por edhe pėr tė gjithė njerėzit tanė.

Bajrami pėr nga mosha ishte i ri, por ai dinte tė mendonte dhe vepronte si burrė i pjekur, sepse Ai ishte i edukuar drejt dhe mirė, nė frymėn e shėndoshė, atė kombėtare.

Bajrami ishte nga ata nxėnės tė shkollės sė mesme, qė nė ditėt e para tė Pranverės 81, u bashkua me rininė studentore dhe punėtorėt shqiptar, tė cilėt nėpėr sheshet dhe rrugėt e qyteteve tė Kosovės, me grushte tė ngritur lart brohorisnin parullat “Republikė, Kushtetutė, ja me hatėr ja me luftė”, “Trepēa ėshtė jona”, “Ne jemi shqiptar, jo jugosllav”..., pa u trembur fare nga policia e Herleviqit dhe zagarėt e tij shqipfolės.

Bajramin e burgosi dy herė armiku, e torturoi rėnd. Trupin e tij tė njomė e lanė me gjak, por ai qėndroi i pathyer. Sapo dilte nga burgu ende me plagė nė trup e vazhdonte punėn patriotike. Pėr Bajramin, jeta pa luftė, pa pėrpjekje pėr t’u ēliruar dhe pa rreziqe, pėrderisa populli shqiptar ishte i robėruar nuk kishte kuptim.

Lufta e Bajramit dhe pėrpjekjet e tij, brenda radhėve tė organizuara u bėnė model edhe pėr brezat qė erdhėn e qė do tė vijnė pas tij.

Nėpėr shtigjet qė hapi Bajrami me shokė, duke e shkrirė jetėn e tyre tė re, marshojnė njė rini e terė, njė rini e shėndoshė dhe e pastėr, pėr tė arritur nė cakun e ėndėrruar shekullor tė popullit qė i lindi.

Kur u dha kushtrimi nga Famėmadhja Ushtria Ēlirimtare e Kosovės, shėmbėlltyra e Dėshmorėve tė Kombit ishte shtizė e Flamurit tonė kombėtar, pėr tė valuar krenar nėpėr beteja!

     Kujtimi pėr Bajramin dhe yjet tjerė tė pashuar, do tė jetė i pavdekshėm. Do t’u jap forcė, vullnet dhe zemėr tė gjithė atyre tė cilėt janė tė vendosur pėr t’i mbajtur tė papėrlyera frytet e luftės ēlirimtare. Ai mbetet obligim i atyre tė cilėt, jo vetėm pėr asnjė ēmim nuk do tė shkelin mbi gjakun e shokėve tė rėnė, por qė janė tė vendosur pėr tė sakrifikuar ē’ėshtė e domosdoshme qė amanetin e Bajramit dhe tė yjeve tjerė tė pashuar, ta pėrmbushin plotėsisht.

     Vetėm atėherė kur do ta bėjmė Atėmemėdheun tonė, ashtu siē e deshėn yjet e pashuar tė kombit, tė lirė, tė ribashkuar dhe demokratik, mund te themi se e kemi pėrmbushė kėtė Amanet, plotėsisht dhe me besnikėri!

Prishtinė, 08 shkurt 2008    


Mehmet Bislimi Mehmet BISLIMI
04 nėntor, 2007

PISHTARĖVE TĖ LIRISĖ

(Afrim Zhitia dhe Fahri Fazliu)

 Sa herė vjen nėntori para syve mė del Llapi me lisat e gjatė, bjeshkėt e larta tė mbuluara me tisin e borės sė parė, bacė Osmani me thinjat mbi kokė, nėnė Qamilja zemėrbardhė, nėnė Halimja, e ndjerė, zemėr madhe...
Sa herė vjen nėntori malli mė rėndon si guri nė zemėr, dhe datat mė ngatėrrohen! Janari i kuq i Jusufit, i Kadriut, i Nuhiut... marsi i Komandantit Legjendar Adem Jashari, mars- prilli i pėrgjakshėm i demonstratave gjithėpopullore tė vitit 1981, 1989, 1990... prilli i Fadilit, maji i Tahirit, shtatori i Fehmiut dhe Xhevės... Ky cikėl i pėrgjakjeve tona nga nėntori nė nėntor, lidhur me zinxhirėt e Zahirit, Edmondit, Hakifit pėrjetėsisht...

“Po, vėlla Afrim po, bijtė e Kosovės hallemadhe kanė lidhur datat, muajt, vitet, dhe pėr secilėn ditė kanė thurur nga njė kurorė lulesh tė kuqe si gjaku, pėr t'i hedhur ato nė themelet e lirisė, pėr t'i hedhur nė lumin e madh tė Ushtrisė sonė Ēlirimtare e cila bėri shumė qė aspiratat tona njė ditė tė bėhen realitet. Pa dyshim se ky ėshtė rezultat i veprimtarisė dhe pėrpjekjeve tona shekullore, pėrpjekjeve tė pareshtura tė shumė breznive nė vazhdimėsi, deri nė sakrificė e vetėflijim, por edhe plotėsim amanetesh tė tė rėnėve, qė njė ditė liria e plotė tė troketė edhe nė portėn e madhe tė atdheut tonė, nė tokat tona tė lashta shqiptare ende tė ndara dhunshėm e padrejtėsisht!

Afrim vėllai! Shokėt tanė, bijtė mė tė mirė tė popullit, shpaguan gjakun tuaj, duke e goditur armikun nė ballė me pushkėt e lirisė. Ideali yt dhe i shokėve tanė, ishte alternativė e vetme nė rrugėn tonė tė patjetėrsueshme, nė atė rrugė qė liria tė bėhet realitet pėr mes tytės sė pushkėve, tė cilat jehuan aq bukur, shtrėnguar nė kraharorin e Ushtrisė sonė Ēlirimtare tė Kosovės, dhe pėrfundimisht, nuk ka mbetur datė e ditė e vitit kalendarik, qė nuk ėshtė larė me gjakun e lirisė sė martirėve tė atdheut, bijve dhe bijave mė tė mirė, qė populli ynė nxori nga gjiri i vet pėr t’i dhuruar nė gjirin e atdheut. A ka diēka mė madhėshtore, mė monumentale e mė sublime se flijimi juaj nė altarin e lirisė?! Populli ynė ėshtė krenar e kryelartė pėr bijtė qė ka dhėnė pėr liri!”
Kėtu e 18 vite mė parė, mė 2 nėntor 1989, ranė heroikisht trimat e Llapit- bijtė e shqiptarisė: Afrim Zhitia dhe Fahri Fazliu. Jeta ėshtė e tillė, dhe si e tillė na mėson se tani mė rrėfimi i njė historie rutinė pėr ata qė tashmė kanė kaluar pragun e legjendės, sikur ka tejkaluar pėrmasat e njė cikli rrėfimesh nė vetėn e tretė se: Ai ishte trim, se ai trim lindi kėtu dhe u rrit atje, se ka mbaruar shkollėn dhe ka rėnė nė burg, se ka rėnė nė konfrontim me pushtuesin duke u flijuar pėr liri tė atdheut etj... Dhe kėshtu disi do tė rrėfehej pak histori nga ne tė gjallėt, pėr ata qė kanė rėnė. Nė mėnyrė qė ne mė pastaj, tė shtroheshim sa gjerė e gjatė pranė sofrės sė madhe tė ambicieve tona personale me egon makute pėr ngopjen e ndjenjave tė pangopshme rėnė pre e instinktit.
Jo, kjo nuk ėshtė e tėra, kjo nuk do tė ishte e ndėrgjegjshme nga ana jonė.

 
Mendoi se tani ėshtė e domosdoshme, qė gjėrat duhet shtruar mė thellė nė koncept, ato duhet kapur e studiuar nė esencė, nė zanafillė me tėrė thellėsinė e tyre atdhetare, historike, por edhe filozofike. Miti i sakrificės dhe i flijimit te shumė popuj ėshtė i njohur qė nga lashtėsitė, kjo nuk ka munguar as te populli ynė. Shembuj tė tillė na paraqiten qė pėrtej pragut tė legjendave, siē ėshtė rasti i flijimit nė themelet u Urės sė Fshenjtė, pastaj shembulli i Kalasė sė Rozafės, pastaj Doruntina, pastaj gatishmėria pėr sakrificėn mė sublime e Millesh Kopiliqit e Halilit dhe Musės sė vogėl, e Oso Kukė Vraninės, e Jakup Ferrit, e Mic Sokolit, e deri tek Komandanti Legjendar i ditėve tona, Adem Jashari.
Duke u bazuar nė kėto fakte, vetiu rezulton se vendosmėria pėr tė rėnė nė shėrbim tė ēlirimit tė atdheut, ashtu sikur ranė: Afrimi, Fahriu e qindra dėshmorė tjerė mė tė hershėm e tė mė vonshėm, nuk ishte veprim i rastit. Kjo filozofi, bartė nė vete njė mision tė veēantė, i cila kalon caqet e njė filozofie klasike, qė qenien e pėrcakton si krijuese, ose diktuese tė ndėrgjegjes.
Nė kėtė kuptim, Afrimi, Fahriu dhe tė gjithė bashkėmendimtarėt e bashkėveprimtarėt e tyre, nuk iu pėrveshėn kėsaj rruge vetėm sa pėr tė hyrė nė histori, sepse hyrja nė faqet mė tė ndritshme tė historisė, nuk ishte edhe aq e thjeshtė. Ata, mbanin qėndrimin e prerė: larg denigrimit tė saj, nė mėnyrė qė historia njė ditė tė mos rishikohej pėr t’u herrur nga barojat e pa dėshiruara, qė dikur aty kishin mbjellė sistemet e dhunshme antikombėtare. Jo, misioni i tyre ishte pėrjetėsia, e cila fitohet vetėm duke i shėrbyer ēėshtjes sė atdheut denjėsisht dhe pa paragjykime.

Konturat e njė shkrimi qė do tė bartė nė vete nocionin e sakrificės pa e zbėrthyer atė nė rrafshin filozofik, sikur do tė ishin jo bindėse, madje tė zbehura. Ata me njė vetėdije tė plotė iu qasėn kėtyre rrugėve, tė cilat pa dyshim se do tė kurorėzohen me sukses njė ditė, sepse ata ishin tė vetėdijshėm se kėto rrugė e duan edhe haraēin e vet, haraē tė cilin populli ynė kaherė e ka paguar shumė fish! Prandaj, Afrimi, Fahriu e qindra dėshmorė tė kombit tonė, mė kohė kanė kaluar kufijtė e historisė, duke e pasuruar atė edhe me kompleksitetin e saj filozofik tė njė pėrkushtimi kaq madhėshtor siē flasin legjendat pėr Prometheun.
Afrimi me shokė, nuk janė produkt i njė spontaniteti, qė vepron sipas ndjesisė sė kundėrshtimit tė robėrisė e tė pushtuesit nė pėrgjithėsi, por qė thellė nė veten e tyre fshihnin edhe ambiciet personale egoiste. Jo, ata u ngritėn dhe u armatosėn me dituri, me ndjenja e pėrkushtim, me dashuri e respekt pėr atdheun, me gatishmėrinė pėr tė rėnė nė altarin e lirisė, dhe kėtė, qė mė parė! Mbi kėto pėrgatitje, ata mė pastaj u organizuan dhe shtrinė rrjetin e tyre tė organizimit nė tėrė hapėsirat tona shqiptare, duke e parapėrgatitur terrenin pėr goditjen e madhe, e cila pashmangshėm pasoi mė vonė dhe u kurorėzua me emrat e tyre tė rinj: dėshmorė tė lirisė!

Nga njė kujtim tė vogėl...

Mendoj se ėshtė obligim yni moral, tė mos t’i marrim me vete nė “botėn e pėrtejme”, kujtimet pėr shokėt e rėnė. Tė gjithė ju qė e keni njohur pėr sė afėrmi, dhe qe keni vepruar sa do pak me ata, qė u sakrifikuan pėr tė jetuar ne tė lirė, lini kujtimet tuaja tė shkruara pėr ta!

 
...“Ishte i ri, kur e sollėn nė burgun famėkeq “Zabela” tė Pozharevcit. E kishin arrestuar sė bashku me disa shokė tė tij, duke qenė nė shėrbim ushtarak tė asaj kohe. Pas shumė hetimesh e torturash i kishin dėnuar me burg. Ai ishte i ri pėr njė dėnim aq tė lartė e drakonik, 8 vite burg! Pėr njė kohė, relativisht tė gjatė, ishim nė njė dhomė burgu me Afrimin, me Fadil Vatėn, Halil Selimin, pastaj me Sabit Veselin etj. Tė habiste zgjuarsia e Afrimit. Ai lexonte shumė, i komentonte materialet e lexuara me shokė ku shpaloseshin mendimet tona pėr ēėshtjen e pazgjidhur tė atdheut, komentonim tė kaluarėn dhe bartėsit e saj nė kuadėr tė historisė shqiptare e shumė gjėra tjera.
Afrimi ishte solidar me shokė, ishte sy pa trembur dhe pėrfundimisht i vendosur pėr t'i bartur mbi supet e tija tė njoma tė gjitha pėrgjegjėsitė. Ai dhe shumė shokė tė tjerė, qė nė burg kishin krijuar celulat e veprimit, tė cilat ishin tė gatshme pėr veprim, ende pa dalė nga burgu, Afrimi kishte respekt pėr tė gjithė shokėt e burgut, por nė veēanti respektonte Ismail Haradinajn dhe profesorin e tij, Nezir Myrtajn. Nė njė rast (jo pa qėllim), Afrimin e kishin nxjerrė nė vizitė mu nė kohėn kur pritej alarmi pėr tė shėnuar pėrvjetorin e vdekjes sė diktatorit Tito. Gardiani kishte kėrkuar nga Afrimi qė tė ndėrpriste vizitėn me prindėr dhe tė ngrihej nė kėmbė, pėr tė nderuar me tre minuta heshtje pėrvjetorin e Titos, pėr tė cilin, disa shqipfolės kishin nxjerrė madje edhe lotė. Por, Afrimi ishte pėrgjigjur ēartė dhe prerė:
”Jo, unė kam vizitė, gardian, dhe nuk mbaj kurrfarė zie pėr vdekjen e Titos, unė nuk nderoj gjakpirėsin e popullit tim!”..., ishin kėto fjalėt kumbuese tė Afrim djalit, tė thėna hapur nė burgun serb tė Pozharevcit rrethuar me hekura e mure tė trasha...

Nuk gjykoj nga simpatia, as nga njėanshmėria duke dashur qė tė tregoj para lexuesit, se isha unė ai, nė burg me te, madje nė njė dhomė!...Jo, secila kohė ka bėmat e saja tė historisė individuale e kolektive, ajo kohė ishte e tillė, prandaj nė gjirin e saj (pėr fatin tim tė mirė),  mė kishte pėrqafuar edhe mua, si mijėra e mijėra tė tjerė tė rinj e tė moshuar, atdhedashės tė vėrtetė. Pėr mė shumė, dua tė them se njė djalė aq tė ri, tė ngritur e tė kulturuar, aq tė vendosur e tė pėrkushtuar siē ishte Afrimi, nuk e kisha takuar mė herėt, pėr tė mos thėnė, as mė vonė!...

 
Pas daljes nga burgu, Afrim pėr as njė ēast nuk u hamend sė vepruari nė shėrbim tė atdheut. Ai, iu pėrvesh studimeve nė Universitetin e Prishtinės, iu pėrvesh punės sė organizimit dhe shtrirjes sė organizatės nė hapėsirat shqiptare, ai ishte nė organet udhėheqėse tė saj, sekretar pėr ēėshtje organizative! Afrimi sė bashku me shokėt e idealit, organizoi dhe udhėhoqi demonstrata tė njė pas njėshme, duke i orientuar ato drejt dhe arsyeshėm, bashkėpunoi ngushtė me grevistėt minatorė, nė Palestrėn sportive “1 Tetori” nė Prishtinė, mbajti fjalim para studentėve, tė cilėt ishin solidarizuar me minatorėt, shpalosi qėndrimet dhe kėrkesat e demonstrueseve para medieve serbe, sllovene e kroate tė asaj kohe, si dhe tė agjencive tė huaja, qė kishin mundur tė depėrtonin nė Kosovė. Shkroi dhe publikoi shkrime nė gazetėn “Zėri i Kosovės”, madje duke i shpėrndarė ato edhe si fletushka, me pėrmbajtje politike dhe ekonomike pėr tė sqaruar qėndrimin, kėrkesat dhe pozicionin tonė nė rrafshin kombėtar.
Ai, mė nė fund braktisi edhe uniformėn ushtarake duke kaluar e vepruar nė ilegalitet tė plotė. Ishte nė ballė tė tė gjithė atyre vlimeve tė fuqishme, tė atyre ditėve nė Kosovė, kur edhe ra heroikisht e me armė nė dorė sė bashku me bashkėveprimtarin e shquar tė ēėshtjes kombėtare, Fahri Fazliun, ra nė ballė tė njė pėrleshje tė pabarabartė me milicinė gjakatare serbe. Dielli nė “Breg tė Prishtinės” u vrenjt, Afrimi ia mori rrezet e tija pėrfundimisht, qė nga ajo ditė “Bregu i diellit” i Afrimit dhe i Fahriut, nuk pushoi sė rrezatuari luftėtarėt e lirisė! Afrim Zhitia dhe Fahri Fazliu, ishin dhe mbetėn pėrjetėsisht rreze dielli e Kosovės, dhe e shqiptarisė!

Eh, sa do tė dėshiroja tė isha tek ti, o baca Osman, ashtu si vite mė parė, tok me ty e nėnė Qamilen dhe ta ndiznim nga njė duhan. Ta ndjeja atė buzėqeshjen tuaj prindore, duke mos u ngopur sė llafosuri deri nė orėt e vona tė natės...
Afrimi dhe Fahriu tani mė nuk janė vetėm, as kurrė nuk kanė qenė vetėm.
Trimat kudo qė janė, janė tė bashkuar, edhe nė atė botė!...
Kokėn lartė prindėr tė familjeve tė tė rėnėve pėr liri! Nga gjiri juaj keni nxjerrė ushtarėt e lirisė sė atdheut, nga njė gjerdan tė art nesėr pėr ta, nė faqet e historisė sonė mė tė re... Ata janė mė tė gjallė se tė gjallėt, janė frymėzimi i brezave tė ardhmėrisė drejt realizimit tė aspiratave tona shekullore, janė historia vet!...

                I gjallė dhe i nderuar pėr jetė e mot kujtimi pėr:
                Nėntorin e madh tė historisė!
                Nėntorin e Afrimit e Fahriut!
                Nėntorin e ditėlindjes sė Komandantit Legjendar Adem Jashari!
                Nėntorin e ditėlindjes sė Ushtrisė Ēlirimtare tė  Kosovės!
                Nėntorin e tė gjithė dėshmorėve e lirisė!

/postuar pėr ereniku.net/2, nėntor 2007/Mehmet BISLIMI/


Sot nė nė Prishtinė po i zhvillon punimet sesioni shkencor kushtuar figurės sė Idriz Seferit
Prishtinė, 1 tetor 2007 - Sot nė nė Prishtinė, nė organizim tė Institutit tė Historisė tė Kosovės, po i zhvillon punimet sesioni shkencor me temė "Idriz Seferi nė Lėvizjen Kombėtare shqiptare", ku fjalėn e hapjes e mbajti drejtori i Institutit tė Historisė, Dr. Jusuf Bajraktari. Gjatė kėtij sesioni shkencor do tė paraqiten 16 kumtesa kushtuar kėtij personaliteti tė historisė shqiptare. Kėshtu Dr. Fehmi Rexhepi nė seancėn e paradites do tė referojė rreth kontributit tė Idriz Seferit nė Lėvizjen Kombėtare Shqiptare, Dr. Sabile Kiēmezi Basha rreth trajtimit qė i ėshtė bėrė figurės sė Idriz Seferit nė historiografinė shqiptare, kurse disa tė dhėna biografike pėr fėmijėrinė e Idriz Seferit do t'i sjellė pėrmes kumtesės sė tij me tė njėjtin titull shkrimtari Ibrahim Kadriu. Njė numėr i madh referuesish nga Prishtina dhe Tirana do tė vėnė nė spikamė figurėn shumė dimensionale tė patriotit Idriz Seferi.

Nė Gjilan u shėnua 160 vjetori i lindjes dhe 80 vjetori i vdekjes sė Heroit tė Kombit, Idriz Seferi
15 qershor, 2007
- Me aktivitet tė ndryshme kulturore ėshtė shėnuar sot nė Gjilan 160 vjetori i lindjes dhe 80 vjetori i vdekjes sė Heroit tė Kombit Idriz Seferi. Fillimisht janė bėrė homazhe tek varri i heroit nė Zhegėr, mė pas ėshtė bėrė pėrurimi i Parkut Pėrkujtimor, ndėrkohė qė ėshtė bėrė zbulimi i Bustit tė Heroit. Organizuar nga Fondacioni Idriz Seferi dhe Shoqatat e dala nga lufta e UĒK-sė, manifestimi pėrkujtues vazhdon, sot edhe me Koncertin para Tetarit tė Qytetit, si dhe me njė Akademi pėrkujtimore.




Sejdi VejseliPĖRMBUSHJA E AMANETIT
TĖ DĖSHMORĖVE TĖ KOMBIT,
OBLIGIM PĖR NE!

Kur ta bėjmė Atėmemėdheun tonė, ashtu siē e deshėn dėshmorėt e kombit,
vetėm atėherė mund tė themi se me besnikėri e kemi kryer Amanetin e tyre!


Shkruan:Sejdi Veseli
07 shkurt 2007

Pėr dallim nga shumė popuj tjerė, tė gjitha ditėt e kalendarit pėr popullin tonė nuk janė vetėm ditė tė thjeshta. Ato janė pėrvjetorė tė epopeve tė qėndresės dhe heroizmave. Andaj, me plotė tė drejtė edhe mund tė themi, se ato e bėjnė tė pėrjetshme dhe tė pakontestueshme Lavdinė tonė njerėzore dhe kombėtare!
            Njė prej pėrvjetorėve tė tilla ėshtė edhe 8 Shkurti 2007!
            8 Shkurti 2007 ėshtė njėzetė e tre vjetori i rėnies heroike, nė lulen e rinisė, tė Dėshmorit tė Kombit, Bajram Hajrush Bahtiri!
            Njėzet e tre vjet mė parė, mė pakė se njė muaj pas rėnies heroike tė dy bijve besnik tė Shqipėrisė Natyrale, Rexhep Mala dhe Nuhi Berisha, nė pėrpjekje luftarake me hordhitė pushtuesit gjakatar serbo-ēetnik, tė specializuara pėr ushtrimin e terrorit ndaj shqiptarėve, tė mbėshtetura fuqimisht nga shėrbėtoret besnik tė tyre shqipfolės, Kodrėn e Trimave tė Prishtinės, tė plagosur rėnd edhe nga vala e arrestimeve politike tė djemve dhe vashave tė saj, e tronditen serish zhurmat e mjeteve luftarake dhe breshrit e armėve.
Pėr Kodrėn e Trimeve, kėtė Vatėr tė qėndresės shqiptare ishte e vetėkuptueshme, se nė Veriun e saj po bėhej luftė e rreptė.
Vėrtet ishte ashtu, rrėfejnė dėshmitarėt.
Ishte kjo edhe njė betejė e dėshtuar e kriminelėve serbė dhe falangave tė tyre besnike shqipfolėse, pėr ta mposhtur edhe njė luftėtar tė vendosur pėr ēlirimin dhe ribashkimin e Shqipėrisė.
Ashtu dhe doli, rrėfejnė prapė dėshmitarėt.
Pasi qė e kishin rrethuar shtėpinė e Bacė Hajrush Bahtirit, kriminelėt kishin tentuar tė futeshin, siē e kishin bėrė shprehi, pėr ta kapur dhe arrestuar Bajramin, vėllain dhe bashkėluftėtarin mė tė ri tė atėmemėdhetarit tė dėshmuar Rahman Bahtirit, i cili gjendej i prangosur dhe po u qėndronte me stoicizėm persekutimeve, tė cilat ushtroheshin ndaj tij nga  neo-mengelat nė burgjet serbo-ēetnike. Por, kriminelėt edhe kėsaj radhe i kishin bėrė hesapet pa hanxhiun. Bajrami, falė vigjilencės sė tij prej luftėtarit tė lirisė e kishte pėrcjellė situatėn. Ai nuk u hutua pėr as edhe njė ēast, por planėzoi me shpejtėsi veprimet e tij, nė pėrputhshmėri me rrethanat e krijuara.
Me  shkathtėsi tė pėrsosur nga arti i luftės guerile, ai hidhet nė kundėrveprim pėr ta qarė rrethimin.
Nė hapin e parė, me Staier-in e tij tė vjetėr, trashėgim nga babagjyshi, e palosė pėr tokė survejuesin shqipfolės tė armikut, dhe ēanė rrethimin me forcėn e armės sė tij. Tėrhiqet drejt “Majdenit tė Sali Bullakut”, njė vend qė ndodhet jo larg shtėpisė sė tij. Aty detyrohet tė pozicionohet ngase pėrballet me rrethin e dytė tė forcave armike, tė cilat pa paralajmėrim filluan zjarrin e kryqėzuar drejt tė tij.
Nė pamundėsi pėr ta nderuar vendpozicionin, Bajrami vazhdon rezistencėn, deri nė fishekun e fundit.
Kriminelėt tė bindur se nuk mund tė pėrparojnė nė drejtim tė tij, pa e paguar me jetėrat e tyre, pėrnjėherė e ndėrpresin zjarrin dhe i referohen taktikės tjetėr. Ata aktivizojnė megafonat e tyre, pėr tė fituar kohė pėr ripozicionimin e snajperistėve, tė etshėm pėr gjak shqiptari. Gjatė kėsaj kohe ata i kėrkojnė Bajramit qė tė dorėzohet. Ashtu, sikur e Rexhepit dhe e Nuhiut, ishte pėrgjigja e Bajramit!
Predhat e Steiri-it tė shoqėruara me tingujt e kėngės “Ja vdekje ja liri”, deri nė momentin kur predhat e snajperėve tė ardhur nga qendra e tyre nė Hajvali e goditėn pėr vdekje. ishte pėrgjigja e Pishtarit tė lirisė, drejtuar hasmit shekullor!
Trupin e Bajramit e varrosi familja e tij e ngushtė, nėn rrethimin e hekurt tė forcave tė shumta tė policisė sė pushtuesit.
Nė ballė tė kortezhit tė pėrmortshėm qėndronin me stoicizėm Babė Hajrushi dhe nėnė Nailja.
Para se ta varrosnin trupin e Dėshmorit, nėnė Nailja e puthi nė ballė dhe iu drejtua me kėto fjalė:
“Biro,
Nėna ka pritur qė tė pėrcjellė dhėndėr, por tani po tė pėrcjelle nė Pėrjetėsi.
Bajram bir, nėna nuk po derdh lot, sepse Ti e nderove familjen dhe kombin qė tė lindi. Halla tė qoftė gjiri qė ta dhashė!”.
Ishim nė qelitė e burgjeve dhe me vonesė na erdhi lajmi i hidhur pėr rėnien e Bajram Bahtirit-Besnikut, njeriut tė shtrenjtė tė zemrave tona, bashkėluftėtarit tonė tė dashur, pjesėtarit besnik tė Frontit Nacional-Ēlirimtar tė Kosovės.
E shkurtėr ishte jeta fizike e Bajram Bahtirit, por veprimtaria e tij e pasur patriotike, deri nė sakrificėn mė tė lartė, do tė mbetėn shembull i ndritur, jo vetėm pėr bashkėluftėtarėt e tij, por edhe pėr tė gjithė njerėzit tanė.
Bajrami pėr nga mosha ishte i ri, por ai dinte tė mendonte dhe vepronte si burrė i pjekur, sepse Ai ishte i edukuar drejt dhe mirė, nė frymėn e shėndoshė kombėtare.
Veprimet konkrete tė Bajramit nė shėrbim tė zgjidhjes sė ēėshtjes kombėtare, ishin dėshmia e pakontestueshme, se mėsimet e shėndosha kombėtare qė kishte marrė nga babė Hajrushi e nėn Nailja, si dhe ato politike nga vėllai mė i madh Rrahmani, ishin kuptuar drejt e mirė.
Bajrami ishte nga ata nxėnės tė shkollės sė mesme, tė cilėt qė nė ditėt e para tė Pranverės ‘81, bashkė me rininė studentore dhe punėtorėt shqiptar, me grushta tė shtrėnguar brohorisnin parullat “Republikė, Kushtetutė, ja me hatėr ja me luftė”, “Trepēa ėshtė jona”..., nėpėr sheshet dhe rrugėt e qyteteve tė Kosovės, pa u trembur fare nga policia e Herleviqit dhe zagarėt e tij shqipfolės.
Bajramin e burgosi dy herė armiku, e torturoi rėnd. Trupin e tij tė njomė e lanė me gjak, por ai qėndroi i pathyer. Sapo dilte nga burgu ende me plagė nė trup e vazhdonte punėn patriotike. Pėr Bajramin, jeta pa pėrpjekje pėr t’u ēliruar nga robėria nuk kishte kuptim.
Lufta e Bajramit dhe pėrpjekjet e tij, brenda radhėve tė organizuara u bėnė model. Ato mbeten tė tilla edhe pėr brezat qė do tė vijnė pas tij.
Nėpėr shtigjet qė hapi Bajrami me shokė, duke e shkrirė jetėn e tyre tė re, shkuan njė rini e terė, njė rini e shėndoshė dhe e pastėr, pėr tė arritur nė cakun e ėndėrruar pėr shekuj nga populli qė i lindi.
            Kujtimi pėr Bajramin dhe tė gjithė ata qė ranė nė altarin e lirisė, do tė jetė i pavdekshėm. Do t’u jap forcė, vullnet dhe zemėr tė gjithė atyre tė cilėt janė tė vendosur pėr t’i mbajtur tė papėrlyera frytet e luftės ēlirimtare. Ai mbetet obligim i atyre tė cilėt, jo vetėm pėr asnjė ēmim nuk do tė shkelin mbi gjakun e shokėve tė rėnė, por qė janė tė vendosur pėr tė sakrifikuar ēfarė ėshtė e domosdoshme, pėr tė pėrmbushur plotėsisht dhe me besnikėri amanetin e Bajramit dhe tė dėshmorėve tjerė.
     Vetėm atėherė kur tė ribashkojmė Shqipėrinė Natyrale, mund te themi se e kemi krye me besnikėri kėtė Amanet! /07 shkurt 2007 Prishtinė/

E marte 23 janar 2007

PERSONALITETI DHE FIGURA E FEHMI AGANIT
(Me rastin e 75 - vjetorit tė lindjes)
Shkruan: Rexhep Ismajli

Nė historinė e re shqiptare figura dhe vepra e akademik Fehmi Aganit shquhen me pėrpjekjet e suksesshme nė rrethana tė vėshtira pėr hapjen e horizonteve tė reja tė dijes e tė frymėzimit njerėzor, pėr selitejen e frymės sė bashkėpunimit, pėr pėrpjekjet e palodhshme drejt emancipimit tė pėrgjithshėm tė shqiptarėve, pėr zgjerimin e horizonteve tė lirisė.
Mendje e hapur, intelektuali, dijetari dhe studiuesi Fehmi Agani nuk mund tė qėndronte i njėjtė nė tėrė jetėn e tij, sadoqė, pėr ne qė e kemi njohur qėndron pėrfytyrimi pėr tė njėjtėn mėnyrė vėshtrimi tė botės. Mendimtaria e tij, ashtu e bashkėshkrirė me veprimtarinė dhe karakterin njerėzor ka lėvizur nė dy binarė paralelė: tė njohjes, tė dijes dhe tė zbatimit tė atyre njohjeve, dijeve tė jashtėzakonshme nė jetėn konkrete. Studiues i specializuar nė dijet humanitare, nuk mund tė mos e rrezatonte atė humanuizėm tė tij nė veprimtarinė e gjerė, sidomos si intelektual, si profesor dhe si veprimtar politik.
Midis veprimeve intensive shoqėrore qė ka ushtruar Fehmi Agani dhe bindjeve e ideve tė krijuara e tė shprehura nė veprat e tij ka ekzistuar njė pėrputhje e shkallės sė lartė. Tek ai krijuesi dhe morali bashkėshkriheshin si rrallė e tek.
Qysh nė fillimet, me formim nė traditat e mėdha tė humanizmit e tė mendimit shoqėror me synim themelor ēlirimin e njeriut, ai ngulte kėmbė nė kėrkimin e hapėsirave tė reja pėr zgjerimin e tė drejtave shoqėrore e kombėtare tė shqiptarėve me synim barazimin me tė tjerėt nė ish-Jugosllavi. Ky ishte refleksi i parė konkret i gjendjes sė atėhershme. Kėrkonte rrugė pėr zgjerimin e hapėsirės sė lirisė e tė ndėrtimit shoqėror, shpaloste vizionin emancipues, pėrpjekjet pėr t‘i drejtuar veprimet, gjithė duke theksuar se fjala ishte pėr njė proces.
Ndarjet dhe ripushtimet e hapėsirave shqiptare pas Luftėrave Ballkanike Fehmiu i shihte si njė prej burimeve kryesore pėr tragjeditė, shkatėrrimet, gjenocidet e ricikluara nė Kosovė dhe nė viset shqiptare tė ish-Jugosllavisė. Shoqėria e imponuar e ndėrtuar mbi pabarazi dhe pėrmes zhvillimeve me pėrfshirje tė diferencimeve dhe segregacionit etnik me shumė elemente gjeneronte pabarazi.
Ajo gjendje, sipas vlerėsimeve tė tij, nuk mund tė pranohej si zgjidhje. Ishte i bindur dhe optimist se njė zgjidhje mė e mirė duhej tė gjindej dhe do tė gjindej. E revoltonte qėndrimi i kuazidemokratėve dhe mbrojtėsve tė arsyeve tė imponuara shtetėrore, sipas tė cilit, megjithė realitetet etnike, kombėtare, historike, shoqėrore, gjuhėsore, demografike, kulturore, shqiptarėt e ish-Jugosllavisė duhej tė mbeteshin tė ndarė nė mė shumė shtete dhe gjithandej pakicė. Ai mendonte se zgjidhja e ēėshtjes sė Kosovės paraqet vetėm pjesėn e luanit tė zgjidhjes sė ēėshtjes shqiptare, e cila ėshtė njė tėrėsi e ndėrlidhur dhe me ēėshtje tė tjera nė Ballkan. Emancipimi i pėrgjithshėm shqiptar, sipas tij, do ta sillte pashmangshėm zgjidhjen dhe pėr shtrėngesat e tilla.
Pėr Fehmiun ishte njėsoj e rėndėsishme tė ēeleshin rrugė e hapėsira pėr ēlirimin e njeriut, tė individit, pėr ēka punoi pa reshtur. E thoshte hapur se, gjithė duke qenė hap i domosdoshėm, ēlirimi kombėtar dhe krijimi i shtetit nuk janė tė mjaftueshėm pėr ēlirimin e njeriut. Jepte shembuj e raste eklatante kur neglizhencat nė kėtė planin e dytė bėhen fatale pėr tė gjitha llojet e zhvillimeve dhe e rrezikojnė drejtpėrsėdrejti dhe ēlirimin kombėtar. Nė mendjen e tij tė dy kėto aspekte ēmoheshin barabar thelbėsore dhe shiheshin njėsoj ēėshtje, prandaj ngulte kėmbė nė kėrkesėn pėr ndėrtimin paralel tė raporteve demokratike, pėr selitjen e tolerancės dhe funksionimin e shoqėrisė civile. Po tė lihen anash elementet e taktikave tė rastit, ai nuk shihte ndonjė mundėsi tė lakmueshme tė zgjidhjes sė tyre veē e veē.
Ndoshta nė kėtė ēast do nxjerrė nė pah angazhimi i tij pėr hapjen e komunikimit tė shqiptarėve tė ish-Jugosllavisė me shqiptarėt e tjerė, posaēėrisht me Shqipėrinė. Fehmi Agani ka luajtur njė rol tė dorės sė parė nė kėrkimin dhe gjetjen e rrugėve jo shumė tė lehta nė rrethanat e atėhershme politike pėr komunikim midis shqiptarėve ngado qė tė jenė.
Ėshtė posaēėrisht me rėndėsi tė theksohet kėmbėngulja e tij nė gjetjen e formave dhe nė krijimin e rrethanave pėr integrime shqiptare, ēka nuk ishte gjė krejt e lehtė. Si sukses me vlerė tė madhe simbolike e konkrete, mund tė konsiderohet nxitja dhe organizimi i Konsultės Gjuhėsore tė Prishtinės tė vitit 1968, qė nė mėnyrė konkrete dhe faktike e legalizoi vendimin pėr njė gjuhė tė vetme letrare pėr tė gjithė shqiptarėt. Nė diskutimet dhe nxitjet e Fehmiut binin nė sy qysh atėherė kėrkesat qė shtronte ai pėr procese demokratizimi, poaq sa pėr unitetin e kulturės kombėtare pavarėsisht nga ndarjet dhe kufijt. Nė fjalėn e tij me atė rast theksohen shprehimisht ‘unifikimi i gjuhės shqipe letrare’, ‘ortografia e pėrbashkėt’ dhe e drejta dhe detyrimi pėr tė diskutuar pėr to.
Nė fillim tė viteve “90 Fehmiu bashkė me Rugovėn e tė tjerėt ėshtė nė kreun e lėvizjes sė madhe politike pėr pavarėsinė e Kosovės, kreator i shumė ideve, projekteve dhe nxitės i proceseve, interpretuesi dhe elaboruesi i kėrkesave kosovare para gazetarėve dhe diplomatėve tė huaj pėr pavarėsinė e Kosovės dhe pėr krijimin e lidhjeve e miqėsive qė do ta ndihmonin kėtė proces.
Vula e tij hetohet nė hartimin e dokumenteve tė rėndėsishme pėr lėvizjen politike nė Kosovė nė dekadėn e fundit, sidomos nė hartimin dokumenteve qė kanė peshė ndėrkombėtare. Ndėrtimi dhe selitja e raporteve sa mė tė afėrta midis grupeve dhe partive nė Kosovėn e viteve ’90 nuk mund tė lihet merita e tij e fundit.
Nė studimet sociologjike e shquante gjerėsia e vėshtrimit filozofik dhe pėrqėndrimi nė ēėshtje tė veēanta. Kjo e detyronte qė pėrfundimet t’i kėrkonte mė thellė, jo nė manifestimet nė sipėrfaqe. Akribia dhe saktėsia ishin elementi tjetėr qė shquante shkrimet e tij shkencore.
Paralelisht me shkrimet qė kanė impakt tė drejtpėrdrejtė nė jetėn tonė shoqėrore, nė vitet “60 Fehmiu ka shkruar njė bllok studimesh me vlerė sociologjiko-politike pėr proceset e participimit tė punėtorėve nė drejtimet e ndėrmarrjeve (Mitbestimmung) nė Gjermani. Nga viti 1967 e tėhu bie nė sy pėrqėndrimi i tij nė hulumtimin e proceseve shoqėrore-politike nė Shqipėri gjatė Luftės II Botėrore. Studimi i tij Partitė dhe grupet politike nė Shqipėri gjatė Luftės II Botėrore, paraqet njė hulumtim kompleks politik e sociologjik pėr kohėn, por edhe guximin intelektual, shkencor e politik pėr tė folur publikisht pėr ato probleme nė Kosovė atėherė.
Pas vitit 1970 vėmendjen e tij e tėrheqin studimet ngushtėsisht sociologjiko-teorike. Nė vitet “80, sidomos pasi iu mohua e drejta e mėsimdhėnies mė 1983, Fehmi Agani ishte pėrqėndruar nė projektin e rėndėsishėm tė studimit tė historisė sė mendimit sociologjik. Opinioni shqiptar pėrmes studimeve tė tij njihte idetė sociologjike nga Antika e deri nė kohėn e re, nga Mori e Machiaveli, Hobsi e Rusoi, e deri te utilitaristėt, pėr t’u ndalur sidomos te mendimi sociologjik e politik klasik e modern: Comte, Marx, Durkheim, Weber, pastaj tek teoritė elitiste – Mosca, Pareto, Mihels, dhe bashkėkohėse: Manheim, Right Mils, etj. Kėto studime nė fakt paraqesin njė histori tė kėtij mendimi nė pikat e saj mė tė rėndėsishme. Studiues tė fushės, pėr kėto rezultate dhe pėr hulumtimet konkrete sociologjike pėr gjendjen e vetėdijes, pėr shembull, e kanė cilėsuar sociologun mė tė rėndėsishėm shqiptar tė gjysmės sė dytė tė sh. 20.
Nė vitet “90 interesimet intelektuale dhe shkrimet e Fehmiut pėrqėndroheshin nė dy vija kryesore: nė argumentimet dhe shpjegimet serioze politike tė tė drejtave shqiptare dhe tė Kosovės nė raport me sllavėt e jugut, nė projektimet e lėvizjeve konkrete politike pėrbrenda shoqėrisė sonė, nė projektimet dhe argumentimet e pavarėsisė shtetėrore dhe shtetformese tė Kosovės dhe nė mbrojtjen dhe pėrhapjen e kėtyre ideve.
Trajtim mė vete meritojnė diskutimet, polemikat dhe intervistat e Fehmi Aganit pėr shtypin dhe mediumet shqiptare, tė ish-Jugosllavisė dhe ndėrkombėtare tė periudhės 1990-1999, nė tė cilat poashtu vend qėndror zėnė ēėshtjet qė lidhen me proceset shoqėrore dhe politike ndėr shqiptarė dhe nė Ballkan, ēėshtja madhore e pavarėsimit tė Kosovės, rrugėt e ndėrtimit tė shtetit tė pavarur, etj. Ato janė dhe njė komentim i llojit tė vet i rrjedhave politike dhe i konflikteve nė buzė tė luftės. Dy vėllimet me to, sadoqė nuk i pėrfshijnė tė gjitha materialet, paraqesin njė thesar tė vėrtetė informimesh dhe interpretimesh pėr dekadėn e vėshtirė nga personaliteti mė i kualifikuar dhe njohėsi i perspektivave dhe gjendjes sė dyanshme. Fehmiu vlen pėr krijuesin e diskursit racional dhe konsistent tė lėvizjes pėr pavarėsi, me kėrkesėn e menjėhershme dhe bashkė me tė – pėr demokratizim dhe demokraci.
Sot ėshtė e mundur tė flitet mė shumė pėr idetė e parapėlqyera tė Fehmi Aganit lidhur me rrugėt e (ri)ndėrtimit tė shoqėrisė, tė ēlirimit e tė mbrojtjes sė individit nga pushteti, nga fetishet e nga format e tjera robėruese, pėr tolerancėn, pėr nevojat e bashkėpunimit ndėr vete dhe me fqinjtė, pėr shoqėrinė civile, qė u bė preokupimi i tij i rėndėsishėm nė vitet para luftės, sepse e parandjente se Serbia shpejt do tė largohej. Aktualiteti na bėn tė ritheksojmė njė refleks mė tė hershėm tė Fehmiut, njė bindje tė tij me rėndėsi pėr jetėn tonė shoqėrore, politike dhe ekzistenciale. Nė mbėshtetje tė vrojtimeve tė gjithanshme kombėtare, historike, socio-politike, zhvillimore, Fehmi Agani, ashtu si Gazmend Zajmi, pavarėsinė e Kosovės e shihte si zgjidhje me peshė nė rrugėn e zgjidhjes sė ēėshtjes shqiptare. Nė kėtė rrugė e drejta e vetėvendosjes shihej ēelėsi mė i pėrshtatshėm. Ēėshtjes sė vetėvendosjes ai i kishte kushtuar njė studim tė gjerė nė fillim tė viteve ’90 dhe preokupimit pėr tė nuk i shqitej deri vonė. “Vetėvendosja, si e drejtė e pėrgjithshme e tė gjithė popujve, ėshtė thelbėsisht demokratike, shprehje esenciale e demokratizimit... ajo ėshtė e lidhur, gėrshetohet me tė drejtat individuale, njerėzore... si e drejtė kolektive, e drejtė e komuniteteve, nuk mund tė reduktohet nė tė drejtat individuale njerėzore dhe as tė shterret me to”, thoshte ai. Fakti se shqiptarėt e Kosovės, pas gjithė atyre veprimeve paqėsore, pas pėrvojės sė gjenocidit serb dhe luftės, megjithė incidentet gjithsesi tė papranueshme, janė gati t’ua njohin tė drejtat komuniteteve qė jetojnė me ta, flet qartė, do tė vazhdonte ideja e Fehmiut, se ata e kuptojnė qė vetėvendosja ėshtė e drejtė sa dhe obligim. Mohimi dhe anashkalimi i kėsaj tė drejte dhe kompleksit tė ēėshtjeve qė lidhen me tė nga pushtetet jugosllave/ serbe, pėrkatėsisht shtypjet dhe terroret shtetėrore kanė qenė burimi i reagimeve dhe organizimeve tė tjera, nxitja direkte pėr krijimin e institucioneve vetanake e vetėmbrojtėse dhe tė rezistencės sė armatosur, mė nė fund.
Prej veprės sė Fehmiut duhet tė nxirret mėsimi se problemet nuk mund tė zgjidhen pa pėrfilljen e tė drejtės themelore pėr pavarėsi tė kėtij populli dhe pa respektimin e tė drejtės pėr vetėvendosje, pa vlerėsimin e vullnetit tė popullit, por nė tė njėjėtėn kohė kėto tė drejta nuk mund tė realizohen pa orientimin tonė rrėnjėsor drejt ndėrtimit tė shoqėrisė funksionale dhe demokratike, proceseve tė mirėkuptimit dhe jetės sė mirėfilltė civile, veprimit shumė tė nevojshėm pėr uljen e tensioneve ndėrshqiptare dhe pėr ndėrtimin e urave me fqinjtė, pa tolerancėn. Pikėrisht aspektet sociologjike tė shoqėrisė civile, konkretisht toleranca, pėrbėjnė njė nga fushat e studimeve tė tij tė fundit.

   FEHMI AGANI
(23. I. 1932-6.V.1999)

Lindi mė 23 janar 1932 nė Gjakovė, ku mbaroi shkollimin fillor, ndėrsa tė mesmin e kreu nė Prishtinė. Studimet pėr filozofi i mbaroi nė Universitetin e Beogradit (1959). Studimet pasuniversitare nė shkencat politike i mbaroi poashtu nė Universitetin e Beogradit, duke marrė gradėn shkencore Magjistėr i shkencave politike me temėn Pjesėmarrja e punėtorėve nė procesin e vendimmarrjes nė Gjermani, mė 1965. Gradėn doktor i shkencave tė sociologjisė e mori nė Fakultetin Filozofik tė Universitetit tė Prishtinės mė 1973 me temėn Partitė dhe grupet politike nė Shqipėri gjatė Luftės sė Dytė Botėrore.
Nė fund tė viteve ’50 dhe nė fillim tė viteve ’60 punoi si profesor i shkollave tė mesme nė Gjakovė dhe nė Prishtinė, ndėrsa mė vonė gazetar dhe redaktor i politikės sė jashtme nė gazetėn Rilindja. Mė 1965 nisi punėn si ligjėrues i sociologjisė nė Fakultetin Filozofik, ku luajti njė rol tė dorės sė parė pėr zgjerimin e mėsimdhėnies nė gjuhėn shqipe dhe pėr zhvillimet e mėvona tė pėrgjithshme shoqėrore.
Nė vitin 1967 u zgjodh drejtor themelues i Institutit Albanologjik tė Prishtinės. Luajti rol vendimtar nė organizimet shkencore si Konsulta gjuhėsore e Prishtinės dhe Simpoziumi pėr Skėnderbeun. Mė vonė u zgjodh Prodekan pėr mėsim dhe Dekan i Fakultetit Filozofik tė Universitetit tė Prishtinės (1978-80). Nė vitet 1967-1980 u shqua ndėr mė tė angazhuarit pėr zhvillimin e bashkėpunimit shkencor-arsimor e kulturor me insritucionet pėrkatėse tė Shqipėrisė.
Ishte themelues i Degės sė Sociologjisė dhe tė Filozofisė nė Fakultetin Filozofik dhe i Institutit tė Sociologjisė tė kėtij Fakulteti. Ishte kryeredaktor i revistave Studia Humanistica dhe Thema.
Nė vitin 1978 mori Shpėrblimin e Dhjetorit tė Kosovės pėr studimet e tij shkencore.
I angazhuar nė proceset e emancipimit shoqėror tė Kosovės dhe shqiptarėve gjatė gjithė jetės, qysh mė 1951 iu kundėrvu politikės sė shpalljes sė shqiptarėve turq duke rėnė nė konflikt me PKJ-nė. Nė vitet 1966-74 ishte ndėr mė tė angazhuarit pėr avancimin e statusit tė Kosovės dhe bashkė me G. Zajmin ndėr mbrojtėsit e shquar tė idesė pėr Republikėn e Kosovės. Ndihmesė tė madhe dha pėr themelimin e Universitetit tė Prishtinės dhe pėr diskutimet kushtetuese deri nė Kushtetutėn e vitit 1974. Nė vijim u mor me ndėrtimin e institucioneve brenda universitetit.
Mė 1981 ai qe ndėr kritikėt kryesorė tė vlerėsimit pėr Demonstratat dhe tė qėndrimit politik e institucional ndaj tyre dhe ndaj ēėshtjes shqiptare nė Jugosllavinė e atėhershme. Pėr kėtė arsye ai u vu nė shėnjestrėr tė diferencimit ideo-politik dhe tė trysnive politiko-policore, ndėrsa mė 1984 iu mor e drejta tė jepte mėsim. Edhe nė ato rrethana ishte ndėr tė paktit qė reagonin publikisht ndaj shtypjeve.
Pas vitit 1989 u shqua nė organizimin e rezistencės sė pėrgjithshme politike. Ishte nėnkryetar i Lidhjes Demokratike tė Kosovės, ndėr organizatorėt kryesorė tė lėvizjes politike, ndėr kryesorėt nė hartimin e dokumenteve tė rėnėdsishme pėr Kosovėn, bashkėbiseduesi i pėrhershėm i Kosovės me institucionet ndėrkombėtare (nė Konferencėn e Gjenevės, nė Grupin pėr arsimin, nė G-15, etj.). Nė Konferencėn e Rambouillet-sė qe ndėr anėtarėt e rėndėsishėm tė Delegacionit tė Kosovės. Pėr idetė dhe veprimtarinė e tij pėr ēlirimin e Kosovės, u vra afėr Lipjanit nga forcat ushtarake e policore serbe mė 6 maj 1999.
Mė 1993 u zgjodh anėtar korrespondent, ndėrsa mė 1996 anėtar i rregullt i Akademisė sė Shkencave dhe tė Arteve tė Kosovės.
Akademik Fehmi Agani ishte bartės i shumė dekoratave, ndėr tė cilat shquhen Dekorata Urdhri i Lartė Skėnderbeu e Presidentit tė Shqipėrisė Rexhep Meidani mė 1999, Urdhri i Lidhjes sė Prizrenit 2001 dhe Urdhėri "Hero i Kosovės" 2003 tė Kryetarit tė Kosovės Ibrahim Rugova.

BIBLIOGRAFIA
Libra tė botuar:

1. Nė rrjedha tė mendimit sociologjik (njė histori e veēantė e mendimit sociologjik), Prishtinė, 1990.
2. Demokracia, kombi, vetėvendosja, Dukagjini, Pejė, 1994.
3. Pavarėsia – shpresa dhe gjasė, Dukagjini, Pejė, 1999.
Ka lėnė tė botuara shumė studime sociologjike, politologjike, nėpėr periodik nė gjuhėt shqipe, serbokroate dhe angleze. Ka lėnė dorėshkrim monografinė Partitė dhe grupet politike nė Shqipėri gjatė Luftės sė Dytė Botėrore dhe shkrime tė tjera.
Nė vitin 2002, nė 70-vjetorin e lindjes sė tij, nė shtėpinė botuese Dukagjini iu botuan veprat nė 8 vėllime:
1. Vepra 1, Nė rrjedha tė mendimit sociologjik, f. 1-375.
2. Vepra 2, Pėr shoqėrinė civile, f. 1-411.
3. Vepra 3, Demokracia, kombi, vetėvendosja, f. 1-376.
4. Vepra 4, Partitė dhe grupet politike nė Shqipėri (1939-1945), f. 1-486.
5. Vepra 5, Sindikatat gjermane dhe shkrime tė tjera, f. 1-304.
6. Vepra 6, Gjuha e dhunės dhe zėri i arsyes, f. 1-437.
7. Vepra 7, Pavarėsia- gjasa dhe shpresė, f. 1-487.
8. Vepra 8, Intervista, reagime, f. 1-386.
Botoi edhe shumė studime, artikuj, trajtesa e polemika nė organe tė ndryshme shkencore, nė revista dhe gazeta nė gjuhėn shqipe dhe nė gjuhė tė tjera.(marrė nga Qik)


E dielė 21 janar 2007

Pėrfaqėsuesit e institucioneve tė Kosovės dhe qytetarė bėjnė homazhe pranė varrit tė kryetarit Rugova

Me rastin e njėvjetorit tė vdekjes sė ish- kryetarit tė Kosovės Ibrahim Rugova, tė dielėn nė Prishtinė, pėrfaqėsues tė institucioneve tė Kosovės dhe qytetarė kanė bėrė homazhe pranė varrit tė tij nė Velani.

Shėnohet Dita Pėrkujtimore pėr presidentin Ibrahim Rugova Nė organizim tė Presidencės sė Kosovės, me veprimtari tė ndryshme, po shėnohet Dita pėrkujtimore pėr Presidentin Ibrahim Rugova, nė njėvjetorin e ndarjes nga jeta. Manifestimet pėrkujtimore filluan qė nga orėt e hershme tė mėngjesit, me homazhe dhe nderime te memoriali i Presidentit Rugova Uhėheqėsit mė tė lartė tė vendit, pesidenti Fatmir Sejdiu me bashkėpunėtorė, kryekuvendari Kolė Berisha, Kryeministri Agim Ēeku, si dhe pėrfaqėsues tė KFOR-it, UNMIK-u, dhe delegacione tė tjera tė larta si nga LDK-ja dhe nga organizmat tjera - nė orėn 9 e 11 minuta bėnė homazhet dhe vendosin lule te varri i Presidentit Rugova. "Mendoj dhe jam i bindur se presidenti i ndjerė do tė desironte tė shihte zhvillimet politike nė Kosovė sot. E gjithė kjo ėshtė njė mesazh i mirė, qė viti 2007 tė jetė vit i realizimit tė deshirės sė tij", tha kryeadminsitratori Ryker.

Aktivitetet vazhduan nė orėn 12.00 nė Teatrin Kombėtar ku u mbajt mbahet njė akademi pėrkujtimore pėr
Presidentin Rugova dhe ku foli Presidenti i Kosovės, Fatmir Sejdiu.

Ai tha se 21 janari i vitit 2006 ishte njė goditje e rėndė pėr popullin e Kosovės dhe institucioneve tė saj. "Vizioni i dr. Rugovės hapi rrugėn e paqes, pėr ndėrtimin e shtetit tė pavarur tė Kosovės", tha presidenti aktual, Sejdiu. Sejdiu tha se do vazhdohet pėrkushtimi i Rugovės pėr pavarėsimin e Kosovės.

Ndėrsa, aktivitetet do tė vazhdojnė nė orėn 15.00 me njė tribunė tė shkrimtarėve kushtuar figurės letrare tė Ibrahim Rugovės, ku do tė ligjėrojnė Sabri Hamiti, Kujtim Shala dhe Vehbi Myftari. Ndėrkaq, nė orėn 18.00 Presidenti Rugova do tė pėrkujtohet me ndezjen e qirinjve nė sheshin "Skenderbeu". Manifestimi do tė pėrmbyllet me mbajtjen e njė koncerti nga Filharmonia e Kosovės nė sallėn e Kuqe tė Pallatit tė Rinisė. Sipas Vehbi Miftarit, LDK-ja nuk ka paraparė manifestime t ė veēanta, por ajo do tė jetė pjesė e kėtyre organizimeve qė mbahen nėn kujdesin e Presidencės. "Ėshtė vendosur qė po tė dielėn tė bėhen homazhe te Memoriali i Presidentit Rugova nga tė gjithė kryetarėt e degėve tė LDK-sė", tha Miftari.

Kryetari Sejdiu dekoroi Ibrahim Rugovėn me urdhrin hero i Kosovės

Me rastin e shėnimit tė pėrvjetorit tė vdekjes sė ish kryetarit Rugova, kryetari i Kosovės Fatmir Sejdiu, tė dielėn nė Prishtinė tha se Ibrahim Rugova qe dhe mbeti simbol i paqes dhe pavarėsisė sė Kosovės. Sejdiu me kėtė rast dekoroi kryetarin e ndjerė Ibrahim Rugovėn me urdhrin hero i Kosovės dhe mori vendim pėr themelimin e medaljes pėr liri, paqe e humanizėm “Dr. Ibrahim Rugova”.

Burrėshtetasi i parė i Kosovės
Shkruan: Fatmir Sejdiu

Vdekja e hershme e Presidentit Ibrahim Rugova nė fillim tė vitit 2006 ishte goditje e rёndё pėr popullin dhe institucionet e Kosovёs.  Na la kur na duhej mё sё shumti pėr t’i dalė nė krye procesit tё gjatё e tё mundimshёm historik pėr pavarėsimin e Kosovės. Pėr njohjen ndёrkombёtare tё pavarėsisė sė Kosovёs, sepse, siē e kishte zakon tė thoshte Presidenti ynė, Kosova ėshtė de fakto e pavarur nga qershori i vitit 1999.

Si studiues i thellё i letėrsisė e i kulturės shqiptare, Ibrahim Rugova ka lėnė njė trashėgimi qė rri nė themelet e dijeve tona. Rugova dijetar u bė udhėheqėsi i rezistencės sė popullit shqiptar tė Kosovės me organizim tė pashembullt qė krijoi Lidhja Demokratike e Kosovės, qė – si Lidhja Shqiptare e Prizrenit, pėr tė cilėn ai ushqente dashuri tė pakundshoqe – tė ndėrtonte, tani me sukses tė fundmė, bazat e shtetit tė ri ndėrsa rezistonte okupimin serb.

Ibrahim Rugova u bė burrėshtetasi i parė i Kosovės, shenja mbrojtėse e shtetit nė krye tė tė cilit qėndroi edhe nė kohėn kur njihej, por nuk pranohej si i tillė. Nė kohė tė vėshtira, Rugova me organizimin mė sistematik e tė qėndrueshėm qė kishin ngritur shqiptarėt nė kėto troje, me mekanizma institucionalė tė votės demokratike, ndėrtoi struktura tė qėndrueshme tё Republikёs sё Kosovёs, qё ishin pjesё e veēuar e rezistencёs sё organizuar kundёr okupimit.

Pėr tė gjallė tė vet, Ibrahim Rugova krijoi shumė miq tė Kosovės e tė pavarėsisė sonė nė tė katėr anėt e botės. Prandaj, edhe nga bota e amshimit, Presidenti Rugova ėshtė sot engjėlli mbrojtės i Kosovės.

Veprimtaria e Rugovės, si studiues i letėrsisė e i kulturės shqiptare, si mendimtar i rrallė, me njė filozofi tė veēantė politike, si lider e burrėshtetas, tė cilin e  shquan urtėsia dhe konsistenca, do tė jetė objekt i studimeve tė vazhdueshme nė tė ardhmen.  

Ky libėr pėrmbledh njė zgjedhje shkrimesh tė Rugovės nė rrjedhė kronologjike – kryesisht fjalime politike, por edhe kontribute tė tjera tė veprimtarisė sė tij shtetėrore – sikur edhe vlerėsime qė i bėjnė figurės sė Rugovės personalitete nga vendi e bota. Ėshtė njė pjesė e trashėgimisė dhe namit qė ka lėnė pas lideri ynė historik, tė cilėn e sjellim kėtu me rastin e Ditės Pėrkujtimore, 21 janarit, kur mbushet njė vit qė kur ndėrroi jetė.
(Tekst hyrės nė monografinė "Presidenti Rugova")/Prishtinė 4 janar 2007/

Memento pėr Rugovėn
Shkruan: Sabri Hamiti

I. BIOGRAFIA

Ibrahim Rugova lindi mė 2 dhjetor 1944 nė fshatin Cercė, komuna e Istogut. Mė 10 janar 1945 komunistėt jugosllavė ia pushkatuan tė atin, Ukėn dhe gjyshin Rrustė Rugova, qė kishte qenė luftėtar i njohur kundėr ēetave ēetnike qė po depėrtonin nė Kosovė gjatė Luftės sė Dytė Botėrore.
Ibrahim Rugova shkollėn fillore e kreu nė Istog, tė mesmen e kreu nė Pejė, mė 1967. Fakultetin Filozofik – Dega Gjuhė e Letėrsi Shqipe e kreu nė Prishtinė. Gjatė vitit akademik 1976-77 qėndroi nė Paris, nė Ecole Pratique des Hautes Etudes, nėn mbikėqyrjen e Prof. Roland Barthes-it, ku ndoqi interesimet e veta shkencore nė studimin e letėrsisė, me pėrqendrim nė teorinė letrare. Doktoroi nė fushėn e letėrsisė nė Universitetin e Prishtinės, mė 1984. Nė vitin 1996 Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh anėtar korrespondent i Akademisė sė Arteve dhe Shkencave tė Kosovės. Nė fillim ishte redaktor nė gazetėn e studentėve Bota e re dhe nė revistėn shkencore Dituria (1971-72), qė botoheshin nė Prishtinė. Njė kohė punoi edhe nė revistėn Fjala. Mandej, pėr afro dy dekada, Dr. Ibrahim Rugova veprimtarinė e vet shkencore e zhvilloi nė Institutin Albanologjik si hulumtues i letėrsisė. Njė kohė ka qenė kryeredaktor i revistės Gjurmime albanologjike tė kėtij Instituti. Me krijimtari letrare u mor qė nga fillimi i viteve gjashtėdhjetė.

Ka botuar kėto vepra:

  1. Prekje lirike, Rilindja, Prishtinė, 1971,
  2. Kah teoria, Rilindja, Prishtinė, 1978,
  3. Bibliografia e kritikės letrare shqiptare 1944-1974, Instituti Albanologjik, Prishtinė, 1976 (sė bashku me Isak Shemėn),
  4. Kritika letrare (nga De Rada te Migjeni), Rilindja, Prishtinė, 1979 (sė bashku me Sabri Hamitin),
  5. Strategjia e kuptimit,  Rilindja, Prishtinė, 1980
  6. Vepra e Bogdanit 1675-1685, Rilindja, Prishtinė, 1982,
  7. Kahe dhe premisa tė kritikės letrare shqiptare 1504-1983, Instituti Albanologjik, Prishtinė, 1986
  8. Refuzimi estetik, Rilindja, Prishtinė, 1987,
  9. Pavarėsia dhe demokracia, Fjala, Prishtinė, 1991,
  10. Ēėshtja e Kosovės, Dukagjini, Pejė, 1994,
  11. Kompleti i veprave tė Ibrahim Rugovės nė tetė vėllime, Faik Konica, Prishtinė, 2005

Dr. Ibrahim Rugova mė 1988 u zgjodh kryetar i Shoqatės sė Shkrimtarėve tė Kosovės, qė u bė bėrthamė e fuqishme e lėvizjes shqiptare e cila kundėrshtoi sundimin komunist serb dhe jugosllav nė Kosovė.
Si intelektual me nam qė i jepte zė kėsaj lėvizjeje intelektuale e politike Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh, mė 23 dhjetor 1989, nga themelimi kryetar i Lidhjes Demokratike tė Kosovės, partisė sė parė politike nė Kosovė qė sfidoi drejtpėrdrejt regjimin komunist nė fuqi. LDK, nėn udhėheqjen e Dr. Ibrahim Rugovės, u bė shpejt forca politike prijėse nė Kosovė, duke mbledhur shumicėn e popullit rreth vetes. Nė bashkėpunim me forcat e tjera politike shqiptare nė Kosovė si dhe me Kuvendin e atėhershėm tė Kosovės, Dr. Ibrahim Rugova dhe LDK-ja pėrmbyllėn kornizėn ligjore pėr institucionalizimin e pavarėsisė sė Kosovės. Deklarata e pavarėsisė (2 korrik 1990), shpallja e Kosovės Republikė dhe miratimi i kushtetutės sė saj (7 shtator 1990), referendumi popullor pėr pavarėsinė dhe sovranitetin e Kosovės, mbajtur nė fund tė shtatorit 1991, qenė prelud pėr zgjedhjet e para shumėpartiake pėr Kuvendin e Kosovės, mbajtur mė 24 maj 1992. Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh kryetar i Republikės sė Kosovės. Dr. Ibrahim Rugova u rizgjodh kryetar i Republikės sė Kosovės nė zgjedhjet e mbajtura nė mars tė vitit 1998.
Nėn udhėheqjen e Dr. Ibrahim Rugovės LDK-ja fitoi shumicėn e votave nė zgjedhjet e para lokale tė sponsorizuara ndėrkombėtarisht nė Kosovėn e pasluftės nė tetor tė vitit 2000 si dhe n zgjedhjet e para nacionale nė vitin 2001 dhe nė zgjedhjet e dyta lokale tė vitit 2002. LDK fitoi edhe zgjedhjet e fundit nacionale mė 2004.
Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh President i Kosovės nė mars tė vitit 2002 dhe u rizgjodh edhe mė 2004.

Ēmimet dhe titujt ndėrkombėtarė tė Ibrahim Rugovės:

  1. Mė 1995, Dr. Ibrahim Rugovės iu dha Ēmimi pėr paqe i Fondacionit Paul Litzer nė Danimarkė.
  2. Mė 1996, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit tė Parisit VIII, Sorbonė, Francė.
  3. Mė 1998, Dr. Ibrahim Rugovės iu nda Ēmimi Saharov i Parlamentit Evropian.
  4. Nė vitin 1999, Dr. Rugova mori Ēmimin pėr paqe tė qytetit Mynster, Gjermani, ndėrsa u shpall qytetar nderi i qyteteve italiane: Venedik, Milano dhe Breshia.
  5. Nė vitin 2000, Dr. Ibrahim Rugova mori ēmimin pėr paqe tė Unionit Demokratik tė Katalonisė “Manuel Carrasco i Formiguerra” nė Barcelonė, Spanjė.
  6. Nė vitin 2004 Dr. Ibrahim Rugova u nderua me Ēmimin e Evropės, Senator Nderi nga Fondacioni panevropian Coudenhove-Kalergi.
  7. U nderua gjithashtu nga Komonuelthi i Pensilvanisė (SHBA), “Mik i Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės”.
  8. Mė 2004, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit tė Tiranės.

Dr. Ibrahim Rugova vdiq mė 21 kallnor 2006 nė Prishtinė dhe u varros nė Bregun e Diellit me nderimet mė tė mėdha tė popullit tė Kosovės.

II. KRITIKA

1. Qarku i Prishtinės

Ibrahim Rugova i pėrket brezit tė 68-tės, dhe mė tej Qarkut Kulturor tė Prishtinės.
Nė fund tė viteve gjashtėdhjetė tė shekullit njėzet Prishtina u bė qytet universitar duke u prirė nga njė lėvizje e fuqishme studentore e kulturore, qė mblidhte pėr tė parėn herė tė rinjtė e tokave shqiptare: nė Kosovė e rreth Kosovės. Kjo lėvizje kulturore e intelektuale, krejt natyrshėm e bėri qendrėn nė Universitetin e Prishtinės, pėr ta shpėrndarė ndikimin e vet ēlirues edhe nė shtresa tė tjera tė shoqėrisė. Fuqia e kėsaj lėvizjeje u pėrqendrua nė kulturė e krijimtari, me artikulim mė tė fuqishėm nė letėrsi, me shenjėn e fuqishme nacionale e autentike dhe me shenjėn e modernitetit.
Nė kėto vite Prishtina, si dhe gjithė Kosova, kishte njė gazetė tė pėrditshme, njė revistė letrare, njė radio, njė shtėpi botuese nė shqip. Lėvizja kulturore e intelektuale e pėrqendruar nė brezin universitar e bėri gazetėn e vet kulturore, revistėn e vet kulturore dhe formoi shtėpinė e vet botuese. Kjo, nė mėnyrė tė pashpallur, artikulonte alternativėn e njėshit pushtetor nė kulturė.
Protagonist nė tė gjitha kėto lėvizje kulturore e letrare, qė pėrqendroheshin nė Fakultetin Flozofik, ishte Ibrahim Rugova me krijuesit e brezit tė tij studentė, kryesisht tė gjuhės e tė letėrsisė shqipe. Tani mė disa nga nismėtarėt e kėtij qerthulli kulturor e letrar janė ngritur nė shkallėn mė tė lartė nė fushat e tyre krijuese nė shqip. Njėri nga mė pėrfaqėsuesit ėshtė Ibrahim Rugova, me pėrcaktim kritik letrar e studiues i letėrsisė dhe i kulturės shqiptare.
Qerthulli kulturor i Prishtinės, qė mė vonė do tė zhvillohet edhe nė njė kulturė letrare, nė fillim tė viteve shtatėdhjetė tė shekullit njėzet kishte pėrqafur njė program letrar e kulturor, qoftė pa e afishuar: tė hyhet sa mė thellė nė njohjen trashėgimisė shpirtėrore nacionale e nė tė njėjtėn kohė tė ketė njė hapje ndaj kulturave tė tjera perėndimore, sidomos tė modernitetit tė tyre.
Ibrahim Rugova si krijues e kritik nuk u ėshtė larguar asnjėherė kėtyre dy kėrkesave tė qerthullit kulturor tė Prishtinės, pėr dy decenie tė plota tė krijimtarisė letrare kritike.
 
2. Profili i kritikut

Pak nga miqtė e tij e dijnė qė Ibrahim Rugova nė moshėn e re shkollore ka shkruar lirikė dhe ka pėrkthyer poezi. Mirėpo emri i tij letrar publik ėshtė bėrė i njohur me shkrimet letrare nė rubrikėn “Zenite letrare” tė pėrhershme nė revistėn Fjala. Tekstet, qė rimerrnin nė njė lexim krejt subjektiv e tė lirė, vepra tė shkrimtarėve botėrorė e shqiptarė, lexoheshin me mallin e leximit tė letėrsisė sė vėrtetė. Kėto shkrime Ibrahim Rugova, pas njė rileximi redaktues, i botoi nė librin Prekje lirike. Vetė titulli pėrcakton natyrėn e shkrimeve estetike-poetike, qė nuk i iknin lirizmit tė interpretim. Mendoj qė ky ishte njė revolt kundėr shkrimeve kuaziobjektive qė shkruheshin pėr letėrsinė duke zbritur mė shpesh nė njė sociologjizėm vulgarizues.
Nė librin e dytė Kah teoria, tė botuar shtatė vite mė vonė, e gjejmė Rugovėn nė skajin tjetėr tė diskursit kritik. Tashmė ai, gjithė dijen e madhe letrare, gjithė mjeshtėrinė e shkrimit kritik tė argumentuar, e ēon kah qėllimi suprem: tė artikulohet nė nivelin mė tė lartė teorik letėrsia si krijimtari individuale e veēantė, e ndryshme nga tė tjerat, qė duke pasur praktikė origjinale tė krijimit, kėrkon edhe kritere tė vetat tė interpretimit. Tashmė, revolta lirike e librit tė parė kthehet nė sistem vetanak tė mendimit e tė argumentimit.
Dy polet kritike, tė shfaqura nė dy librat e parė, e kanė pėrcaktuar fuqishėm gjithė krijimtarinė kritike tė Ibrahim Rugovės nė vitet shtatėdhjetė e tetėdhjetė tė shekullit njėzet. Ky ndikim nė njė anėn ka prodhuar njė diskurs kritik tė ēlirshėm, shpesh me gjuhė konotative, madje nė nivel tė metaforės, pėr t’u kurorėzuar me trajtėn e eseut e tė kritikės interpretuese; kurse nė anėn tjetėr ka prodhuar diskursin kritik tė argumentuar duke e ngritur nė nivel tė abstragimit teorik, madje krejt nė teori tė letėrsisė e tė kritikės; por gjithmonė me kėrkesėn pėr kultivimin e temave abstrakte nė shqip, nėpėrmjet rindėrtimeve terminologjike.
Dy libra tė ngjashėm, pėrmbledhje esesh e kritikash, kapin tekstet kritike tė Ibrahim Rugovės tė viteve shtatėdhjetė nė Strategjia e kuptimit dhe tė viteve tetėdhjetė nė Refuzimi estetik. Sharmi themelor i shkrimeve kritike, qė korrespondojnė nė radhė tė parė me librat e botuar gjatė kėtyre viteve dhe me autorėt kryesisht tė brezit tė tij, ėshtė se janė shkruar rėndom si kritika tė para (punė tepėr e vėshtirė nė interpretimin e vlerėsimin e letėrsisė) duke prodhuar edhe mendimin e parė publik pėr veprat, e njėkohėsisht duke krijuar aureolėn e kritikės sė respektueshme.
Nė shkrime tė tjera, nė kėta libra, Rugova lėshohet ngadalė nė kohė pėr tė studiuar formacione artistike e doktrina letrare shqiptare, po ashtu autorė tė njohur tė traditės; ashtu edhe fenomene letrare, kryesisht kritike tė modernitetit evropian.
Dy libra tė tjerė, tani monografikė, qė provojnė deri nė skaj fuqinė krijuese e intelektuale tė Ibrahim Rugovės janė Vepra e Bogdanit  dhe Kahe e premisa tė kritikės letrare shqiptare 1504-1983. Nė tė parin bėhet interpretimi i fuqishėm i tekstit bogdanian nė librin e parė origjinal shqip Ēeta e profetėve, duke analizuar tė gjitha aspektet e strukturat e tekstit bashkė me domethėnien e tij. Rugova kėtu ribėn gjenetikėn dhe bėn analitikėn e veprės sė autorit tė madh tė vjetėr shqiptar, duke e parė atė tė njėnjėshėm, nėpėrmjet temave, strukturave letrare, domethėnieve nacionale; duke analizuar sistemin e plasat e tij. Studiuesi, i formuar me dijet moderne letrare, dėshmon qė teksti bogdanian nuk ėshtė dėshmi por ėshtė njė qenie e gjallė kulturore, madje bashkėkohėse, njė vlerė qė jeton. Vepra shpejt u bė paradigmė e studimeve shqiptare, jo vetėm bogdaniane.
Mirėpo, projekti mė i ndėrliqshėm e mė i rėndėsishėm studimor i Ibrahim Rugovės mbetet monografia pėr kritikėn shqiptare. Ky libėr ėshtė dhe kurora kritike e tij. Aty gjejmė njė sistematizim tė mendimit kritik shqiptar qė lidhet me letėrsinė dhe kritikėn letrare, dhe mė thellė njė vetėdije kulturore tė shqiptarėve. Idetė themelore, duke u fiksuar nga Barleti deri te autorėt bashkėkohorė, janė trajtuar jo si rend kronologjik i shfaqjeve, por si vlera nė njė sistem tė sprovuar tė mendimit letrar. Rugova lucid kėtu informon, analizon, interpreton. Vepra merr vlerėn e njė projekt-enciklopedie pėr kritikėn letrare shqiptare duke u bėrė, qė nga shfaqja, njė pikė reference e pakalueshme nė kėtė fushė.
Pėrfundimisht Ibrahim Rugova ėshtė njė kritik modern qė teorinė e ndėrton si majė qė del nga interpretim i tekstit letrar, kurse vlerėsimin e bėn si njė pėrqasje me universalitetin e krijimit letrar. Kjo tė shpie nga qerthulli i letėrsisė kombėtare nė universumin e literaturave tė tjera.
Njė tė tillė sprovė e kishte nisur Rugova nė shkrimin pėr rrėnjėt e degėt letrare, pra pėr trashėgiminė origjinare dhe shpėrndėrrimet e mėvonshme duke sjellė nė relacion krijues Shqipen, Aristotelin e Xhojsin. Kjo aventurė krijuese ishte ndėrprerė pėrnjėherė. Dhe kjo duhet tė quhet humbje pėr kėrkimet nė letėrsinė shqipe.
Konteksti sociokulturor, thoshim mė parė, por rrethanat nacionale, do tė themi tani, e bėnė apo mė saktė e detyruan Ibrahim Rugovėn, qė nga njeriu meditant tė kalojė te njeriu militant. Pėr tė parin menduam e shkruam, pėr tė dytin shkruajmė nė vijim.
E mbyllim kėtė pjesė me njė metaforė: Prekje e Gurit. Brezat e idealistėve (nėse mbeten gjallė) do tė tregojnė a u formėsua guri nga prekja dhe pėr sa kohė ndodhi kjo.

III. POLITIKA

1. Presidenti / Kryetari

Ibrahim Rugova hyn tepėr vrullshėm nė politikėn e Kosovės duke dalė nė ballė tė lėvizje pėr pavarėsinė e Kosovės dhe duke e bėrė legal vullnetin politik tė popullit tė saj.
Ai e legalizoi dhe legjitimoi nė mėnyrė institucionale kėtė vullnet nėpėrmjet zgjedhjeve parlamentare e presidenciale dhe nėpėrmjet Referendumit popullor pėr pavarėsinė.
Po kėtė legjitimim ai e mori me votė demokratike si kryetar i LDK-sė (1989) dhe si President i Republikės sė Kosovės (1992).
Veprimet politike institucionale tė Rugovės krijuan sistemin e mbrendshėm tė mbėshtetur nė solidaritet e nė mirėkuptim pėr tė siguruar mbijetesėn sė mbrendshmi dhe respektin sė jashtmi pėr organizimin shoqėror e politik dhe prijėsin e saj.
Ibrahim Rugova u pranua si pėrfaqėsues autentik i Kosovės nė tė gjitha zyrat e mėdha nė Evropė e nė Amerikė, pa marrė parasysh qė nė mėnyrė zyrtare nuk u pranuan zgjedhjet e tij.
Vetė Rugova e dinte qė rruga e pranimit ndėrkombėtar ėshtė e ngadaltė, sidomos derisa tė sigurohet pushteti real nė Kosovė. Ai kishte pėrsėritur shpesh gjatė viteve ’90 tė shekullit tė kaluar: “Ne kėmi pushtetin moral”. Puna ishte qė tė ushtrohej pushteti faktik. Insistimi i Rugovės pėr disiplinė shtetėrore para popullsisė, duke kėrkuar jetė institucionale, ėshtė keqkuptuar, madje nėnvlerėsuar jo njė herė nga kundėrshtarėt e tij tė ngutshėm nė LDK apo nė Kosovė, qė preferojnė pėrmbysjet rrėnjėsore para evolucionit. Kėto mendime kanė pasur edhe jehonat e veta para faktorėve ndėrkombėtarė.
Po vota e popullit, vota qytetare, katėr herė me radhė, madje nė rrethana krejt tė ndryshme politike, ka legjitimuar Rugovėn edhe kryetar tė LDK-sė edhe President tė Kosovės. Ky fenomen ka prodhuar pėrgjithmonė dy konsekuenca a mėsime historike pėr Kosovėn:

  1. Udhėheqėsi autentik mund tė dalė vetėm nga vota e lirė e qytetarėve, dhe kjo ėshtė fuqia e kėtij udhėheqėsi.
  2. Pėrgjithnjė Kosova ka pranuar dhe krijuar traditėn qė ky vend nuk do tė pranojė asfarė autoriteti tė udhėheqėsit tė pazgjedhur. Kjo, mė nė fund, ėshtė fitore e demokracisė nė Kosovė.

Tashmė ėshtė fakt e histori qė Ibrahim Rugova mbetet Presidenti historik i Kosovės dhe promovuesi i madh i lirisė, i pavarėsisė e i demokracisė sė Kosovės.

2. Shqiptari

Rugova ėshtė njė nacionalist i kulturuar. Pra, ėshtė shqiptar, nė kuptimin rilindės tė fjalės. Kjo del natyrshėm nga e kaluara e tij familjare e personale dhe nga formimi kulturor, letrar e historik. Premisat e kėtij kualifikimi mund tė lexohen nė veprat e tij kulturore e kritike, ashtu dhe nė veprimet e tij politike.
Promovimi i politikės sė tij nacionale, qė nė fillime, ėshtė bėrė nė bashkėbisedim, marrėveshje, e dialog me politikėn institucionale tė Shqipėrisė. Se ai ėshtė njė pionier i pluralizmit poltik, por para sė gjithash institucionalist, prandaj nocionin e partive e pėrdorte pėrherė nė shumės. Por, ėshtė e dukshme qė preferenca e tij ėshtė partia (partitė) demokratike dhe pėr shumė vite nė politikėn shqiptare Rugova e Berisha kanė pėrbėrė njė binom. Kjo dhe pėr pajtimin e pėrbashkėt qė komunizmi ka dėmtuar tragjikisht kombin shqiptar dhe botėn shqiptare.
Prandaj, politika moderne shqiptare do tė rimerrej duke u ringjallur nė tė gjithė parametrat nacionalė, tani nė rrethanat aktuale politike ndėrkombėtare, nėpėrmjet integrimeve kombėtare e evropiane.
Komunikimi pa paragjykime ndėrmjet shqiptarėve qė kanė jetuar tė ndarė pėrdhunshėm, pėr Rugovėn ėshtė alfa dhe omega e rinjohjes sė thellė deri nė identifikim, deri nė unifikim. Kėto komunikime marrin tė gjitha trajtat sociale, ekonomike, kulturore, politike.
Kur komunikimi me Shqipėrinė ishte gati i ndaluar, Rugova fliste si duhet tė shkohet nė Tiranė, qoftė pėr tė pirė njė kafe njė paradite. Po mė thellė kėrkonte, me pėrsėritje tė palodhura, ēeljen e udhės Prishtinė – Durrės, si arterie tė bashkimit fizik e shpirtėror tė shqiptarėve. Vizionet nacionale tė Rugovės pėr komunikimet e integrimet shqiptare janė nė proces dhe tė pakthyeshme.
Vetėm se nė kėtė udhė ka etapa, tė cilat duhet tė kalohen me mend e durueshėm. Vetėm njohjet i mundin paragjykimet, vetėm arsyeja i vė nė disiplinė emocionet e zjarrta. Kėto duhet tė kenė qenė grindjet e mbrendshme vullkanike, qė mė nė fund e dogjėn dhe poqėn Rugovėn, nacionalist tė kulturuar.

3. Politika

Rugova pacifist nė Kosovėn qė i del tymi, nė mesin e Ballkanit qė nis pėr tė satėn herė kasaphanėn. Ky ėshtė njė absurd, kanė bėrtitur me zė tė lartė disa nga kundėrshtarėt e tij politikė. Kurse ėshtė admiruar pėr qėndrimin e tij nė tė katėr anėt e botės.
Rugova si individ ka qenė trim, nuk i ėshtė frikėsuar gjakut e as vdekjes. Ēėshtja ėshtė qė ai nuk ka preferuar kryengritjen a betejėn, por ka kėrkuar e synuar fitoren. Filozofinė e heroikės shqiptare, qoftė ajo skenderbejane, ai ėshtė munduar ta pėrkthejė nė njė qėndresė moderne pėr tė ruajtur substancėn, pra nė njė rezistencė politike me premisa tė humanizmit e tė lirisė njerėzore universale. Nė kėtė mėnyrė do tė fitoheshin miqtė e kauzės sė lirisė sė Kosovės.
Sloganet e tij pėr pajtim tė brendshėm, pėr durim, pėr solidaritet, pėr mirėkuptim, pėr dialog e pėr mirėsi, qė duken si moralizim nė fatkeqėsi, nė tė vėrtetė janė pėrftime racionale duke njohur gjendjen e mbrendshme dhe rrethinėn e Kosovės. Duke njohur gjendjen e popullit tė robėruar nė kapėrcime tė mbijetesės.
Rugova ka njohur egėrsinė serbe ndaj Kosovės, e cila ėshtė pėrsėritur ciklikisht nė historinė e pėrgjakshme tė vendit. Ai e ka artikuluar me zė tė thekshėm para opinionit ndėrkombėtar, qė  mė 1989, se “serbėt po vijnė tė hakmerren”. Po duhej kohė, qėndresė, organizim e substancė, po ashtu dhe njė rezonancė ndėrkombėtare pėr njė luftė e rezistencė me armė, njė luftė tė akceptueshme nga miqtė e kauzės sė lirisė sė Kosovės.
Prandaj, Rugova ėshtė pararendės i UĒK-sė dhe pasues i saj. Ky ėshtė rezonim i popullit tė Kosovės, qė mbas ēlirimit, e zgjodhi pėr dy mandate me votė pėr President tė vendit.
Programi i tij politik e nacional pėr Kosovėn e pavarur e demokratike, nė tė vėrtetė u bė program i qytetarėve tė vendit, pėr tė marrė formėn e testamentit politik, tė cilin e tha deri nė ditėt e fundit tė jetės: “Njė Kosovė e pavarur e demokratike e inkuadruar nė Bashkimin Evropian e nė strukturat euroatlantike, nė miqėsi tė pėrhershme me Shtetet e Bashkuara tė Amerikės, ėshtė vullneti i popullit dhe do tė qetėsojė kėtė pjesė tė Evropės e tė botės”.
Po ėshtė ky njė vullnet i popullit, njė pėrkatėsi kulturore-historike dhe njė miqėsi-pėrkatėsi politike.
Qysh tani po duket qė trashėgimia politike e Rugovės, nė tė vėrtetė testamenti i tij politik, ėshtė vizioni i kėtij vendi pėr tė ardhmen.

4. Besimi

“Jam njė mysliman simbolik” i deklaron Rugova njė gazetari tė huaj.
“Lidhja jonė (LDK) ėshtė e fortė e nuk shprishet sepse bazohet nė besim”, ka pėrsėritur ai shumė herė.
Kėto dy formula tė Rugovės, qė krijojnė njė fundament tė filozofisė sė jetės e tė shoqėrisė, kanė qenė keqkuptuar madje edhe nga dijetarėt e dinjitarėt shqiptarė, keqkuptime qė kanė shkuar deri nė format ekstreme tė pėrfundimit: Rugova ėshtė konvertuar fshehurazi!
Rugova besonte nė zot, kėtė e ka shprehur me shkrim nė dy formula poetike tė falėnderimit pėr lirinė dhe pėr jetėn. Rugova kishte besim nė njeriun dhe gjithė vepra e tij nė fakt ėshtė njė adhurim pėr njeriun. Mirėpo, Rugova dallonte nė thelb religjionin nga feja, besimi.
Ēėshtjen mund ta shohim mė tė kapshme po tė shoqėrohemi me filozofin e sociologun Zhak Derrida (njė hebre algjerian me shtetėsi frėnge), veprėn e tė cilit Rugova e ka njohur mirė.
Religjionet e librit, religjionet abrahamike (ibrahimike): hebre, krishterė, mysliman, kanė njė bazė apo njė trung tė pėrbashkėt (besimin nė njė zot). Dallimet janė tė fushės sė kulturės e tė historisė. Mirėpo asfarė raporti social nuk ėshtė i mundur pa besim. Nuk mund t’i drejtohesh tjetrit, ēfarėdo religjioni tė ketė, ēfarėdo gjuhe a kulture, pa kėrkuar qė tė ketė njė besim. Ky besim ėshtė kredia pėr dialog dhe komunikim social. Sa mė i fortė tė jetė ky besim lidhja, marrėveshja e mirėkuptimi janė mė tė forta.
Kėtė fenomen Rugova e shihte si cilėsi e vlerė humane (njerėzore) dhe vlerė e domosdo kombėtare. Prandaj, Rugova i pranonte si festa shpirtėrore njėsoj Krishtlindjet e Bajramin, si kulturė e histori tė besimit njerėzor e kombėtar. Pra jo (vetėm) religjioni, po (mė fort) besimi merr vlerėn unifikuese universale.

5. Elipsat

Ėshtė e habitshme se si njė njeri qė bėhet prijės i njė lėvizjeje politike, madje i njė populli, tė pėrdorė njė retorikė kaq tė ngushtuar, ashtu si Rugova. Edhe mė tepėr ai nuk e ngrit asnjėherė zėrin dhe flet me tė njėjtin tonalitet si nė njė bashkėbisedim ashtu para turmave tė dhjetėra mijėra njerėzve.
Mesazhi i tij, qoftė politik, kombėtar a social ėshtė mė tepėr sugjerues e sugjestionues se sa i zhvilluar apo i sqaruar nga argumente tė racionalitetit. Shprehjet e tij marrin formėn e elipsės, qoftė kur artikulon njė empiri e pėrvojė jetėsore tė sojit tradicional kanunor: “Tė gjallėt me tė gjallėt”, “Shtėpia nuk mbahet pa miq”; qoftė kur jep fakte jetėsore konkrete: “Pas lufte tė gjithė jemi mė pak”, “Falė zotit e NATO-s Kosova ėshtė plot”; qoftė kur pėrmend qėllime e parime politike: “Nė Ballkan tė gjithė popujt janė tė vegjėl njėsoj”, “Kosova e pavarur do ta qetėsojė kėtė pjesė tė Evropės e tė Botės”, “Pavarėsia e Kosovės ėshtė kompromisi shqiptar”.
Kjo do tė thotė qė elipsa e tij nacionale, politike apo humane, pėrherė mbulon aq sa zbulon. Kjo ėshtė njė formė e preferuar e komunikimit tradicional nė Kosovė, prandaj gjuha e tij, qė merr trajtėn e formulės dhe duke u pėrsėritur merr karakterin e lutjes, bėhet lehtė e kapshme pėr tė gjitha shtresat e shoqėrisė shqiptare tė Kosovės.
Kjo mėnyrė komunikimi e Rugovės, me ithtarėt e vet e me qytetarėt, ėshtė bėrė efikase dhe e dashur, gjuhė identifikuese. Nė njė anė jep mesazhin themelor tė pastėr e tė saktė pa zhurma retorike dhe nė anėn tjetėr i jep mundėsinė bashkėbiseduesit pėr tė imagjinuar mesazhin e vet plotėsues.
Duke pasur pėr bazė kėtė mėnyrė tė komunikimit Rugova ėshtė cilėsuar nė mėnyrė tė saktė nga shumica: Ai thotė fjalė tė buta, po ka qėndrime tė forta. Kjo mėnyrė komunikimi si dhe njė mall pėr jetėn autentike e komunikimin autentik, i ka shtyrė tė tjerėt ta quajnė “Kolosi i brishtė” apo “Gandi i Kosovės”.

6. Shenjat

Duke i prirė lėvizjes politike e kombėtare pėr Kosovėn e pavarur e demokratike, pra Kosovėn si entitet politik – shtet, Rugova kishte menduar domosdoshmėrinė e shenjave identifikuese tė kėtij shteti sė mbrendshmi e sė jashtmi.
Projekti i tij, sado i bėrė me mend e menēuri, qoftė duke i shpalosur tepėr kujdesshėm si shenja tė tij, tė prijėsit, hasi nė reagim joracional tė shqiptarėve, jo vetėm nė Kosovė po edhe nė Shqipėri, ose me rebelim ose me pėrqeshje. Do thoshin se po nėnēmonte flamurin kombėtar, tė tjerė se po krijon shenja personale. Vetėm tė diturit e tė diturit politikisht e panė largpamėsinė e Rugovės, qė projektonte shenjat e domosdoshme tė shtetit tė Kosovės e pranė tij e ruante flamurin kombėtar.
Pėrkrah flamurit, qė stamponte vetvetiu edhe stemėn, Rugova propozoi himnin e Kosovės, njė kėngė plot kumbim tė kryengritėsve tė Kosovės.
Mbasi, flamuri e himni duhet tė pėrmbajnė identitetin historik, kulturor e kombėtar tė njė vendi, zgjidhjet e Rugovės pėr shenjat e Kosovės janė tė studiuara.
Flamuri ka yllin e Davidit e emrin e Dardanisė, gjithnjė duke ruajtur shqiponjėn dykrenare nė fushėn e kuqe: pėr tė shenjuar antikitetin historiko-kulturor tė trollit tė Kosovės dhe shenjat pėrdalluese tė flamurit historik tė Skėnderbeut.
Kėnga popullore “Kur ka ra kushtrimi n’Kosovė” u propozua pėr himn tė Kosovės, duke ndjekur njė traditė qė kėngėt kushtrimore apo marshet tė bėhen himne, qė ėshtė njė skemė universale. Pokėshtu, pėr tė theksuar kryengritjen si shenjė karakterizuese tė ekzistencės shqiptare, qė shkon pėrtej njė kohe, dhe pėr tė promovuar kryengritjen e revoltėn pėr liri si hyrje universale nė qytetėrim modern.
Janė qytetarėt e Kosovės, qė do ta aprovojnė kėngėn kombėtare tė vendit (himnin) dhe flamurin, mirėpo pėr tė gjallė tė tij e mbas shkuarjes sė tij, zgjidhjet e Rugovės pėr shenjat e shtetit tė Kosovės janė tė dashura pėr shumicėn e qytetarėve.

7. Pamja

Rugova ka pasur pamje dhe stil. Pamja (imazhi) i tij pėr dy decenie ėshtė bėrė lehtė e njohur pėr shqiptarėt dhe tė tjerėt kudo ku ka shkuar.
I drejtė nė ecje, me njė hap ritmik pak tė zgjatur (trashėgimi e malėsorit), me shtatin tė drejtuar edhe kur ėshtė ulur.
Veshja me ngjyra tė errėta, trikoja e kuqe, kravatat kryesisht me nuanca tė kuqe, njė thjeshtėsi qė tregon shije e elegancė do tė thoshte Faik Konica. I hajthėm do tė thuhej gati dandy. Po ajo qė kudo e ka bėrė tė veēantė ka qenė shalli i tij i mėndafshtė i lidhur nė mėnyrė tė veēantė rreth qafės. Ky shall i tij ėshtė mitizuar qoftė duke u interpretuar si derivimi botės sė tij poetike tė hershme, qoftė i interpretuar si derivim i shallit tradicional rugovas pėr lindje, pėr jetė e pėr vdekje.
Ėshtė e veēantė qė kėtė pamje tė Rugovės e kanė akceptuar admirueshėm edhe ata qė janė veshur nė saten e mėndafsh edhe ata qė nuk i janė shkoqur zhgunit.
Ai ishte pėr tė gjallė njė ikonė e Kosovės, sė mbrendshmi e sė jashtmi.
I donte dhe i jepte me elegancė aristokratike dhuratat. Dhuronte libra por mė shumė gurė, kristalet e Kosovės (mė shumė tė huajve) pėr tė dėshmuar kujdesin po edhe pasurinė e vendit.
Njė manierė mbretėrore po hynte nė lojė padiktueshėm nė gjestin e tij. Kjo u duk mė sė forti nė pritjen qė i rezervoi Leka Zogut I kur po e dekoronte me medaljen e Lidhjes sė Prizrenit. Nė pamjet e nė gjestet e marrje dhėnieve tė dy burrave ka qenė pak e vėshtirė tė veēohet cili ėshtė pretendenti pėr mbret e cili princi i kurorėzuar.
Rugova mbreti i pakurorėzuar.

8. Miku
Ibrahim Rugova duhet me zemėr e me mendje.
Po e them nė tė tashmen, se mė vjen vėshtirė tė flas nė tė kaluarėn pėr mikun e prijėsin Ibrahim Rugova.
Rugovėn e njoha dhe u bėmė miq gati para katėr deceniesh. I kishte flokėt e gjatė e kaēurrel, qė i binin mbi ballė; ishte poet e kritik letrar. Krijuam miqėsi krijuese, saqė edhe shkruam libra bashkė. Kėtė ndjenjė pajtimi e kuptojnė vetėm krijuesit, qė mund tė krijojnė njė qerthull, madje njė shkollė.
Para rreth dy deceniesh Rugova e la nė plan tė dytė meditimin krijues pėr t’u bėrė nė rend tė parė veprues politik. Dhe prapė duhej tė ishim bashkė. Rugova si prijės politik i Kosovės, mė vonė edhe President i saj, u bė promotori i lirisė dhe i pavarėsisė sė saj. U bė Presidenti i gjithė neve dhe unė pėr vete e kisha edhe mik edhe Kryetar.
Ai mbėrriti, mė fort se ēdokush tjetėr, qė t’i dėshmojė botės se Kosova ėshtė Evropė gjeografikisht, historikisht e kulturalisht, dhe do tė bėhet Evropė edhe politikisht, duke u integruar.
“Njė Kosovė e pavarur, demokratike, e integruar nė Bashkimin Evropian e nė NATO, nė miqėsi tė pėrhershme me SHBA-tė, do ta qetėsonte kėtė pjesė tė Evropės e tė botės”.
Kjo formulė, ėshtė njė program politik e nacional i Ibrahim Rugovės dhe i Kosovės. Se ai ishte stilist, por fliste pak, pėr tė punuar shumė.
Ibrahim Rugova u pohua, u kontestua dhe u ripohua fuqishėm pėr tė gjallė tė tij, duke mbijetuar dy decenie dramatike politike tė vendit tonė. Rrallė ka personalitet qė i mbijeton kėto faza pėr sė gjalli.
Nuk kam qenė parashikues, por vrojtues i fenomenit, kur e kam quajtur Kryetar Historik tė Kosovės, me ēka tashmė pajtohen tė gjithė.
Tani, cila ėshtė trashėgimia e Ibrahim Rugovės nė Kosovė?
Toleranca, e jo egoizmi i ēfarėdo lloji. Durimi e jo sedra jonė e hollė tradicionale. Trimėria e jo azginia, sepse e para e ka pėrcaktuese urtinė (mendjen), kurse e dyta shpėrthimin e pamatur.
Ibrahim Rugova ishte tolerant, i durueshėm, trim i urtė. Ai e kishte mirėsinė e Naimit dhe revoltėn e furinė e Fishtės, ndoshta tė dyjat tė gjetura bashkė me herėt te Pjetėr Bogdani, me tė cilin ėshtė identifikuar nė jetė e nė vepėr.
Prandaj, ėshtė shpifje e madhe t’i mveshet atij e thėna qė: tė paditurit janė mė besnikė, kurse tė diturit janė mė lojatarė. Ai e ēmonte punėn dhe konkurrencėn qė sjell vlerėn, e jo llafologjinė e mediokritetin. Ėshtė punė tjetėr qė, duke kėrkuar bashkėpunim me tė gjithė, kėrkonte tė zbulonte e tė ngjallte mė tė mirėn te secili njeri, sepse nė udhėn pėr fitore tė pėrbashkėt nuk kishte njeri pėr tė humbur.
Kėshtu e tha ai, si prijės e si misionar i lirisė sė vendit tė tij. Nė figurėn e tij ishte dhe ėshtė vullneti i popullit, i cili nuk mundet asnjėherė.

9. Ikona

Ibrahim Rugova pėr tė gjallė ka mbijetuar tė gjitha sprovat e individit krijues e veprues nė shoqėrinė shqiptare. Kėshtu ai hyri nė vallen e krijimit tė modelit tė krijuesit, qė bėhet prijės kulturor e politik, madje prijės shpirtėror. Nė kėtė vėshtrim, ai u bė model i prijėsit tė popullit e tė vendit tė robėruar dhe i obsesionuari i lirisė.
Pra, pėr tė gjallė, Rugova kishte provuar pohimin, madje adhurimin, mandej kudėrshtimin e mohimin, pėr tė arritur nė fund ripohimin, madje adhurimin e sėrishėm. Kjo ėshtė njė histori e re nė shoqėrinė e Kosovės dhe nė botėn shqiptare tė modernitetit. Prej kėndej identifikimi me gjestin e tij ishte mė tepėr se empirik dhe besimi nė tė (si ēdo besim) ishte pėrtej reales. Njerėzit i janė falur e pėrfalur atij pa ngurrim.
Kėtė marrje e dhėnie me njerėzit, mė tepėr nė fushėn shpirtėrore sesa nė fushėn praktike, Rugova e mbante me gjeste e shenja tė vetat, qė shpejt bėheshin edhe shenja tė tė tjerėve. Nė kėtė mėnyrė, komunikimi qė shkon kah identifikimi, nga fusha shpirtėrore kaloi nė fushėn ikonografike.
Rugova, mengadalė, nga prijėsi u kthye nė figurė tė identitetit kulturor, politik e shpirtėror tė Kosovės nė botėn shqiptare dhe pėrtej saj, nė rajon e gjetiu.
Rugova, tanimė, ėshtė ikona e pavarėsisė sė Kosovės. Ata qė do tė punojnė pėr kėtė qėllim do ta kenė parasysh pamjen e tij apo nė zemra dashurinė e tij.
Ai, kolosi i brishtė, ėshtė rritur nė pėrmasat e babait, kurse babai pothuaj kurrė nuk i shtrohet vėshtrimit kritik tė trashėgimtarėve.

10. Trashėgimia

Shuarja e Ibrahim Rugovės mė 21 kallnor 2006 nė Prishtinė dhe qindra mijėra njerėz qė, nė dekadėn e fundit tė kėtij muaji tė acartė, kishin pushtuar Prishtinėn pėr tė nderuar prijėsin dhe pėr t’ia dhėnė lamtumirėn, kanė dėshmuar qė ai nuk ishte mė vetėm Presidenti (historik) i Kosovės, po mbi tė gjitha udhėheqėsi shpirtėror i njė populli.
Ky fenomen, qė atė ditė, ka shtruar ēėshtjen e trashėgimisė sė tij politike dhe pyetjen si u krijua kjo trashėgimi.
Pėrgjigja themelore mund tė gjendet nėse mund t’i pėrgjigjet pyetjes si ndodhi qė njė intelektual, njė akademik me pamje tė brishtė e delikate, tė dalė nė krye tė njė lėvizjeje tė madhe popullore. Kjo mandej do tė shtrojė pyetje tė tjera pėr tė kėrkuar pėrgjigje tė reja, qė do t’i japė koha nė vijim, ashtu dhe njėmendėsia shqiptare e Kosovės.
A erdhėn shqiptarėt nė nivelin qė tė kurorėzojnė udhėheqės njeriun e dijes e tė shpirtit, pėrpara njeriut tė veprimit?
A ndėrroi pamja tradicionale karakterizuese e shqiptarėve nga njerėz kryengritės nė njerėz qė krijojnė paqen?
A ishte kjo strategji e vetme, qė duke njohur rrethanat kulturo-historike, njė popull tė robėruar e kishin mėsuar se si tė gjendet rruga kah liria, me mė pak flijime?
Ndoshta pėrgjigja ndodhet vetvetiu nė natyrėn dhe nė programin e lėvizjes pėr pavarėsinė e Kosovės, njė vizion qė mbėshtetet nė realitet. Formulimi kundėrshtues ndoshta mė sė miri shpėrfaq njė ide tė lirisė e tė bashkimit shqiptar, qė ėshtė idealiteti, tė pėrkthyer nė kompromisin shqiptar tė pavarėsisė sė Kosovės si realitet.
Strategu dituror Rugova, duke i prirė lėvizjes dominante shqiptare, nė tė njėjtėn kohė e maste fuqinė dhe qėndrueshmėrinė, substancialitetin pėr tė kapur zgjidhjen mė tė mirė. Nė kėtė formė ai u jepte fuqi lėvizjes sė vet dhe individėve duke vlerėsuar sa mė realisht mundėsinė dhe fuqinė e tyre konkrete e jo virtuale, ideale.
Prandaj, ai, edhe pse prijės, u bė i ngjashėm politikisht, pėr tė mos thėnė identik, me anėtarėt, individėt e lėvizjes sė tij dhe qytetarėt. Prandaj, lidhja e tij me ta ishte njė lidhje e besimit dhe identifikimit; si do tė thoshin latinėt: tė ngjashmit duhen ndėrvete.
Rugova shkoi njė hap mė tutje: kėtė vullnet e pėrktheu nė zė institucional, pėr tė krijuar vetėrespektin sė mbrendshmi dhe respektin sė jashtmi, pėr lėvizjen e programin e tij.
Lėvizja e fortė e Rugovės, njė lėvizje nacionale, po e shfaqur me fjalor modern politik tė kapshėm pėr gjuhėn diplomatike botėrore, aq sa e forcon atė sė mbrendshmi, pėr aq ia rriti atij autoritetin sė jashtmi.
Nė kėtė mėnyrė Ibrahim Rugova u bė figura mė e njohur e Kosovės nė botėn ndėrkombėtare tė tė gjitha kohėve. Ai u bė pėrfaqėsuesi mė i pranueshėm qė artikuloi vullnetin e njė populli tė shtypur pėr liri dhe kėtė artikulim e bėri me durim, me maturi e finesė.
Tani qė ai nuk ėshtė mė, trashėgimia e tij politike ėshtė njė program qė pret tė bėhet vepėr, jo vetėm pėr ta bėrė Kosovėn shtet, por pėr tė bėrė vend demokratik e tė shanseve tė barabarta. Trashėgimia politike rugoviste ka parasysh qė nė Ballkan edhe nė shtetet e pavarura do tė jetė e pranishme, madje e gjallė, lufta ndėrmjet satrapėve e demokratėve. Kjo madje ėshtė provuar nė mėnyrė tė egėr nė tri pėrmbysjet historike shqiptare tė shekullit njėzet.
Trashėgimia politike e Rugovės do tė kėrkojė, qė pėrfundimisht pėsimet tė bėhen mėsime, po para sė gjithash qė mėsimet tė parandalojnė pėsimet. Programi i tolerancės, pėrballė egėrsimit politik apo social, sado pedagogjik e naimian, mbetet modern dhe rugovian edhe pėr shqiptarėt dhe Kosovėn nė shekullin XXI.
Mbrojtja ėshtė sulmi mė i mirė.

IV. KUJTESA
1.

Si tė flas pėr mikun kur nuk mund ta pranoj shkuarjen e tij?
Si tė flas pėr krijuesin kur nuk janė shpaluar tė gjitha idetė e tij?
Si tė flas pėr prijėsin kur vijon vizionin i tij?
Pra duhet tė flas pėr Ibrahimin, pėr Ibrahim Rugovėn e pėr Rugovėn. Pėr tri Unė qė bėjnė Njė.

2.

Ibrahimi (se ne miqtė e kemi thirrė gjithnjė Ibrahim) nuk e ka njohur babėn qė ia kanė pushkatuar kur ishte foshnjė; iu ka pėrkushtuar dashurisė sė nėnės dhe ėshtė rritur me kodin e fisit, gjakut.
Nė shkollė shkon nė moshė mė tė madhe se shokėt dhe pėrgjithnjė mbetet njė kokė mė i lartė se ata. Prej kėtu hija qė tė luajė mėsuesin e tyre, qė nga fillorja deri nė studime.
Ai mblodhi myshkun e malit pėr tė blerė libra dhe preu drurin e malit pėr tė bėrė libra. Se kishte ngritur kultin e dijes e libri mbeti pėrgjithmonė burim i dijes sė tij. Pra ai foli pak e njėsoj lehtė si pėr pjekjen e bukės, si pėr pimjen e ujit, si pėr dhimbjen e zemrės. Gjithnjė i dashur, madje i dashuruar; tepėr i butė pėr t’u pushtuar, tepėr i ēiltėr pėr t’u mundur.
Kishte fjalė tė pakta e tė rralla me shumė asociacione, por kurrkush nuk ka mundur t’i bėjė rezistencė sidomos heshtjes sė tij.
Ndoshta ka qenė i bėrė pėr t’u adhuruar sidomos nga kundėrshtarėt e tij, qė i ka mundur me buzėqeshjen e tij. Ky ėshtė paradoksi i parė i madh, por mos tė harrojmė qė jemi nė botėn shqiptare.

3.

Ibrahim Rugova ka nisur krijimin letrar me lirika intime meditative, kurse shkrimin kritik me njė portret tė Ismail Qemalit. Ka pėrkthyer pėrvajshėm vjershat e Jeseninit. E ka njohur e dashur prozėn e Dostojevskit, mandej poezinė e Bodėlerit e prozėn e Prustit, mandej prozėn e Kafkės e nė fund Xhojsin.
Sa pėr letėrsinė shqipe, ajo ėshtė djepi nė tė cilėn ėshtė rritur. Njė herė duke e lexuar me dashuri, herėn tjetėr duke e studiuar me pėrkushtim. Ai nėpėrmjet empirisė personale mbėrrin te metoda, simbas rendit: prekje lirike, kah teoria deri te refuzimi estetik. Prandaj metoda pėr tė ėshtė jo doktrinė, por disiplinė pėr tė provuar hapur kėrkimin letrar empirik.
Kėrkimi i tij letrar nis nga bashkėkohėsia pėr tė shkuar mė thellė nė tė shkuarėn. Nga krijuesit e brezit tė vet ai arrin te Anton Pashku e Ismail Kadare, nga kėta te Naimi e Fishta e nga kėta te Pjetėr Bogdani, madje nė fund te Gjon Buzuku. Jo vetėm se interpretimi shkon pas letėrsisė, po pse letėrsia ėshtė kulturė e trashėgim dhe duhet tė shkohet nga degėt te rrėnjėt. Ky ėshtė paradoksi i madh i dytė. Prandaj studimi i tij Vepra e Bogdanit (ndoshta kryevepra e tij) e lexon njė tekst tė kaluar si njė tekst tė tashėm.
Kjo lidhje e degės me rrėnjėn, e modernitetit me lashtėsinė, provohet nė sprovimet e tij tė fundit: e kena (e qenmja) shqiptare e gjetur tek Zgjimi i Fineganit i Xhojsit ndėrlidhet nėpėrmjet shqipes me koncepte tė Homerit  e tė  Aristotelit.
Projekti i tij i pambaruar, mbetur nė nivel tė skicės, ka tė bėjė me antikitetin arkishqiptar.
Po pėrsėris: Ibrahim Rugova metodėn e shihte si strukturim tė shumė zėrave, tė polifonisė.

4.

Rugova kėtė metodė e kishte pėr bazė kur kaloi nga krijuesi te vepruesi, atėherė kur u bė prijės i lėvizjes kulturore e politike pėr lirinė, pavarėsinė e demokracinė e Kosovės. Dhe kėta zėra, kjo trini ėshtė njė dhe u bė e kapshme e funksionale pėr njė popull tė tėrė: qė nga ai qė ndien, deri te ai qė mendon dhe analizon. Dhe ky ėshtė paradoksi i madh i tretė.
Pėrndryshe si mund tė shpjegohet, qė njė njeri qė nuk ka asfarė instrumenti tjetėr, pos besės sė fjalės, tė ngjallė forcėn dhe vetėrregullimin e njė populli tė dėrmuar nga egėrsia e dhuna e tjetrit.
Interpretimi i kėtij fenomeni si pacifizėm klasik ėshtė moskuptimi dhe gabimi mė i madh, sepse te Rugova kishte vdekur pacifizmi qė ditėn kur e la krijimin e iu vu veprimit. Ēėshtja kishte tė bėnte me taktikėn e strategjinė pėr tė shpėtuar njė popull dhe pėr ta ēuar deri te liria duke ringjallur besimin nė vete
Sepse Rugova tha:
1. “Do ta bėjmė pajtimin e brendshėm”, duke njohur mėritė, sedrėn dhe egėrsitė shqiptare;
2. “Nė Ballkan popujt janė pėrafėrsisht tė njėjtė (si numėr)”, pėr tė theksuar baraspeshėn nė rajon;
3. “Kosova e integruar nė BE e NATO me miqėsi tė pėrhershme me SHBA”, pėr tė theksuar njė tė kaluar e njė vizion si domosdoshmėri.
Nė kėtė vėshtrim trinomi; liri, demokraci, pavarėsi pėr Kosovėn, me njė pamje ndėrkombėtare, nė tė vėrtetė ishte njė program i ndėrmjetėm nacional, dhe i akceptueshėm nga tė tjerėt. “Pavarėsia e Kosovės i qetėson shqiptarėt dhe rajonin”, ishte formula e fundit e Rugovės, njė nga ato thėniet e tij tė pėrsėritura, qė dikur kanė marrė trajtėn e lutjeve, apo tė fjalėve tė urta, qė lindin si mbetje esenciale fjalėsore mbas njė ndodhie a njė tregimi.
Trashėgimia e tij politike mbetet tė sprovohet rėndė nė rrafshin e jetės reale nė Kosovė.

5.

Mbasi Ibrahimi ėshtė njeriu e miku, Ibrahim Rugova ėshtė shkrimtari e Rugova ėshtė prijėsi politik; cili ėshtė personaliteti kulturor e historik qė e bėn njė kėtė trini?
Vetė kam shkruar qė Ibrahimi ėshtė njė Njeri, mandej kam shkruar qė Ibrahim Rugova ėshtė promovues i modernitetit nė letėrsinė e nė kulturėn shqiptare, mandej pata shkruar qė Rugova ėshtė presidenti historik i Kosovės. Kurrkush hapur deri mė sot nuk i ka kundėrshtuar kėto pohime.
Po tė pėrdornim metodėn rugoviane pėr tė, do tė thonim qė nė fillim Rugova ishte Vetvetja. Mė thellė bėhet i ngjashėm me Ismail Qemalin qė ngriti flamurin. Edhe mė thellė i ngjashėm me Naimin qė predikonte mirėsinė universale nė njė situatė tė egėrsimit e i ngjashėm me Fishtėn nė pėrmbysjen e sė keqes pėr hir tė humanitetit e tė idealizmit kombėtar. Dhe sė fundmi i ngjashėm me Pjetėr Bogdanin (autorin e personalitetin e tij tė preferuar), qė bashkonte predikimin e mirėsinė, rebelimin e pėrkushtimin pėr lirinė.
Rugova, si Bogdani, pushon nė Prishtinė, nė Bregun e Diellit, i mbėshtjellė me flamurin e vet, tė Dardanisė antike.
Njė nxėnės i tij indirekt, sė voni e ka quajtur shekullin tonė shekull tė Rugovės. Do tė jetė fat pėr Kosovėn e pėr shqiptarėt nėse shekulli XXI ėshtė shekull i Rugovės.
Mbasi ai u bė ikona e tolerancės, e lirisė dhe e pavarėsisė pėr Kosovėn dhe pėr Botėn qė e njohu.

6.

E pėrmenda nė fillim dhe po ritheksoj nė fund qė nuk pretendoj tė them tė vėrtetat absolute (qė nuk mund t’i pėrthekoj), por mund tė them vetėm tė vėrtetėn time dhe dėshminė time.

7.

E vėrteta e dėshmia pėr mikun vjen gjithmonė nga zemra.
(Marrė nga monografia "Presidenti Rugova, qė sapo doli nga shtypi)

Rugova: idealiteti e vizionariteti
Shkruan: Mr. Vehbi Miftari

A mund tė shkruhet pėr idealitetin e njė njeriu nėse teksti nuk e pėrfill edhe njė lloj vizionariteti tė tij? Por, a mundet po kėshtu tė shkruhet pėr vizionaritetin e tij, sado i dukshėm dhe i pashembullt tė jetė ai, pa e pėrfillur pėrmasėn e idealitetit, jo vetėm tė atij personal, por, mbi tė gjitha madje, pėrmasėn e idealitetit kolektiv, ose tė kolektivitetit si masė pėr drejtpeshimin substancial a etnik? Dhe, nė fund, sikur na mėson historia e filozofisė, a mund tė shkruhet pėr idealitetin e vizionaritetin e njė njeriu a tė njė epoke pa e pėrfillur dimensionin paksa utopik tė tyre?
A mund tė shkruhet, pra, pėr idealitetin e dr. Ibrahim Rugovės, njeriut qė i lidhi nyje tė kaluarėn dhe tė ardhmen e shqiptarėve nė njė tė sotme e cila, sipas shėn Augustinit ėshtė vetėm njė moment i cili pėrfshin gjithė pėrmasėn historike, sikundėr qė pėrfshin po ashtu edhe tė ardhmen e njerėzimit? Dhe mė tej, ēfarė mund tė shkruhet pra pėr idealitetin e dr. Rugovės nėse atė nuk e shohim si njė moment fati historik, i cili ėshtė sjellė pėr tė ndėrlidhur rilindjen e historisė mijėvjeēarė, para sė gjithash nė trajtė tė mendėsisė sė tejbartur pėr nacionin, me pėrmasėn e pritshme tė saj nė njė projekt tė pamatshėm pėr shpėtimin e etnisė?
Mė duket se kjo pėrpjekje pėr tė ndėrlidhur atė qė quhet epokė e dr. Rugovės (vitet 1989-2006) si njė moment i lėvizshėm, i papėrfillshėm ndonjėherė, por i papėrsėritshėm nė asnjė aspekt, me projektin pėr tė hetuar vizionaritetin e njė figure po ashtu tė papėrsėritshme politike, sikur ėshtė ajo e dr. Rugovės, ėshtė esenciale pėr tė kuptuar drejt jo vetėm filozofinė e tij politike, por edhe madhėshtinė e njė projekti nacional, i cili mbėshtetet nė rikrijimin e traditės dhe nė aplikimin e saj si normė pėr tė projektuar kodet nacional brenda bashkėsisė sė vlerave universale, ose ballafaqim tė kodeve tė esencialitetit me kodet e ekzistencialitetit, pėrkatėsisht alteritetit me universalitetin. Sprovė e kėtij shkrimi mbetet pėrpjekja pėr tė argumentuar se projekti nacional i dr. Rugovės, duke kaluar nėpėr tė gjitha  hallkat e idealitetit, mbetet megjithatė sprova mė realiste pėr tė ndėrtuar shtetin e ri (tė vjetėr) tė Dardanisė antike.
Dhe, nė fund, ēfarė mund tė shkruhet pėr njeriun i cili pėr tė gjallė tė tij ėshtė cilėsuar herė si “monument kulture dhe historie tė shqiptarėve”  (S. Hamiti) e herė tjetėr si “profet i sjellė enkas pėr tė zgjidhur fatin e shqiptarėve” (Mari Fransua Allen) - nė njėrėn anė, por i cili pėr tė gjallė tė tij e ka njohur mohimin, njėsoj si Krishti, pėr shkak tė moskuptimit a tė keqkuptimit tė herahershėm - nė anėn tjetėr?
Mbase pikėrisht kėtu duhet tė nisė kėrkimi.

  1. Idealiteti kulturor / “Idealiteti” politik

Idealiteti i dr. Rugovės, nis si idealitet kulturor, brenda qarkut kulturor tė Pirshtinės, i cili lidhet me emra tė shquar tė kulturės e tė letrave, dhe kapėrcen nė idealitetin politik tė fundviteve ’80, i cili ėshtė po kėshtu produkt i kėtij qarku. “Krijuam njė rreth tė mendimit tė hapur ndaj tendencave tė reja... ishte njė grup pak i fortė, jo nacionalist (i hapur ndaj botės), por modern, me njė orientim nacional” (Ēėshtja e Kosovės).

Studimi i veprės sė Pjetėr Bogdanit e shndėrroi pėrmasėn e ideales nė vizion e Rugovės pėr tė tashmen e tė ardhmen e shqiptarėve, kurse figura e tij shkencore e letrare nė udhėrrėfyes intelektual pėr tė njohur dhe pėr tė pėrdorur vlerat e mirėfillta kulturore nacionale nė shėrbim tė krijimit tė njė platforme politike. Kapėrcimi ėshtė ndoshta krejtėsisht i pahetueshėm, por po kėshtu ai ėshtė pjesė e komunikimit intensiv tė njė elite kulturore e intelektual me historinė e me traditėn nacionale, si dhe e pėrfshirjes sė saj brenda njė projekti tė politikės nacionale.
Arqipeshkvi i Shkodrės ėshtė figura mishėruese kulturore e intelektuale, letrare po se po, tė dr. Rugovės dhe unė hedh tezėn time kėtu se identifikimi me njė kulturė e cila i kėrkon rrėnjėt e veta nė kodet biblike ėshtė tezė intelektuale e cila i ka shėrbyer si taban filozofisė politike tė dr. Rugovės, veēanėrisht nė tė ėshtė mbrujtur modeli i pėrfaqėsimit brenda sistemit filozofik, tė cilin e synonte veēan dr. Rugova.
Ky model pėrfaqėsimi kishte gjenezėn nė formulėn bogdaniane: nga antikiteti (si zanafillė e mendimit racional), pėrmes mendimit teologjik nė njė filozofi racionaliste dhe humaniste.
Kushdo qė do ta shqyrtojė modelin politik tė dr. Rugovės, sot ose nesėr, do tė ballafaqohet mė kėtė linjė tė pėrfaqėsimit dhe ēfarėdo kėrkimi nė esencėn e papėrsėritshme tė kėtij modeli do tė kalojė nėpėr kėto shkallė. Idealiteti i tij politik ėshtė produkt i mendimit intelektual dhe ky mendim ėshtė sprovė pėr tė njohur pėrmasėn e idealitetit dhe tė humanitetit nė njė teori qė bart parimin moral tė njohjes sė lirisė universale.
Kapėrcimi, veēse, ėshtė i shkallėshkallshėm:

             1. Bogdani i Rugovės mbyllej si kėrkim nė vitin 1981, kur hapej perdja e zymtė e ndjekjeve pėr shkak tė pėrkatėsisė etnike a kulturore dhe kur zėrat pėr njohjen e lirisė sė individit shtoheshin. Kalojeni lapsin nėpėr kohė dhe ja ku do tė shfaqet modeli i urtėsisė teksa bluan nėpėr mendje renė e tymtė tė autoblindave. Identifikimi me objektin e studimit, ndonjėherė ėshtė jo vetėm shenjė e kėrkimit, por edhe e sprovimit tė modeleve nėpėr kohė. Kjo ėshtė kthesa e madhe, por qė prek vetėm intelektin.
             2. Interesimi pėr njohjen e teorisė sė pushtetit dhe veēanėrisht e raportit mes strukturės intelektuale dhe pushtetit, nėn influencėn e teoricienit Roland Barthes, pėrbėnin natyrshėm premisėn e veprimit tė tij politik. Krijohej dalėngadalė premisa edhe pėr hapje jo vetėm ndaj kulturės nacionale, por edhe ndaj pjesėmarrjes aktive nė njė projekt nacional politik. Kjo ėshtė pika e dytė e kthesės nga idealiteti kulturor bė vizionaritet politik. Tashmė ajo nėnkupton veprimin, por, sikur e thotė vetė dr. Rugova, intelektuali ėshtė mbėshtetja e fundit e popullit dhe ai po hynte nė politikė “pėr tė mbrojtur”: “Pozita e intelektualit inspiron njė lloj koncepti tė punės politike: duhet tė jetė i rregullt, pėr tė favorizuar shansin, por nuk duhet tė rrijė e tė presė qė tė bėhen ndryshime me mrekulli”.
             3. Tradita nacionale e shqiptarėve nė idealitetin e dr. Rugovės e mbėshtet identitetin kolektiv. Njė tip i ekzistencės kulturore qe krijuar qysh me Lidhjen e Prizrenit, dhe tradita e kultivimit tė saj ka vazhduar deri mė sot. Teoria e urtakut duket tė ketė mbijetuar edhe para ngarendjeve tė nxitėsve tė marathonomakut ndėr shqiptarė dhe njeriu meditans duket tė ketė qenė shtyllė e veprimit pėr ēfarėdo lloj njeriu militans.
Nuk mė duket reale asnjė lloj pėrpjekjeje pėr “prerje” mes asaj qė mund tė quhet produkt i intelektualizmit politik tė fillimviteve ’90, tė identifikuar me figurėn e Rugovės, dhe veprimit politik tė fundviteve ’90. Ėshtė normale qė teoria gjithnjė e nėnkupton veprimin, prandaj ēfarėdo pėrpjekje pėr ta cilėsuar lėvizjen politike tė viteve ’90 si lėvizje tė papėrfshirė nga veprimi ėshtė i papeshė.
Doktrina e dikurshme politike ėshtė u materializua nė rezistencė kolektive, si produkt i intelektualizmit dhe i pėrfshirjes sė tij nė krijimin e vizionit politik.
Kjo pėrbėn pikėn e tretė tė kapėrcimit nga modeli i pėrfaqėsimit intelektualmodelin e veprimit politik dhe asnjė shfletim i historisė nuk mund tė mos e hetojė kėtė ndryshim. Gjithė ē’ka ndodhur pas kėtij akordimi tė mjeteve politike dhe kapaciteteve intelektuale nė shėrbim tė krijimit tė vizionaritetit politik do tė jetė pjesė e njė filozofie politike tė papėrsėritshme nė Evropėn e shekullit tė XX.
            4. Nė vitin 1980, kur po pėrfundonte librin “Strategjia e kuptimit”, Rugova mbase pahetueshėm po i hapte dyert e konsolidimit tė njė mendimi bashkėkohor pėr atė qė njihej si vdekje e kuptimit. Pėrtej monopolit ideologjik tė kėtij kuptimi, ai gjente thellėsinė e kuptimit tė lirė, i cili, i hetuar brenda kontekstit politik nė tė cilin e nisi veprimtarinė politike dr. Rugova, po sidomos artificin e filozofisė sė tij politike, pėrkthehet nė strategji kreative vetjake, e mbėshtetur nė parimin e kuptimsisė pėrtej ideologjisė dhe e mbėshtetjes sė vlerave dinamike, si pjesė tė procesit. Refuzimi estetik, libri tjetėr i tij, tashmė e gjen tė artikuluar kėrkesėn pėr tė ndėrlidhur rolin e politikanit me “fuqinė e lirisė”, tė thelluar nėpėr katedrat universitare, njė shteg pėr kapėrcimin nga niveli i intelektualizmit pasiv nė fytyrė politike aktive. Kjo pėrbėn shkallėn tjetėr jo vetėm tė angazhimit tė tij politik, por edhe tė formės sė pėrfaqėsimit tė vizionit tė tij tė ardhshėm politik pėr zgjidhjen e ēėshtjes sė Kosovės.
5. Me pėrmasėn e pėrkushtimit ndaj vlerave intelektuale, me fuqinė e maturisė dhe tė disiplinės Rugova imponohej ngadalė por qartė nė gjirin e intelegjencisė sė Kosovės,  duke ndėrtuar qysh nė fillimet vlerėn e ilustrimit. Ky lloj emenacioni kulturor ndikoi paskajshmėrisht shumė nė emancipimin e njė klase tė intelektualėve nė Kosovė, pėrkundėr qė pozita e tij prej ilustruesi mbetej disi  e paqartė, paradoksale mbase, diku nė tehun mes traditės dhe modernes.   Prej kėtej mbase edhe gjykimet pėr pėrkatėsinė evropiane tė shqiptarėve, si dhe pėr pėrkatėsinė religjioze tė tyre, duke krijuar lidhjen mes tabanit etnik dhe atij kulturor, tė trajtuar deri nė imtėsi, pėr tė nxjerrė pėrfundimin pėr kulturėn e hershme shqiptare si kulturė tė krishterė dhe evropiane, si dhe pėr modifikimet e saj nga shtysa historike, me produkt “islamin simbolik” pėr njė pjesė tė madhe tė popullit tė saj.
Sidoqoftė, pikėrisht kjo pozitė “paradoksale” ka krijuar sensin e tij tė idealitetit kulturor qė i kapėrcen pėrmasat e vetvetes dhe shndėrrohet nė vizion me premisa tė pastra politike. Kjo, mbase, ėshtė pika vendimtare e kapėrcimit nga idealiteti kulturor nė pėrmasėn e angazhimit politik, duke krijuar paraprakisht tharmin e njė projekti tė saktė politik.

  1. Vizionariteti pėrmbi idealitetin

Pėrkatėsia ndaj kulturės shqiptare ishte e mbrujtur nė rrėnjėt familjare, por po kėshtu edhe nė historinė e saj. “Ekzistonte njė kult “spontan” i kulturės shqiptare nė familje, i mbėshtetur nė kulturėn orale, nė glorifikimin e figurave tė mėdha historike”.
Por, cila ėshtė “prerja” mes kulturės dhe veprimit politik tė dr. Rugova. Si shpėrfaqet idealiteti i tij kulturor, pėrmasa e kulturės personale dhe familjare, si dhe dija e vjelė nė universitete tė ndryshėm, veēanėrisht tezat pėr lidhshmėrinė e intelektualizmit modern dhe strukturave tė pushtetit, mėsime tė nxjerra nga teoritė strukturaliste, ose “infektimi” me demokracinė, sikur e quan vetė?
Nėse kemi parasysh formimin e tij kulturor dhe intelektual, kapacitetin e tij enorm pėr tė ndėrlidhur traditėn me vlerat universale, koncepcioni konstruktiv politik i tij mbėshtet jo vetėm nė teoritė, por edhe nė rrjedhėn historike tė pėrfaqėsimit tė kėrkesave nacionale, nė tė cilėn, sė paku nga shekulli XIX, tradita nacionale e mbėshtet identitetin kolektiv. Pėr ilustrim, vetėm po nėnvizoj se filozofia politike  e viteve ’90 nė Kosovė, edhe pse e lindur nė kohėn e dhunės sė skajshme, nuk pati tjetėr mundėsi veēse t’i kthehej traditės sė mirė tė popullit tė vet, krahas koncepteve liridashėse, pėr tė cilat pėrpiqej e tėrė bota e qytetėruar. E rėndėsishme nė gjithė kėtė proces ishte se njėri nga kodet nacionale tė shqiptarėve, kodi eternal prodhoi lirinė e brendshme, tė domosdoshme pėr njė vizion politik i cili do tė ndėrtohet pėrmbi traditėn nacionale, por i cili do tė artikulohet si kėrkesė politike duke u ballafaquar nė modernistet. Kėtu ndodh kapėrcimi i madh, prandaj kėtu vetėm po veneroj se nė projektin politik tė dr. Rugovės kjo pėrbėn esencėn e madhe tė ikjes nga idealiteti nė vizionaritet (...).

III. Rugova / Rugovizmi

Ibrahim Rugova e lexonte shumėfish sfidėn e antikitetit, besonte nė traditėn e popullit tė vet dhe e ndėrtonte modernitetin e tij pėrmes rikrijimit tė shenjave nacionale. Ishte i papėrsėritshėm nė aftėsinė pėr tė gjykuar jo vetėm momentin politik, por edhe vizionin pėr tė ardhmen. I palėkundur nga vendosmėria pėr tė pėrshkruar tė ardhmen, si dhe nė vizionin e tij pėr shtetin e ardhshėm tė Dardanisė - Kosovės, shenjat e tė cilit i shpaloste me pasion, ai jo rrallė u keqkuptua ose nuk u kuptua. I “humbur” brenda kėtij vizionariteti, ai u akuzua ndonjėherė pėr humbjen e baraspeshės me realitetin politik, por besimi qė krijoi te njerėzit e tij e shpėtoi nga ēdo kundėrshti. Duket, ai ishte njė hap para tė tjerėve ose para kohės. Kundėrshtarėt e tij gjenin tek ai modeluesin kryeneē tė vizionit politik, por nuk arrinin t’ia kundėrvėnin asnjė model. Vitet e lulėzimit tė tij tė madh mbeten gjithsesi vitet 1990 – 1996.

Fytyra e tij ngjan sot me atė tė profetit, tė cilin fati ua solli shqiptarėve, po ai fat a fatum qė ua mori atė ende pa e pėrmbushur projektin pėr pavarėsinė e vendit tė tij. Sidoqoftė, ai mbetet pėrjetėsisht simbol i paqes dhe i pavarėsisė sė Kosovės, njeri i pakontestueshėm nė vizionaritetin politik, kundėrshtar ndėr mė tė respektuarit qė njė rival politik mund ta ketė pėrballė, sfidues i historisė e i kulturės jo vetėm tė popullit tė vet, modelues i pashembullt nė hartėn politike evropiane, jokonvencional gjithsesi, njeri i letrave e i dijeve, i cili kapėrcimin nė politikė e bėri sikur ai tė shėnjonte pėrgjithnjė kthim nga vetvetja, njeri, pra, qė e bart sikur kryqin shenjėn e sakrificės pėr t’i promovuar vlerat e demokracisė universale. (Pjesė nga njė punim mė i gjerė /Prishtinė, nėntor 2006)


... Me rastin e shtatė vjetorit tė Operacionit “Shigjeta” dhe pesė vjetorit tė betejave tė UĒK-sė nė Maqedoni

Fletė ish-eprori i UĒK-sė, UĒPMB-sė dhe UĒK-sė nė Maqedoni Ibrahim Shaqiri


Bisedėn e zhvilloi:Sheradin Berisha
08 qershor 2006

Ibrahim Shaqiri Ibrahim Shaqiri ka lindur mė 18.02.1965 nė fshatin Llojan tė Kumanovės. Shkollėn fillore e kreu nė vendlindje ,ndėrsa shkollėn e mesme ushtarake tė aviacionit luftarak i kreu nė Rajllovac tė Sarajevės dhe nė Batajnicė tė Beogradit. Pas pėrfundimit tė akademisė z.Shaqiri transferohet nė komandėn e korpusit tė V-tė nė Zagreb .Gjatė qėndrimit nė Zagreb, me sukses kreu kursin gjashtė mujorė tė aerologjisė. Nė tetor 1985 transferohet nė Prevllak tė Herceg-Novit, nė njė qendėr ushtarake ku kryheshin prova me armatimet mė tė reja. Nė kėtė qendėr z.Shaqiri kryen njė kurs tjetėr prej 18 muajėsh pėr aerologji tė lartė me radio-sonda dhe radarė. Pas shpėrthimi tė luftės nė Kroaci(1991) ai tėrhiqet nga radhėt e AJ-sė dhe kthehet nė vendlindje. Ndonėse qėndrimi i z.Shaqiri nė Kumanovė ishte i pasigurt, nė shtator 1992 pas shumė peripetive, sė bashku me familjen e tij emigron nė Gjermani. Gjatė qėndrimit nė Gjermani, z.Shaqiri ka dhėnė kontribut tė vacantė nė financimin e luftės ēlirimtare nė Kosovė dhe nė vistet tjera shqiptare nė “Luginė tė Preshevės” dhe nė Maqedoni. Si ushtarak, nė prill 1999 do t“i bashkohet radhėve tė UĒK-sė, dhe merrė pjesė aktive nė stėrvitjen fiziko-taktike tė ushtarėve pėr operacionin e koduar”Shigjeta” nė Pashtrik, ndėrsa nė vitin 2000/2001 kyqet nė UĒPMB dhe nė radhėt e UĒK-sė nė Maqedoni.


Pyetja: z.Shaqiri, pas largimit nga radhėt e AJ-sė pėr shkaqe sigurie ju emigruat nė Gjermani…?
Shaqiri:Pas largimit nga radhėt AJ-sė, nė shtator 1992 emigrova nė Gjermani. Bėra njė kėrkesė pėr strehim politik dhe pas njė kohe autoritetet gjermane ma pranuan kėtė status. Ndėrkohė, ndoqa njė kurs intensiv(6 mujor) tė gjuhės gjermane dhe mė pastaj kalova nga objektet e refugjatėve, nė njė banesė private dhe kėshtu fillova njė jetė krejtėsisht normale. Nga qershori 1995 kalova me banim nė qytetin Regensburg dhe aty u punėsova si shofer i kamionit.
Me kalimin e kohės u njoha me shumė shqiptarė tė profesioneve tė ndryshme. Asokohe, aty ku banoja, vepronte LDK-ja dhe UNIKOMB-i dhe kisha oferta pėr t“u kyqur nė kėto parti, por meqė nuk shihja veprime konkrete tė tyre nuk u antarėsova, ndonėse kisha kontakte tė rregullta me aktivistė tė shumtė. Duke e ditur situatėn nėpėr tė cilėn po kalonte Kosova dhe viset tjera shqiptare nė Maqedoni dhe nė Kosovėn Lindore,(sot po i themi ”Lugina e Preshevės”), gjatė takimeve tė rastit me aktivistė tė ndryshėm pata preferuar qė tė bėhet evidentimi dhe kontaktimi me eprorėt shqiptarė kudo qė ishin..., pėr t“i bėrė pėrgatitjet e para profesionale pėr situata lufte. Mirėpo, pėrgjigjja ishte gjithnjė e njejt, se :”... ka kohė dhe i kemi njerėzit qė po merren me kėtė ēėshtje!”

Pyetje: Dihet mirėfilli se nė vitet 1994-1999 Ushtria Ēlirimtare e Kosovės do tė kryej dhjetra aksione guerile, kundėr forcave policore e ushtarake serbe... se fundi(1998-99) pėrballen edhe frontalisht, ndėrsa mėrgata shqiptare ishte ajo qė e financoi kėtė ushtri tė lavdishme. Cili ishte angazhimi juaj nė kėtė drejtim?
Shaqiri:Dalja e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės nė skenė, me aksionet e veta guerile kundėr forcave policore-ushtarake serbe si dhe lufta frontale ēlirimtare e vitit 1998-99, ndryshoi pėr sė mbari rrjedhat e organizimit nė Gjermani. Organizata LPK kudo mbante takime me mėrgimtarė dhe grumbullonte mjete financiare pėr UĒK-nė, pėr ēka edhe kontributi im nuk ka munguar nė kėtė drejtim. Pėr mė tepėr, unė si epror nuk bėja mė gjumė tė qetė, madje as qė kisha vullnet pėr punė...Tashmė kėrkoja t“i gjeja rrugėt pėr t“ju bashkuar radhėve tė UĒK-sė.

Pyetja:Si e gjete kėtė rrugė...?
Shaqiri:Shumė lehtė. Adresa e UĒK-sė ishte LPK-ja dhe fondi i saj “V.Thėrret”.
Njė ditė rash nė kontakt me veprimtarin e LPK-sė Fatmir Gega dhe e ftova tė vijė nė banesėn time. Fatmiri erdhi sė bashku me njė koleg tjetėr dhe pasi ua dorėzova mjetet financiare qė i kisha ndarė pėr UĒK-nė, gjatė bisedės ju shpreha gadishmėrinė time pėr t“ju bashkuar edhe fizikisht radhėve tė UĒK-sė. Ky vendim imi meqė u mirėprit nga ata, pas tri ditėsh mi krijuan mundėsit pėr t“u nisur nė frontet e luftės,kah Shqipėria.

Pyetja: Dhe, cili ishte itinerari juaj nė kėtė mision ēlirimtar?
Shaqiri:Mė 8 prill 1999 nga Regensburgu mua dhe Burim Osmanajn(njė i ri vullnetar), veprimtarėt e LPK-sė na dėrguan nė qendrėn mobilizuese nė Nyrnberg. Nga Nyrnbergu(ku takuam shumė vullnetarė tė tjerė) nė mėnyrė tė organizuar me autobusa udhėtuam nėpėr Itali dhe nga Bari me anije zbarkuam nė skelen e Durrėsit, nė Shqipėri. Nė Durrės u vendosėm nė restorantin ”Drenica”, i cili shėrbente si qendėr e vullnetarėve tė UĒK-sė, qė vinin parreshtur nga tė gjitha shtetet e perėndimit. Nė kėtė qendėr regrutuese kemi plotėsuar nga njė formular me tė dhėnat personale dhe gjatė ditės jemi informuar pėr zhvillimet luftarake tė UĒK-sė nė Kosovė... Nė mbrėmje me dy autobusa kemi udhėtuar pėr nė Kukės dhe aty shtabi i UĒK-sė na shpėrndau nėpėr disa reparte ushtarake. Mua me njė grup vullnetarėsh na caktuan tė shkojmė nė repartin e Helshanit (nė Has), ku si pėrgjegjės ishte kolonel Maliq Doēi.

Pyetja: Sa ushtarė kishte ky repart dhe cili ishte stafi komandues i tij?
Shaqiri: Po, nė Helshan ishin mbi 700 ushtarė, tė vendosur nė dy objekte banimi, jo sa duhet tė rregulluara, por me kalimin e kohės u krijuan kushte mė tė mira. Pas shpalljes sė mobilizimit tė pėrgjithshėm nga SHP i UĒK-sė... u shtua numri i ushtarėve dhe i reparteve ushtarake, prandaj ato ditė nė repartin tonė erdhėn edhe katėr eprorė tė UĒK-sė, si: Bilall Syla, Shaban Musliu, Ilir Daka, Ibėr Elezi dhe Bashkim Lladrovci. Ndėrkohė, nė kėtė repart satfit komanues do t“i bashkohen edhe pesė eprorė tė ushtrisė shqiptare, si: kolonel Spiro Butka, kolonel Arqileu dhe togerėt: Driton Durmishaj ,Agim Sallaku dhe Ermir Begaj.

Pyetja :Po, ēfarė detyrash kishit ju?
Shaqiri:Unė, fillimisht kryeja detyrat e njė ushtari, si gjithė ushtarėt tjerė dhe pėr komandant kisha eprorin Ibėr Elezi. Mirėpo njė ditė rastėsisht komandant Elezi mė pyeti nga vija dhe ēfarė profesioni kam dhe kur i tregova se vijė nga Kumanova dhe me profesion jam ushtarak, ai mė tha se duhet tė lajmrohem nė shtab. Nė mbrėmje u paraqita nė shatorrėn ku ishte vendosur shtabi dhe pasi u intervistova nga eprori Shaban Musliu, u emrova komandant i njė kompanie dhe me kėtė rast u bėra edhe anėtar i shtabit.

Pyetja: Ēfarė stėrvitjesh ushtarake kryheshin nė Helshan?
Shaqiri:Nė repartin tonė kryheshin intenzivisht: stėrvitjet taktike, sulmi dhe mbrojtja nė frontin e luftės, lėvizja e ushtarit nė fushė betejė, zėnja e pritave armikut, kalimi nėpėr fushat e minuara etj. Kėto pėrgatitje ushtarake ndikonin qė morali i ushtarėve tė jetė i lartė pėr luftė.

Pyetja:Derisa nė Helshan...bėheshin kėto stėrvitje tė rregullta, nė Koshare kishte shpėrthyer fronti pėr thyerjen e kufirit shqiptaro-shqiptar. A keni dėrguar ushtarė nė frontin e Koshares?
Shaqiri: Po, ndonėse Fronti i Koshares(qė me urdhėr tė SHP tė UĒK-sė, kishte shpėrthyer nė javėn e dytė tė prillit), ishte pjesė e gjithė operacionit ushtarak tė UĒK-sė qė zhvillohej pėrgjatė vijės kufitare, nė gjysmėn e dytė tė prillit me vendim tė komandės sonė, nė kėtė front janė dėrguar mbi 200 ushtarė tė pėrgatitur e tė paisur mirė pėr luftė.

Pyetja:Dhe, pastaj si u zhvilluan ngjarjet nė zonėn tuaj?
Shaqiri:Meqenėse pėr ēdo ditė shtohej numri i vullnetarėve, qė vinin nga vende tė ndryshme tė botės, nė fundi tė prillit nga Helshani mbi 600 ushtarė u transferuan nė qendrėn e Akademisė Ushtarake - Skėnderbeu nė ”Feken”. Atje kushtet pėr stėrvitje ishin shumė mė tė mira. Nė kėtė qendėr ushtarake kemi vazhduar me ushtrime taktike dhe kemi ndėrtuar njė infrastrukturė profesionale ushtarake tė UĒK-sė dhe nė kėtė drejtim kontribut tė veēantė kanė dhėnė stafi i komandės sė kėsaj akademie, nė krye me komanant Flamur Skarparlliun dhe kolonel Adriatikun.

Pyetja:Dihet mirėfilli se Brigada juaj ishte bartėse e frontit tė luftės nė Pashtrik,qė SHP i UĒK-sė e kishte koduar si Operacioni “Shigjeta”.
A mund tė na thoni, se kur marshuat pėr Pashtrik dhe si u zhvilluan luftimet e kėtij operacioni?
Shaqiri:Nė maj tė vitit 1999 me urdhėr tė shtabit, dy batalione tė brigadės sonė marshuan pėr nė Frontin e Pashtrikut, ndėrsa batalioni i tretė ka shkuar nė frontin e Koshares. Marshimi pėr nė Pashtrik ishte i vėshtirė, pėr shkak tė peshės me paisje ushtarake qė kishim nė shpinė (30 kg) si dhe terenit tė vėshtirė kodrinorė... mirėpo falė pėrgatitjeve fizike dhe moralit tė lartė, tė gjitha i pėrballuam. Me tė arritur nė zonėn e luftimeve nė Pashtrik, menjėherė filluam pėrgatitjen e terenit (hapjen e transheve, llogoreve ...) pėr disl