AMANETI I YJEVE TË PASHUAR-OBLIGIM PËR NE – RIBASHKIMI I SHQIPËRISË NATYRALE ËSHTË AMANETI I TYRE!

...shkruan:Sejdi Veseli/08 shkurt, 2008

    Edhe 8 shkurti është njëri prej përvjetorëve të qëndresës dhe heroizmave të Yjeve të Pashuar, në terë hapësirën e Shqipërisë Natyrale, të cilët me shëmbëlltyrën e tyre e pasuruan, e bënë të pakontestueshëm dhe e përjetësuan Kalendarin e krenarisë e të lavdisë tonë njerëzore e kombëtare.

     8 shkurti 2008 është njëzet e katër vjetori i rënies heroike, në lulen e rinisë, të njërit nga dëshmorët e shumët të kombit shqiptar, Bajram Hajrush Bahtiri – Besniku!

     Njëzet e katër vjet më parë, në Kodrën e Trimave të Prishtinës, ende pa u mbushur një muaj pas qëndresës heroike të dy bijve të Shqipërisë Natyrale, Rexhep Malës e Nuhi Berishës, gjatë një përballje luftarake me hordhitë gjakpirëse serbo-çetnike, serish po rezistohej.

     Me 08 shkurt 1984, veriu i kësaj lagjeje të Kryeqendrës së Kosovës, ende me plagë të freskëta që mori në natën e 11 dhe orët e hershme të 12 janarit dhe ato që iu shkaktuan nga sjelljet vandale të njësive të specializuara të milicisë serbe gjatë valës së arrestimeve të djemve dhe vashave të saj, u trondit serish nga uturima e automjeteve të blinduara, breshëritë e armëve dhe shpërthimet e bombave kimike.

     Për këtë Vatër të qëndresës shqiptare, nuk ishte ndonjë risi, sepse ajo ishte mësuar me sjellje të tilla vandale të milicisë serbo-çetnike dhe të këlyshëve të saj shqipfolës.

     Shpejt u morr vesh, se në pjesën veriore të kësaj lagjeje ishte bllokuar lëvizja e qytetarëve. Arsyeja: gjatë tentimit për arrestimin edhe të një veprimtari të çështjes kombëtare, milicia serbo-çetnike kishte hasur në rezistencë të armatosur.

     Epilogu edhe i këtij vandalizmi serbo-çetnik dihej. Ishte kjo edhe një betejë e dështuar e kriminelëve, për ta mposhtur edhe një luftëtar të vendosur për çlirimin dhe ribashkimin e Shqipërisë Natyrale.

     U dëshmua katërçipërisht, se ashtu dhe doli!

     Ngjarja ndodhi kështu.

Pasi që e kishin vënë nën një rrethim shtëpinë e Bacë Hajrush Bahtirit, sigurimsat e pushtuesit kishin tentuar të futeshin brenda ( siç e kishin bërë shprehi) për ta kapur dhe arrestuar Bajramin, vëllain dhe bashkëluftëtarin më të ri të atëmemëdhetarit të dëshmuar Rahman Bahtirit, i cili gjendej i burgosur dhe po u qëndronte me stoicizëm persekutimeve, të cilat ushtroheshin ndaj tij nga, bishat e sigurimit serb. Por, edhe kësaj radhe, këto bisha i kishin bërë hesapet pa hanxhiun.

Falë shkathtësisë së tij prej luftëtarit të lirisë, Bajrami, në vend se të hutohej ai ndërmori veprimet përkatëse për rrethanat e  krijuara.

Me shpejtësi të rrufeshme ai hidhet në kundërveprim për ta qarë rrethimin.

Që në hapin e parë, me Staier-in e tij të vjetër, trashëgim nga babagjyshi, e palosi për tokë survejuesin shqipfolës të armikut dhe çau rrethin e parë me forcën e armës së tij.

Tërhiqet drejt vendit të quajtur Majdeni i Sali Bullakut, që gjendet jo larg shtëpisë së tij. Por, aty përballet me rrethin e dytë të forcave armike, të cilat pa paralajmërim hapen breshëri zjarri të kryqëzuar drejt pozicionimit të tij.

Në pamundësi për ta ndërruar vendin e pozicionimit, Bajrami  kishte vendosur për të rezistuar, deri në fishekun e fundit.

Kriminelët, të bindur se nuk mund të përparojnë në drejtim të tij, pa e paguar me jetët e tyre, përnjëherë e ndërpresin zjarrin dhe i referohen taktikës tjetër. Ata nëpërmjet megafonave i kërkojnë Bajramit që të dorëzohej. Kohëzgjatja e kësaj taktike ishte parallogaritur, që të jetë e mjaftueshme për të pozicionuar snajperët e tyre të etshëm për gjak shqiptari, të ardhur nga qendra e tyre në Hajvali.

Ashtu, sikur e Rexhepit dhe e Nuhiut, ishte përgjigja e Bajramit!

Predhat e Staier-it të shoqëruara me tingujt e këngës “Ja vdekje ja liri”, drejt pozicioneve armike, deri në momentin kur predhat e snajperëve e goditën për vdekje, ishin përgjigja e Yllit të Pashuar!

Trupin e Bajramit e varrosi familja e tij e ngushtë, nën rrethimin e hekurt të forcave të shumta të sigurimit të pushtuesit.

Në ballë të kortezhit të përmortshëm qëndruan me stoicizëm Babë Hajrushi dhe Lokemadhja  Nailja.

Para se t’ia dorëzonin Tokës nënë, birin e saj besnik, Lokemadhja e puthi në ballë djalin dhe iu drejtua me këto fjalë:

“Biro,

Nëna ka pritur që të përcjell dhëndër, por tani po të përcjellë për në Përjetësi.

Bajram bir, nëna nuk po derdh lot, sepse Ti e nderove veten, familjen, shokët e idealit dhe kombin që aq shumë e deshe. Hallall të qoftë gjiri që të dhashë!”

Ishim nëpër qelitë e kazamateve  dhe,  me vonesë e morëm lajmin e hidhur për rënien e Bajram Bahtirit-Besnikut, njeriut të shtrenjtë të zemrave tona, bashkëluftëtarit tonë të dashur, pjesëtarit besnik të Frontit Nacional-Çlirimtar të Kosovës.

E shkurtër ishte jeta fizike e Bajram Bahtirit, por veprimtaria e tij e pasur patriotike, deri në sakrificën më të lartë, do të mbetën shembull i ndritur, jo vetëm për bashkëluftëtarët e tij, por edhe për të gjithë njerëzit tanë.

Bajrami për nga mosha ishte i ri, por ai dinte të mendonte dhe vepronte si burrë i pjekur, sepse Ai ishte i edukuar drejt dhe mirë, në frymën e shëndoshë, atë kombëtare.

Bajrami ishte nga ata nxënës të shkollës së mesme, që në ditët e para të Pranverës 81, u bashkua me rininë studentore dhe punëtorët shqiptar, të cilët nëpër sheshet dhe rrugët e qyteteve të Kosovës, me grushte të ngritur lart brohorisnin parullat “Republikë, Kushtetutë, ja me hatër ja me luftë”, “Trepça është jona”, “Ne jemi shqiptar, jo jugosllav”..., pa u trembur fare nga policia e Herleviqit dhe zagarët e tij shqipfolës.

Bajramin e burgosi dy herë armiku, e torturoi rënd. Trupin e tij të njomë e lanë me gjak, por ai qëndroi i pathyer. Sapo dilte nga burgu ende me plagë në trup e vazhdonte punën patriotike. Për Bajramin, jeta pa luftë, pa përpjekje për t’u çliruar dhe pa rreziqe, përderisa populli shqiptar ishte i robëruar nuk kishte kuptim.

Lufta e Bajramit dhe përpjekjet e tij, brenda radhëve të organizuara u bënë model edhe për brezat që erdhën e që do të vijnë pas tij.

Nëpër shtigjet që hapi Bajrami me shokë, duke e shkrirë jetën e tyre të re, marshojnë një rini e terë, një rini e shëndoshë dhe e pastër, për të arritur në cakun e ëndërruar shekullor të popullit që i lindi.

Kur u dha kushtrimi nga Famëmadhja Ushtria Çlirimtare e Kosovës, shëmbëlltyra e Dëshmorëve të Kombit ishte shtizë e Flamurit tonë kombëtar, për të valuar krenar nëpër beteja!

     Kujtimi për Bajramin dhe yjet tjerë të pashuar, do të jetë i pavdekshëm. Do t’u jap forcë, vullnet dhe zemër të gjithë atyre të cilët janë të vendosur për t’i mbajtur të papërlyera frytet e luftës çlirimtare. Ai mbetet obligim i atyre të cilët, jo vetëm për asnjë çmim nuk do të shkelin mbi gjakun e shokëve të rënë, por që janë të vendosur për të sakrifikuar ç’është e domosdoshme që amanetin e Bajramit dhe të yjeve tjerë të pashuar, ta përmbushin plotësisht.

     Vetëm atëherë kur do ta bëjmë Atëmemëdheun tonë, ashtu siç e deshën yjet e pashuar të kombit, të lirë, të ribashkuar dhe demokratik, mund te themi se e kemi përmbushë këtë Amanet, plotësisht dhe me besnikëri!

Prishtinë, 08 shkurt 2008    

PISHTARËVE TË LIRISË

(Afrim Zhitia dhe Fahri Fazliu)

 Sa herë vjen nëntori para syve më del Llapi me lisat e gjatë, bjeshkët e larta të mbuluara me tisin e borës së parë, bacë Osmani me thinjat mbi kokë, nënë Qamilja zemërbardhë, nënë Halimja, e ndjerë, zemër madhe...
Sa herë vjen nëntori malli më rëndon si guri në zemër, dhe datat më ngatërrohen! Janari i kuq i Jusufit, i Kadriut, i Nuhiut... marsi i Komandantit Legjendar Adem Jashari, mars- prilli i përgjakshëm i demonstratave gjithëpopullore të vitit 1981, 1989, 1990... prilli i Fadilit, maji i Tahirit, shtatori i Fehmiut dhe Xhevës... Ky cikël i përgjakjeve tona nga nëntori në nëntor, lidhur me zinxhirët e Zahirit, Edmondit, Hakifit përjetësisht...
“Po, vëlla Afrim po, bijtë e Kosovës hallemadhe kanë lidhur datat, muajt, vitet, dhe për secilën ditë kanë thurur nga një kurorë lulesh të kuqe si gjaku, për t'i hedhur ato në themelet e lirisë, për t'i hedhur në lumin e madh të Ushtrisë sonë Çlirimtare e cila bëri shumë që aspiratat tona një ditë të bëhen realitet. Pa dyshim se ky është rezultat i veprimtarisë dhe përpjekjeve tona shekullore, përpjekjeve të pareshtura të shumë breznive në vazhdimësi, deri në sakrificë e vetëflijim, por edhe plotësim amanetesh të të rënëve, që një ditë liria e plotë të troketë edhe në portën e madhe të atdheut tonë, në tokat tona të lashta shqiptare ende të ndara dhunshëm e padrejtësisht!

Afrim vëllai! Shokët tanë, bijtë më të mirë të popullit, shpaguan gjakun tuaj, duke e goditur armikun në ballë me pushkët e lirisë. Ideali yt dhe i shokëve tanë, ishte alternativë e vetme në rrugën tonë të patjetërsueshme, në atë rrugë që liria të bëhet realitet për mes tytës së pushkëve, të cilat jehuan aq bukur, shtrënguar në kraharorin e Ushtrisë sonë Çlirimtare të Kosovës, dhe përfundimisht, nuk ka mbetur datë e ditë e vitit kalendarik, që nuk është larë me gjakun e lirisë së martirëve të atdheut, bijve dhe bijave më të mirë, që populli ynë nxori nga gjiri i vet për t’i dhuruar në gjirin e atdheut. A ka diçka më madhështore, më monumentale e më sublime se flijimi juaj në altarin e lirisë?! Populli ynë është krenar e kryelartë për bijtë që ka dhënë për liri!”
Këtu e 18 vite më parë, më 2 nëntor 1989, ranë heroikisht trimat e Llapit- bijtë e shqiptarisë: Afrim Zhitia dhe Fahri Fazliu. Jeta është e tillë, dhe si e tillë na mëson se tani më rrëfimi i një historie rutinë për ata që tashmë kanë kaluar pragun e legjendës, sikur ka tejkaluar përmasat e një cikli rrëfimesh në vetën e tretë se: Ai ishte trim, se ai trim lindi këtu dhe u rrit atje, se ka mbaruar shkollën dhe ka rënë në burg, se ka rënë në konfrontim me pushtuesin duke u flijuar për liri të atdheut etj... Dhe kështu disi do të rrëfehej pak histori nga ne të gjallët, për ata që kanë rënë. Në mënyrë që ne më pastaj, të shtroheshim sa gjerë e gjatë pranë sofrës së madhe të ambicieve tona personale me egon makute për ngopjen e ndjenjave të pangopshme rënë pre e instinktit.
Jo, kjo nuk është e tëra, kjo nuk do të ishte e ndërgjegjshme nga ana jonë.

 
Mendoi se tani është e domosdoshme, që gjërat duhet shtruar më thellë në koncept, ato duhet kapur e studiuar në esencë, në zanafillë me tërë thellësinë e tyre atdhetare, historike, por edhe filozofike. Miti i sakrificës dhe i flijimit te shumë popuj është i njohur që nga lashtësitë, kjo nuk ka munguar as te populli ynë. Shembuj të tillë na paraqiten që përtej pragut të legjendave, siç është rasti i flijimit në themelet u Urës së Fshenjtë, pastaj shembulli i Kalasë së Rozafës, pastaj Doruntina, pastaj gatishmëria për sakrificën më sublime e Millesh Kopiliqit e Halilit dhe Musës së vogël, e Oso Kukë Vraninës, e Jakup Ferrit, e Mic Sokolit, e deri tek Komandanti Legjendar i ditëve tona, Adem Jashari.
Duke u bazuar në këto fakte, vetiu rezulton se vendosmëria për të rënë në shërbim të çlirimit të atdheut, ashtu sikur ranë: Afrimi, Fahriu e qindra dëshmorë tjerë më të hershëm e të më vonshëm, nuk ishte veprim i rastit. Kjo filozofi, bartë në vete një mision të veçantë, i cila kalon caqet e një filozofie klasike, që qenien e përcakton si krijuese, ose diktuese të ndërgjegjes.
Në këtë kuptim, Afrimi, Fahriu dhe të gjithë bashkëmendimtarët e bashkëveprimtarët e tyre, nuk iu përveshën kësaj rruge vetëm sa për të hyrë në histori, sepse hyrja në faqet më të ndritshme të historisë, nuk ishte edhe aq e thjeshtë. Ata, mbanin qëndrimin e prerë: larg denigrimit të saj, në mënyrë që historia një ditë të mos rishikohej për t’u herrur nga barojat e pa dëshiruara, që dikur aty kishin mbjellë sistemet e dhunshme antikombëtare. Jo, misioni i tyre ishte përjetësia, e cila fitohet vetëm duke i shërbyer çështjes së atdheut denjësisht dhe pa paragjykime.

Konturat e një shkrimi që do të bartë në vete nocionin e sakrificës pa e zbërthyer atë në rrafshin filozofik, sikur do të ishin jo bindëse, madje të zbehura. Ata me një vetëdije të plotë iu qasën këtyre rrugëve, të cilat pa dyshim se do të kurorëzohen me sukses një ditë, sepse ata ishin të vetëdijshëm se këto rrugë e duan edhe haraçin e vet, haraç të cilin populli ynë kaherë e ka paguar shumë fish! Prandaj, Afrimi, Fahriu e qindra dëshmorë të kombit tonë, më kohë kanë kaluar kufijtë e historisë, duke e pasuruar atë edhe me kompleksitetin e saj filozofik të një përkushtimi kaq madhështor siç flasin legjendat për Prometheun.
Afrimi me shokë, nuk janë produkt i një spontaniteti, që vepron sipas ndjesisë së kundërshtimit të robërisë e të pushtuesit në përgjithësi, por që thellë në veten e tyre fshihnin edhe ambiciet personale egoiste. Jo, ata u ngritën dhe u armatosën me dituri, me ndjenja e përkushtim, me dashuri e respekt për atdheun, me gatishmërinë për të rënë në altarin e lirisë, dhe këtë, që më parë! Mbi këto përgatitje, ata më pastaj u organizuan dhe shtrinë rrjetin e tyre të organizimit në tërë hapësirat tona shqiptare, duke e parapërgatitur terrenin për goditjen e madhe, e cila pashmangshëm pasoi më vonë dhe u kurorëzua me emrat e tyre të rinj: dëshmorë të lirisë!

Nga një kujtim të vogël...

Mendoj se është obligim yni moral, të mos t’i marrim me vete në “botën e përtejme”, kujtimet për shokët e rënë. Të gjithë ju që e keni njohur për së afërmi, dhe qe keni vepruar sa do pak me ata, që u sakrifikuan për të jetuar ne të lirë, lini kujtimet tuaja të shkruara për ta!

 
...“Ishte i ri, kur e sollën në burgun famëkeq “Zabela” të Pozharevcit. E kishin arrestuar së bashku me disa shokë të tij, duke qenë në shërbim ushtarak të asaj kohe. Pas shumë hetimesh e torturash i kishin dënuar me burg. Ai ishte i ri për një dënim aq të lartë e drakonik, 8 vite burg! Për një kohë, relativisht të gjatë, ishim në një dhomë burgu me Afrimin, me Fadil Vatën, Halil Selimin, pastaj me Sabit Veselin etj. Të habiste zgjuarsia e Afrimit. Ai lexonte shumë, i komentonte materialet e lexuara me shokë ku shpaloseshin mendimet tona për çështjen e pazgjidhur të atdheut, komentonim të kaluarën dhe bartësit e saj në kuadër të historisë shqiptare e shumë gjëra tjera.
Afrimi ishte solidar me shokë, ishte sy pa trembur dhe përfundimisht i vendosur për t'i bartur mbi supet e tija të njoma të gjitha përgjegjësitë. Ai dhe shumë shokë të tjerë, që në burg kishin krijuar celulat e veprimit, të cilat ishin të gatshme për veprim, ende pa dalë nga burgu, Afrimi kishte respekt për të gjithë shokët e burgut, por në veçanti respektonte Ismail Haradinajn dhe profesorin e tij, Nezir Myrtajn. Në një rast (jo pa qëllim), Afrimin e kishin nxjerrë në vizitë mu në kohën kur pritej alarmi për të shënuar përvjetorin e vdekjes së diktatorit Tito. Gardiani kishte kërkuar nga Afrimi që të ndërpriste vizitën me prindër dhe të ngrihej në këmbë, për të nderuar me tre minuta heshtje përvjetorin e Titos, për të cilin, disa shqipfolës kishin nxjerrë madje edhe lotë. Por, Afrimi ishte përgjigjur çartë dhe prerë:
”Jo, unë kam vizitë, gardian, dhe nuk mbaj kurrfarë zie për vdekjen e Titos, unë nuk nderoj gjakpirësin e popullit tim!”..., ishin këto fjalët kumbuese të Afrim djalit, të thëna hapur në burgun serb të Pozharevcit rrethuar me hekura e mure të trasha...

Nuk gjykoj nga simpatia, as nga njëanshmëria duke dashur që të tregoj para lexuesit, se isha unë ai, në burg me te, madje në një dhomë!...Jo, secila kohë ka bëmat e saja të historisë individuale e kolektive, ajo kohë ishte e tillë, prandaj në gjirin e saj (për fatin tim të mirë),  më kishte përqafuar edhe mua, si mijëra e mijëra të tjerë të rinj e të moshuar, atdhedashës të vërtetë. Për më shumë, dua të them se një djalë aq të ri, të ngritur e të kulturuar, aq të vendosur e të përkushtuar siç ishte Afrimi, nuk e kisha takuar më herët, për të mos thënë, as më vonë!...

 
Pas daljes nga burgu, Afrim për as një çast nuk u hamend së vepruari në shërbim të atdheut. Ai, iu përvesh studimeve në Universitetin e Prishtinës, iu përvesh punës së organizimit dhe shtrirjes së organizatës në hapësirat shqiptare, ai ishte në organet udhëheqëse të saj, sekretar për çështje organizative! Afrimi së bashku me shokët e idealit, organizoi dhe udhëhoqi demonstrata të një pas njëshme, duke i orientuar ato drejt dhe arsyeshëm, bashkëpunoi ngushtë me grevistët minatorë, në Palestrën sportive “1 Tetori” në Prishtinë, mbajti fjalim para studentëve, të cilët ishin solidarizuar me minatorët, shpalosi qëndrimet dhe kërkesat e demonstrueseve para medieve serbe, sllovene e kroate të asaj kohe, si dhe të agjencive të huaja, që kishin mundur të depërtonin në Kosovë. Shkroi dhe publikoi shkrime në gazetën “Zëri i Kosovës”, madje duke i shpërndarë ato edhe si fletushka, me përmbajtje politike dhe ekonomike për të sqaruar qëndrimin, kërkesat dhe pozicionin tonë në rrafshin kombëtar.
Ai, më në fund braktisi edhe uniformën ushtarake duke kaluar e vepruar në ilegalitet të plotë. Ishte në ballë të të gjithë atyre vlimeve të fuqishme, të atyre ditëve në Kosovë, kur edhe ra heroikisht e me armë në dorë së bashku me bashkëveprimtarin e shquar të çështjes kombëtare, Fahri Fazliun, ra në ballë të një përleshje të pabarabartë me milicinë gjakatare serbe. Dielli në “Breg të Prishtinës” u vrenjt, Afrimi ia mori rrezet e tija përfundimisht, që nga ajo ditë “Bregu i diellit” i Afrimit dhe i Fahriut, nuk pushoi së rrezatuari luftëtarët e lirisë! Afrim Zhitia dhe Fahri Fazliu, ishin dhe mbetën përjetësisht rreze dielli e Kosovës, dhe e shqiptarisë!

Eh, sa do të dëshiroja të isha tek ti, o baca Osman, ashtu si vite më parë, tok me ty e nënë Qamilen dhe ta ndiznim nga një duhan. Ta ndjeja atë buzëqeshjen tuaj prindore, duke mos u ngopur së llafosuri deri në orët e vona të natës...
Afrimi dhe Fahriu tani më nuk janë vetëm, as kurrë nuk kanë qenë vetëm.
Trimat kudo që janë, janë të bashkuar, edhe në atë botë!...
Kokën lartë prindër të familjeve të të rënëve për liri! Nga gjiri juaj keni nxjerrë ushtarët e lirisë së atdheut, nga një gjerdan të art nesër për ta, në faqet e historisë sonë më të re... Ata janë më të gjallë se të gjallët, janë frymëzimi i brezave të ardhmërisë drejt realizimit të aspiratave tona shekullore, janë historia vet!...

                I gjallë dhe i nderuar për jetë e mot kujtimi për:
                Nëntorin e madh të historisë!
                Nëntorin e Afrimit e Fahriut!
                Nëntorin e ditëlindjes së Komandantit Legjendar Adem Jashari!
                Nëntorin e ditëlindjes së Ushtrisë Çlirimtare të  Kosovës!
                Nëntorin e të gjithë dëshmorëve e lirisë!

/postuar për ereniku.net/2, nëntor 2007/Mehmet BISLIMI/

Në Gjilan u shënua 160 vjetori i lindjes dhe 80 vjetori i vdekjes së Heroit të Kombit, Idriz Seferi
15 qershor, 2007
- Me aktivitet të ndryshme kulturore është shënuar sot në Gjilan 160 vjetori i lindjes dhe 80 vjetori i vdekjes së Heroit të Kombit Idriz Seferi. Fillimisht janë bërë homazhe tek varri i heroit në Zhegër, më pas është bërë përurimi i Parkut Përkujtimor, ndërkohë që është bërë zbulimi i Bustit të Heroit. Organizuar nga Fondacioni Idriz Seferi dhe Shoqatat e dala nga lufta e UÇK-së, manifestimi përkujtues vazhdon, sot edhe me Koncertin para Tetarit të Qytetit, si dhe me një Akademi përkujtimore.

PERSONALITETI DHE FIGURA E FEHMI AGANIT
(Me rastin e 75 - vjetorit të lindjes)
Shkruan: Rexhep Ismajli

Në historinë e re shqiptare figura dhe vepra e akademik Fehmi Aganit shquhen me përpjekjet e suksesshme në rrethana të vështira për hapjen e horizonteve të reja të dijes e të frymëzimit njerëzor, për selitejen e frymës së bashkëpunimit, për përpjekjet e palodhshme drejt emancipimit të përgjithshëm të shqiptarëve, për zgjerimin e horizonteve të lirisë.
Mendje e hapur, intelektuali, dijetari dhe studiuesi Fehmi Agani nuk mund të qëndronte i njëjtë në tërë jetën e tij, sadoqë, për ne që e kemi njohur qëndron përfytyrimi për të njëjtën mënyrë vështrimi të botës. Mendimtaria e tij, ashtu e bashkëshkrirë me veprimtarinë dhe karakterin njerëzor ka lëvizur në dy binarë paralelë: të njohjes, të dijes dhe të zbatimit të atyre njohjeve, dijeve të jashtëzakonshme në jetën konkrete. Studiues i specializuar në dijet humanitare, nuk mund të mos e rrezatonte atë humanuizëm të tij në veprimtarinë e gjerë, sidomos si intelektual, si profesor dhe si veprimtar politik.
Midis veprimeve intensive shoqërore që ka ushtruar Fehmi Agani dhe bindjeve e ideve të krijuara e të shprehura në veprat e tij ka ekzistuar një përputhje e shkallës së lartë. Tek ai krijuesi dhe morali bashkëshkriheshin si rrallë e tek.
Qysh në fillimet, me formim në traditat e mëdha të humanizmit e të mendimit shoqëror me synim themelor çlirimin e njeriut, ai ngulte këmbë në kërkimin e hapësirave të reja për zgjerimin e të drejtave shoqërore e kombëtare të shqiptarëve me synim barazimin me të tjerët në ish-Jugosllavi. Ky ishte refleksi i parë konkret i gjendjes së atëhershme. Kërkonte rrugë për zgjerimin e hapësirës së lirisë e të ndërtimit shoqëror, shpaloste vizionin emancipues, përpjekjet për t‘i drejtuar veprimet, gjithë duke theksuar se fjala ishte për një proces.
Ndarjet dhe ripushtimet e hapësirave shqiptare pas Luftërave Ballkanike Fehmiu i shihte si një prej burimeve kryesore për tragjeditë, shkatërrimet, gjenocidet e ricikluara në Kosovë dhe në viset shqiptare të ish-Jugosllavisë. Shoqëria e imponuar e ndërtuar mbi pabarazi dhe përmes zhvillimeve me përfshirje të diferencimeve dhe segregacionit etnik me shumë elemente gjeneronte pabarazi.
Ajo gjendje, sipas vlerësimeve të tij, nuk mund të pranohej si zgjidhje. Ishte i bindur dhe optimist se një zgjidhje më e mirë duhej të gjindej dhe do të gjindej. E revoltonte qëndrimi i kuazidemokratëve dhe mbrojtësve të arsyeve të imponuara shtetërore, sipas të cilit, megjithë realitetet etnike, kombëtare, historike, shoqërore, gjuhësore, demografike, kulturore, shqiptarët e ish-Jugosllavisë duhej të mbeteshin të ndarë në më shumë shtete dhe gjithandej pakicë. Ai mendonte se zgjidhja e çështjes së Kosovës paraqet vetëm pjesën e luanit të zgjidhjes së çështjes shqiptare, e cila është një tërësi e ndërlidhur dhe me çështje të tjera në Ballkan. Emancipimi i përgjithshëm shqiptar, sipas tij, do ta sillte pashmangshëm zgjidhjen dhe për shtrëngesat e tilla.
Për Fehmiun ishte njësoj e rëndësishme të çeleshin rrugë e hapësira për çlirimin e njeriut, të individit, për çka punoi pa reshtur. E thoshte hapur se, gjithë duke qenë hap i domosdoshëm, çlirimi kombëtar dhe krijimi i shtetit nuk janë të mjaftueshëm për çlirimin e njeriut. Jepte shembuj e raste eklatante kur neglizhencat në këtë planin e dytë bëhen fatale për të gjitha llojet e zhvillimeve dhe e rrezikojnë drejtpërsëdrejti dhe çlirimin kombëtar. Në mendjen e tij të dy këto aspekte çmoheshin barabar thelbësore dhe shiheshin njësoj çështje, prandaj ngulte këmbë në kërkesën për ndërtimin paralel të raporteve demokratike, për selitjen e tolerancës dhe funksionimin e shoqërisë civile. Po të lihen anash elementet e taktikave të rastit, ai nuk shihte ndonjë mundësi të lakmueshme të zgjidhjes së tyre veç e veç.
Ndoshta në këtë çast do nxjerrë në pah angazhimi i tij për hapjen e komunikimit të shqiptarëve të ish-Jugosllavisë me shqiptarët e tjerë, posaçërisht me Shqipërinë. Fehmi Agani ka luajtur një rol të dorës së parë në kërkimin dhe gjetjen e rrugëve jo shumë të lehta në rrethanat e atëhershme politike për komunikim midis shqiptarëve ngado që të jenë.
Është posaçërisht me rëndësi të theksohet këmbëngulja e tij në gjetjen e formave dhe në krijimin e rrethanave për integrime shqiptare, çka nuk ishte gjë krejt e lehtë. Si sukses me vlerë të madhe simbolike e konkrete, mund të konsiderohet nxitja dhe organizimi i Konsultës Gjuhësore të Prishtinës të vitit 1968, që në mënyrë konkrete dhe faktike e legalizoi vendimin për një gjuhë të vetme letrare për të gjithë shqiptarët. Në diskutimet dhe nxitjet e Fehmiut binin në sy qysh atëherë kërkesat që shtronte ai për procese demokratizimi, poaq sa për unitetin e kulturës kombëtare pavarësisht nga ndarjet dhe kufijt. Në fjalën e tij me atë rast theksohen shprehimisht ‘unifikimi i gjuhës shqipe letrare’, ‘ortografia e përbashkët’ dhe e drejta dhe detyrimi për të diskutuar për to.
Në fillim të viteve ´90 Fehmiu bashkë me Rugovën e të tjerët është në kreun e lëvizjes së madhe politike për pavarësinë e Kosovës, kreator i shumë ideve, projekteve dhe nxitës i proceseve, interpretuesi dhe elaboruesi i kërkesave kosovare para gazetarëve dhe diplomatëve të huaj për pavarësinë e Kosovës dhe për krijimin e lidhjeve e miqësive që do ta ndihmonin këtë proces.
Vula e tij hetohet në hartimin e dokumenteve të rëndësishme për lëvizjen politike në Kosovë në dekadën e fundit, sidomos në hartimin dokumenteve që kanë peshë ndërkombëtare. Ndërtimi dhe selitja e raporteve sa më të afërta midis grupeve dhe partive në Kosovën e viteve ’90 nuk mund të lihet merita e tij e fundit.
Në studimet sociologjike e shquante gjerësia e vështrimit filozofik dhe përqëndrimi në çështje të veçanta. Kjo e detyronte që përfundimet t’i kërkonte më thellë, jo në manifestimet në sipërfaqe. Akribia dhe saktësia ishin elementi tjetër që shquante shkrimet e tij shkencore.
Paralelisht me shkrimet që kanë impakt të drejtpërdrejtë në jetën tonë shoqërore, në vitet ´60 Fehmiu ka shkruar një bllok studimesh me vlerë sociologjiko-politike për proceset e participimit të punëtorëve në drejtimet e ndërmarrjeve (Mitbestimmung) në Gjermani. Nga viti 1967 e tëhu bie në sy përqëndrimi i tij në hulumtimin e proceseve shoqërore-politike në Shqipëri gjatë Luftës II Botërore. Studimi i tij Partitë dhe grupet politike në Shqipëri gjatë Luftës II Botërore, paraqet një hulumtim kompleks politik e sociologjik për kohën, por edhe guximin intelektual, shkencor e politik për të folur publikisht për ato probleme në Kosovë atëherë.
Pas vitit 1970 vëmendjen e tij e tërheqin studimet ngushtësisht sociologjiko-teorike. Në vitet ´80, sidomos pasi iu mohua e drejta e mësimdhënies më 1983, Fehmi Agani ishte përqëndruar në projektin e rëndësishëm të studimit të historisë së mendimit sociologjik. Opinioni shqiptar përmes studimeve të tij njihte idetë sociologjike nga Antika e deri në kohën e re, nga Mori e Machiaveli, Hobsi e Rusoi, e deri te utilitaristët, për t’u ndalur sidomos te mendimi sociologjik e politik klasik e modern: Comte, Marx, Durkheim, Weber, pastaj tek teoritë elitiste – Mosca, Pareto, Mihels, dhe bashkëkohëse: Manheim, Right Mils, etj. Këto studime në fakt paraqesin një histori të këtij mendimi në pikat e saj më të rëndësishme. Studiues të fushës, për këto rezultate dhe për hulumtimet konkrete sociologjike për gjendjen e vetëdijes, për shembull, e kanë cilësuar sociologun më të rëndësishëm shqiptar të gjysmës së dytë të sh. 20.
Në vitet ´90 interesimet intelektuale dhe shkrimet e Fehmiut përqëndroheshin në dy vija kryesore: në argumentimet dhe shpjegimet serioze politike të të drejtave shqiptare dhe të Kosovës në raport me sllavët e jugut, në projektimet e lëvizjeve konkrete politike përbrenda shoqërisë sonë, në projektimet dhe argumentimet e pavarësisë shtetërore dhe shtetformese të Kosovës dhe në mbrojtjen dhe përhapjen e këtyre ideve.
Trajtim më vete meritojnë diskutimet, polemikat dhe intervistat e Fehmi Aganit për shtypin dhe mediumet shqiptare, të ish-Jugosllavisë dhe ndërkombëtare të periudhës 1990-1999, në të cilat poashtu vend qëndror zënë çështjet që lidhen me proceset shoqërore dhe politike ndër shqiptarë dhe në Ballkan, çështja madhore e pavarësimit të Kosovës, rrugët e ndërtimit të shtetit të pavarur, etj. Ato janë dhe një komentim i llojit të vet i rrjedhave politike dhe i konflikteve në buzë të luftës. Dy vëllimet me to, sadoqë nuk i përfshijnë të gjitha materialet, paraqesin një thesar të vërtetë informimesh dhe interpretimesh për dekadën e vështirë nga personaliteti më i kualifikuar dhe njohësi i perspektivave dhe gjendjes së dyanshme. Fehmiu vlen për krijuesin e diskursit racional dhe konsistent të lëvizjes për pavarësi, me kërkesën e menjëhershme dhe bashkë me të – për demokratizim dhe demokraci.
Sot është e mundur të flitet më shumë për idetë e parapëlqyera të Fehmi Aganit lidhur me rrugët e (ri)ndërtimit të shoqërisë, të çlirimit e të mbrojtjes së individit nga pushteti, nga fetishet e nga format e tjera robëruese, për tolerancën, për nevojat e bashkëpunimit ndër vete dhe me fqinjtë, për shoqërinë civile, që u bë preokupimi i tij i rëndësishëm në vitet para luftës, sepse e parandjente se Serbia shpejt do të largohej. Aktualiteti na bën të ritheksojmë një refleks më të hershëm të Fehmiut, një bindje të tij me rëndësi për jetën tonë shoqërore, politike dhe ekzistenciale. Në mbështetje të vrojtimeve të gjithanshme kombëtare, historike, socio-politike, zhvillimore, Fehmi Agani, ashtu si Gazmend Zajmi, pavarësinë e Kosovës e shihte si zgjidhje me peshë në rrugën e zgjidhjes së çështjes shqiptare. Në këtë rrugë e drejta e vetëvendosjes shihej çelësi më i përshtatshëm. Çështjes së vetëvendosjes ai i kishte kushtuar një studim të gjerë në fillim të viteve ’90 dhe preokupimit për të nuk i shqitej deri vonë. “Vetëvendosja, si e drejtë e përgjithshme e të gjithë popujve, është thelbësisht demokratike, shprehje esenciale e demokratizimit... ajo është e lidhur, gërshetohet me të drejtat individuale, njerëzore... si e drejtë kolektive, e drejtë e komuniteteve, nuk mund të reduktohet në të drejtat individuale njerëzore dhe as të shterret me to”, thoshte ai. Fakti se shqiptarët e Kosovës, pas gjithë atyre veprimeve paqësore, pas përvojës së gjenocidit serb dhe luftës, megjithë incidentet gjithsesi të papranueshme, janë gati t’ua njohin të drejtat komuniteteve që jetojnë me ta, flet qartë, do të vazhdonte ideja e Fehmiut, se ata e kuptojnë që vetëvendosja është e drejtë sa dhe obligim. Mohimi dhe anashkalimi i kësaj të drejte dhe kompleksit të çështjeve që lidhen me të nga pushtetet jugosllave/ serbe, përkatësisht shtypjet dhe terroret shtetërore kanë qenë burimi i reagimeve dhe organizimeve të tjera, nxitja direkte për krijimin e institucioneve vetanake e vetëmbrojtëse dhe të rezistencës së armatosur, më në fund.
Prej veprës së Fehmiut duhet të nxirret mësimi se problemet nuk mund të zgjidhen pa përfilljen e të drejtës themelore për pavarësi të këtij populli dhe pa respektimin e të drejtës për vetëvendosje, pa vlerësimin e vullnetit të popullit, por në të njëjëtën kohë këto të drejta nuk mund të realizohen pa orientimin tonë rrënjësor drejt ndërtimit të shoqërisë funksionale dhe demokratike, proceseve të mirëkuptimit dhe jetës së mirëfilltë civile, veprimit shumë të nevojshëm për uljen e tensioneve ndërshqiptare dhe për ndërtimin e urave me fqinjtë, pa tolerancën. Pikërisht aspektet sociologjike të shoqërisë civile, konkretisht toleranca, përbëjnë një nga fushat e studimeve të tij të fundit.

   FEHMI AGANI
(23. I. 1932-6.V.1999)
Lindi më 23 janar 1932 në Gjakovë, ku mbaroi shkollimin fillor, ndërsa të mesmin e kreu në Prishtinë. Studimet për filozofi i mbaroi në Universitetin e Beogradit (1959). Studimet pasuniversitare në shkencat politike i mbaroi poashtu në Universitetin e Beogradit, duke marrë gradën shkencore Magjistër i shkencave politike me temën Pjesëmarrja e punëtorëve në procesin e vendimmarrjes në Gjermani, më 1965. Gradën doktor i shkencave të sociologjisë e mori në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës më 1973 me temën Partitë dhe grupet politike në Shqipëri gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Në fund të viteve ’50 dhe në fillim të viteve ’60 punoi si profesor i shkollave të mesme në Gjakovë dhe në Prishtinë, ndërsa më vonë gazetar dhe redaktor i politikës së jashtme në gazetën Rilindja. Më 1965 nisi punën si ligjërues i sociologjisë në Fakultetin Filozofik, ku luajti një rol të dorës së parë për zgjerimin e mësimdhënies në gjuhën shqipe dhe për zhvillimet e mëvona të përgjithshme shoqërore.
Në vitin 1967 u zgjodh drejtor themelues i Institutit Albanologjik të Prishtinës. Luajti rol vendimtar në organizimet shkencore si Konsulta gjuhësore e Prishtinës dhe Simpoziumi për Skënderbeun. Më vonë u zgjodh Prodekan për mësim dhe Dekan i Fakultetit Filozofik të Universitetit të Prishtinës (1978-80). Në vitet 1967-1980 u shqua ndër më të angazhuarit për zhvillimin e bashkëpunimit shkencor-arsimor e kulturor me insritucionet përkatëse të Shqipërisë.
Ishte themelues i Degës së Sociologjisë dhe të Filozofisë në Fakultetin Filozofik dhe i Institutit të Sociologjisë të këtij Fakulteti. Ishte kryeredaktor i revistave Studia Humanistica dhe Thema.
Në vitin 1978 mori Shpërblimin e Dhjetorit të Kosovës për studimet e tij shkencore.
I angazhuar në proceset e emancipimit shoqëror të Kosovës dhe shqiptarëve gjatë gjithë jetës, qysh më 1951 iu kundërvu politikës së shpalljes së shqiptarëve turq duke rënë në konflikt me PKJ-në. Në vitet 1966-74 ishte ndër më të angazhuarit për avancimin e statusit të Kosovës dhe bashkë me G. Zajmin ndër mbrojtësit e shquar të idesë për Republikën e Kosovës. Ndihmesë të madhe dha për themelimin e Universitetit të Prishtinës dhe për diskutimet kushtetuese deri në Kushtetutën e vitit 1974. Në vijim u mor me ndërtimin e institucioneve brenda universitetit.
Më 1981 ai qe ndër kritikët kryesorë të vlerësimit për Demonstratat dhe të qëndrimit politik e institucional ndaj tyre dhe ndaj çështjes shqiptare në Jugosllavinë e atëhershme. Për këtë arsye ai u vu në shënjestrër të diferencimit ideo-politik dhe të trysnive politiko-policore, ndërsa më 1984 iu mor e drejta të jepte mësim. Edhe në ato rrethana ishte ndër të paktit që reagonin publikisht ndaj shtypjeve.
Pas vitit 1989 u shqua në organizimin e rezistencës së përgjithshme politike. Ishte nënkryetar i Lidhjes Demokratike të Kosovës, ndër organizatorët kryesorë të lëvizjes politike, ndër kryesorët në hartimin e dokumenteve të rënëdsishme për Kosovën, bashkëbiseduesi i përhershëm i Kosovës me institucionet ndërkombëtare (në Konferencën e Gjenevës, në Grupin për arsimin, në G-15, etj.). Në Konferencën e Rambouillet-së qe ndër anëtarët e rëndësishëm të Delegacionit të Kosovës. Për idetë dhe veprimtarinë e tij për çlirimin e Kosovës, u vra afër Lipjanit nga forcat ushtarake e policore serbe më 6 maj 1999.
Më 1993 u zgjodh anëtar korrespondent, ndërsa më 1996 anëtar i rregullt i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës.
Akademik Fehmi Agani ishte bartës i shumë dekoratave, ndër të cilat shquhen Dekorata Urdhri i Lartë Skënderbeu e Presidentit të Shqipërisë Rexhep Meidani më 1999, Urdhri i Lidhjes së Prizrenit 2001 dhe Urdhëri "Hero i Kosovës" 2003 të Kryetarit të Kosovës Ibrahim Rugova.

BIBLIOGRAFIA
Libra të botuar:
1. Në rrjedha të mendimit sociologjik (një histori e veçantë e mendimit sociologjik), Prishtinë, 1990.
2. Demokracia, kombi, vetëvendosja, Dukagjini, Pejë, 1994.
3. Pavarësia – shpresa dhe gjasë, Dukagjini, Pejë, 1999.
Ka lënë të botuara shumë studime sociologjike, politologjike, nëpër periodik në gjuhët shqipe, serbokroate dhe angleze. Ka lënë dorëshkrim monografinë Partitë dhe grupet politike në Shqipëri gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe shkrime të tjera.
Në vitin 2002, në 70-vjetorin e lindjes së tij, në shtëpinë botuese Dukagjini iu botuan veprat në 8 vëllime:
1. Vepra 1, Në rrjedha të mendimit sociologjik, f. 1-375.
2. Vepra 2, Për shoqërinë civile, f. 1-411.
3. Vepra 3, Demokracia, kombi, vetëvendosja, f. 1-376.
4. Vepra 4, Partitë dhe grupet politike në Shqipëri (1939-1945), f. 1-486.
5. Vepra 5, Sindikatat gjermane dhe shkrime të tjera, f. 1-304.
6. Vepra 6, Gjuha e dhunës dhe zëri i arsyes, f. 1-437.
7. Vepra 7, Pavarësia- gjasa dhe shpresë, f. 1-487.
8. Vepra 8, Intervista, reagime, f. 1-386.
Botoi edhe shumë studime, artikuj, trajtesa e polemika në organe të ndryshme shkencore, në revista dhe gazeta në gjuhën shqipe dhe në gjuhë të tjera.(marrë nga Qik)

Përfaqësuesit e institucioneve të Kosovës dhe qytetarë bëjnë homazhe pranë varrit të kryetarit Rugova

Me rastin e njëvjetorit të vdekjes së ish- kryetarit të Kosovës Ibrahim Rugova, të dielën në Prishtinë, përfaqësues të institucioneve të Kosovës dhe qytetarë kanë bërë homazhe pranë varrit të tij në Velani.

Shënohet Dita Përkujtimore për presidentin Ibrahim Rugova Në organizim të Presidencës së Kosovës, me veprimtari të ndryshme, po shënohet Dita përkujtimore për Presidentin Ibrahim Rugova, në njëvjetorin e ndarjes nga jeta. Manifestimet përkujtimore filluan që nga orët e hershme të mëngjesit, me homazhe dhe nderime te memoriali i Presidentit Rugova Uhëheqësit më të lartë të vendit, pesidenti Fatmir Sejdiu me bashkëpunëtorë, kryekuvendari Kolë Berisha, Kryeministri Agim Çeku, si dhe përfaqësues të KFOR-it, UNMIK-u, dhe delegacione të tjera të larta si nga LDK-ja dhe nga organizmat tjera - në orën 9 e 11 minuta bënë homazhet dhe vendosin lule te varri i Presidentit Rugova. "Mendoj dhe jam i bindur se presidenti i ndjerë do të desironte të shihte zhvillimet politike në Kosovë sot. E gjithë kjo është një mesazh i mirë, që viti 2007 të jetë vit i realizimit të deshirës së tij", tha kryeadminsitratori Ryker.

Aktivitetet vazhduan në orën 12.00 në Teatrin Kombëtar ku u mbajt mbahet një akademi përkujtimore për
Presidentin Rugova dhe ku foli Presidenti i Kosovës, Fatmir Sejdiu.

Ai tha se 21 janari i vitit 2006 ishte një goditje e rëndë për popullin e Kosovës dhe institucioneve të saj. "Vizioni i dr. Rugovës hapi rrugën e paqes, për ndërtimin e shtetit të pavarur të Kosovës", tha presidenti aktual, Sejdiu. Sejdiu tha se do vazhdohet përkushtimi i Rugovës për pavarësimin e Kosovës.

Ndërsa, aktivitetet do të vazhdojnë në orën 15.00 me një tribunë të shkrimtarëve kushtuar figurës letrare të Ibrahim Rugovës, ku do të ligjërojnë Sabri Hamiti, Kujtim Shala dhe Vehbi Myftari. Ndërkaq, në orën 18.00 Presidenti Rugova do të përkujtohet me ndezjen e qirinjve në sheshin "Skenderbeu". Manifestimi do të përmbyllet me mbajtjen e një koncerti nga Filharmonia e Kosovës në sallën e Kuqe të Pallatit të Rinisë. Sipas Vehbi Miftarit, LDK-ja nuk ka paraparë manifestime t ë veçanta, por ajo do të jetë pjesë e këtyre organizimeve që mbahen nën kujdesin e Presidencës. "Është vendosur që po të dielën të bëhen homazhe te Memoriali i Presidentit Rugova nga të gjithë kryetarët e degëve të LDK-së", tha Miftari.

Kryetari Sejdiu dekoroi Ibrahim Rugovën me urdhrin hero i Kosovës

Burrështetasi i parë i Kosovës
Shkruan: Fatmir Sejdiu

Vdekja e hershme e Presidentit Ibrahim Rugova në fillim të vitit 2006 ishte goditje e rёndё për popullin dhe institucionet e Kosovёs.  Na la kur na duhej mё sё shumti për t’i dalë në krye procesit tё gjatё e tё mundimshёm historik për pavarësimin e Kosovës. Për njohjen ndёrkombёtare tё pavarësisë së Kosovёs, sepse, siç e kishte zakon të thoshte Presidenti ynë, Kosova është de fakto e pavarur nga qershori i vitit 1999.

Si studiues i thellё i letërsisë e i kulturës shqiptare, Ibrahim Rugova ka lënë një trashëgimi që rri në themelet e dijeve tona. Rugova dijetar u bë udhëheqësi i rezistencës së popullit shqiptar të Kosovës me organizim të pashembullt që krijoi Lidhja Demokratike e Kosovës, që – si Lidhja Shqiptare e Prizrenit, për të cilën ai ushqente dashuri të pakundshoqe – të ndërtonte, tani me sukses të fundmë, bazat e shtetit të ri ndërsa rezistonte okupimin serb.

Ibrahim Rugova u bë burrështetasi i parë i Kosovës, shenja mbrojtëse e shtetit në krye të të cilit qëndroi edhe në kohën kur njihej, por nuk pranohej si i tillë. Në kohë të vështira, Rugova me organizimin më sistematik e të qëndrueshëm që kishin ngritur shqiptarët në këto troje, me mekanizma institucionalë të votës demokratike, ndërtoi struktura të qëndrueshme tё Republikёs sё Kosovёs, qё ishin pjesё e veçuar e rezistencёs sё organizuar kundёr okupimit.

Për të gjallë të vet, Ibrahim Rugova krijoi shumë miq të Kosovës e të pavarësisë sonë në të katër anët e botës. Prandaj, edhe nga bota e amshimit, Presidenti Rugova është sot engjëlli mbrojtës i Kosovës.

Veprimtaria e Rugovës, si studiues i letërsisë e i kulturës shqiptare, si mendimtar i rrallë, me një filozofi të veçantë politike, si lider e burrështetas, të cilin e  shquan urtësia dhe konsistenca, do të jetë objekt i studimeve të vazhdueshme në të ardhmen.  

Ky libër përmbledh një zgjedhje shkrimesh të Rugovës në rrjedhë kronologjike – kryesisht fjalime politike, por edhe kontribute të tjera të veprimtarisë së tij shtetërore – sikur edhe vlerësime që i bëjnë figurës së Rugovës personalitete nga vendi e bota. Është një pjesë e trashëgimisë dhe namit që ka lënë pas lideri ynë historik, të cilën e sjellim këtu me rastin e Ditës Përkujtimore, 21 janarit, kur mbushet një vit që kur ndërroi jetë.
(Tekst hyrës në monografinë "Presidenti Rugova")/Prishtinë 4 janar 2007/

Memento për Rugovën
Shkruan: Sabri Hamiti

I. BIOGRAFIA

Ibrahim Rugova lindi më 2 dhjetor 1944 në fshatin Cercë, komuna e Istogut. Më 10 janar 1945 komunistët jugosllavë ia pushkatuan të atin, Ukën dhe gjyshin Rrustë Rugova, që kishte qenë luftëtar i njohur kundër çetave çetnike që po depërtonin në Kosovë gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Ibrahim Rugova shkollën fillore e kreu në Istog, të mesmen e kreu në Pejë, më 1967. Fakultetin Filozofik – Dega Gjuhë e Letërsi Shqipe e kreu në Prishtinë. Gjatë vitit akademik 1976-77 qëndroi në Paris, në Ecole Pratique des Hautes Etudes, nën mbikëqyrjen e Prof. Roland Barthes-it, ku ndoqi interesimet e veta shkencore në studimin e letërsisë, me përqendrim në teorinë letrare. Doktoroi në fushën e letërsisë në Universitetin e Prishtinës, më 1984. Në vitin 1996 Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh anëtar korrespondent i Akademisë së Arteve dhe Shkencave të Kosovës. Në fillim ishte redaktor në gazetën e studentëve Bota e re dhe në revistën shkencore Dituria (1971-72), që botoheshin në Prishtinë. Një kohë punoi edhe në revistën Fjala. Mandej, për afro dy dekada, Dr. Ibrahim Rugova veprimtarinë e vet shkencore e zhvilloi në Institutin Albanologjik si hulumtues i letërsisë. Një kohë ka qenë kryeredaktor i revistës Gjurmime albanologjike të këtij Instituti. Me krijimtari letrare u mor që nga fillimi i viteve gjashtëdhjetë.

Ka botuar këto vepra:

1. Prekje lirike, Rilindja, Prishtinë, 1971,
2. Kah teoria, Rilindja, Prishtinë, 1978,
3. Bibliografia e kritikës letrare shqiptare 1944-1974, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1976 (së bashku me Isak Shemën),
4. Kritika letrare (nga De Rada te Migjeni), Rilindja, Prishtinë, 1979 (së bashku me Sabri Hamitin),
5. Strategjia e kuptimit,  Rilindja, Prishtinë, 1980
6. Vepra e Bogdanit 1675-1685, Rilindja, Prishtinë, 1982,
7. Kahe dhe premisa të kritikës letrare shqiptare 1504-1983, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1986
8. Refuzimi estetik, Rilindja, Prishtinë, 1987,
9. Pavarësia dhe demokracia, Fjala, Prishtinë, 1991,
10. Çështja e Kosovës, Dukagjini, Pejë, 1994,
11. Kompleti i veprave të Ibrahim Rugovës në tetë vëllime, Faik Konica, Prishtinë, 2005

Dr. Ibrahim Rugova më 1988 u zgjodh kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, që u bë bërthamë e fuqishme e lëvizjes shqiptare e cila kundërshtoi sundimin komunist serb dhe jugosllav në Kosovë.
Si intelektual me nam që i jepte zë kësaj lëvizjeje intelektuale e politike Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh, më 23 dhjetor 1989, nga themelimi kryetar i Lidhjes Demokratike të Kosovës, partisë së parë politike në Kosovë që sfidoi drejtpërdrejt regjimin komunist në fuqi. LDK, nën udhëheqjen e Dr. Ibrahim Rugovës, u bë shpejt forca politike prijëse në Kosovë, duke mbledhur shumicën e popullit rreth vetes. Në bashkëpunim me forcat e tjera politike shqiptare në Kosovë si dhe me Kuvendin e atëhershëm të Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova dhe LDK-ja përmbyllën kornizën ligjore për institucionalizimin e pavarësisë së Kosovës. Deklarata e pavarësisë (2 korrik 1990), shpallja e Kosovës Republikë dhe miratimi i kushtetutës së saj (7 shtator 1990), referendumi popullor për pavarësinë dhe sovranitetin e Kosovës, mbajtur në fund të shtatorit 1991, qenë prelud për zgjedhjet e para shumëpartiake për Kuvendin e Kosovës, mbajtur më 24 maj 1992. Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh kryetar i Republikës së Kosovës. Dr. Ibrahim Rugova u rizgjodh kryetar i Republikës së Kosovës në zgjedhjet e mbajtura në mars të vitit 1998.
Nën udhëheqjen e Dr. Ibrahim Rugovës LDK-ja fitoi shumicën e votave në zgjedhjet e para lokale të sponsorizuara ndërkombëtarisht në Kosovën e pasluftës në tetor të vitit 2000 si dhe n zgjedhjet e para nacionale në vitin 2001 dhe në zgjedhjet e dyta lokale të vitit 2002. LDK fitoi edhe zgjedhjet e fundit nacionale më 2004.
Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh President i Kosovës në mars të vitit 2002 dhe u rizgjodh edhe më 2004.

Çmimet dhe titujt ndërkombëtarë të Ibrahim Rugovës:

1. Më 1995, Dr. Ibrahim Rugovës iu dha Çmimi për paqe i Fondacionit Paul Litzer në Danimarkë.
2. Më 1996, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Parisit VIII, Sorbonë, Francë.
3. Më 1998, Dr. Ibrahim Rugovës iu nda Çmimi Saharov i Parlamentit Evropian.
4. Në vitin 1999, Dr. Rugova mori Çmimin për paqe të qytetit Mynster, Gjermani, ndërsa u shpall qytetar nderi i qyteteve italiane: Venedik, Milano dhe Breshia.
5. Në vitin 2000, Dr. Ibrahim Rugova mori çmimin për paqe të Unionit Demokratik të Katalonisë “Manuel Carrasco i Formiguerra” në Barcelonë, Spanjë.
6. Në vitin 2004 Dr. Ibrahim Rugova u nderua me Çmimin e Evropës, Senator Nderi nga Fondacioni panevropian Coudenhove-Kalergi.
7. U nderua gjithashtu nga Komonuelthi i Pensilvanisë (SHBA), “Mik i Shteteve të Bashkuara të Amerikës”.
8. Më 2004, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Tiranës.

Dr. Ibrahim Rugova vdiq më 21 kallnor 2006 në Prishtinë dhe u varros në Bregun e Diellit me nderimet më të mëdha të popullit të Kosovës.

II. KRITIKA

1. Qarku i Prishtinës

Ibrahim Rugova i përket brezit të 68-tës, dhe më tej Qarkut Kulturor të Prishtinës.
Në fund të viteve gjashtëdhjetë të shekullit njëzet Prishtina u bë qytet universitar duke u prirë nga një lëvizje e fuqishme studentore e kulturore, që mblidhte për të parën herë të rinjtë e tokave shqiptare: në Kosovë e rreth Kosovës. Kjo lëvizje kulturore e intelektuale, krejt natyrshëm e bëri qendrën në Universitetin e Prishtinës, për ta shpërndarë ndikimin e vet çlirues edhe në shtresa të tjera të shoqërisë. Fuqia e kësaj lëvizjeje u përqendrua në kulturë e krijimtari, me artikulim më të fuqishëm në letërsi, me shenjën e fuqishme nacionale e autentike dhe me shenjën e modernitetit.
Në këto vite Prishtina, si dhe gjithë Kosova, kishte një gazetë të përditshme, një revistë letrare, një radio, një shtëpi botuese në shqip. Lëvizja kulturore e intelektuale e përqendruar në brezin universitar e bëri gazetën e vet kulturore, revistën e vet kulturore dhe formoi shtëpinë e vet botuese. Kjo, në mënyrë të pashpallur, artikulonte alternativën e njëshit pushtetor në kulturë.
Protagonist në të gjitha këto lëvizje kulturore e letrare, që përqendroheshin në Fakultetin Flozofik, ishte Ibrahim Rugova me krijuesit e brezit të tij studentë, kryesisht të gjuhës e të letërsisë shqipe. Tani më disa nga nismëtarët e këtij qerthulli kulturor e letrar janë ngritur në shkallën më të lartë në fushat e tyre krijuese në shqip. Njëri nga më përfaqësuesit është Ibrahim Rugova, me përcaktim kritik letrar e studiues i letërsisë dhe i kulturës shqiptare.
Qerthulli kulturor i Prishtinës, që më vonë do të zhvillohet edhe në një kulturë letrare, në fillim të viteve shtatëdhjetë të shekullit njëzet kishte përqafur një program letrar e kulturor, qoftë pa e afishuar: të hyhet sa më thellë në njohjen trashëgimisë shpirtërore nacionale e në të njëjtën kohë të ketë një hapje ndaj kulturave të tjera perëndimore, sidomos të modernitetit të tyre.
Ibrahim Rugova si krijues e kritik nuk u është larguar asnjëherë këtyre dy kërkesave të qerthullit kulturor të Prishtinës, për dy decenie të plota të krijimtarisë letrare kritike.
 
2. Profili i kritikut

Pak nga miqtë e tij e dijnë që Ibrahim Rugova në moshën e re shkollore ka shkruar lirikë dhe ka përkthyer poezi. Mirëpo emri i tij letrar publik është bërë i njohur me shkrimet letrare në rubrikën “Zenite letrare” të përhershme në revistën Fjala. Tekstet, që rimerrnin në një lexim krejt subjektiv e të lirë, vepra të shkrimtarëve botërorë e shqiptarë, lexoheshin me mallin e leximit të letërsisë së vërtetë. Këto shkrime Ibrahim Rugova, pas një rileximi redaktues, i botoi në librin Prekje lirike. Vetë titulli përcakton natyrën e shkrimeve estetike-poetike, që nuk i iknin lirizmit të interpretim. Mendoj që ky ishte një revolt kundër shkrimeve kuaziobjektive që shkruheshin për letërsinë duke zbritur më shpesh në një sociologjizëm vulgarizues.
Në librin e dytë Kah teoria, të botuar shtatë vite më vonë, e gjejmë Rugovën në skajin tjetër të diskursit kritik. Tashmë ai, gjithë dijen e madhe letrare, gjithë mjeshtërinë e shkrimit kritik të argumentuar, e çon kah qëllimi suprem: të artikulohet në nivelin më të lartë teorik letërsia si krijimtari individuale e veçantë, e ndryshme nga të tjerat, që duke pasur praktikë origjinale të krijimit, kërkon edhe kritere të vetat të interpretimit. Tashmë, revolta lirike e librit të parë kthehet në sistem vetanak të mendimit e të argumentimit.
Dy polet kritike, të shfaqura në dy librat e parë, e kanë përcaktuar fuqishëm gjithë krijimtarinë kritike të Ibrahim Rugovës në vitet shtatëdhjetë e tetëdhjetë të shekullit njëzet. Ky ndikim në një anën ka prodhuar një diskurs kritik të çlirshëm, shpesh me gjuhë konotative, madje në nivel të metaforës, për t’u kurorëzuar me trajtën e eseut e të kritikës interpretuese; kurse në anën tjetër ka prodhuar diskursin kritik të argumentuar duke e ngritur në nivel të abstragimit teorik, madje krejt në teori të letërsisë e të kritikës; por gjithmonë me kërkesën për kultivimin e temave abstrakte në shqip, nëpërmjet rindërtimeve terminologjike.
Dy libra të ngjashëm, përmbledhje esesh e kritikash, kapin tekstet kritike të Ibrahim Rugovës të viteve shtatëdhjetë në Strategjia e kuptimit dhe të viteve tetëdhjetë në Refuzimi estetik. Sharmi themelor i shkrimeve kritike, që korrespondojnë në radhë të parë me librat e botuar gjatë këtyre viteve dhe me autorët kryesisht të brezit të tij, është se janë shkruar rëndom si kritika të para (punë tepër e vështirë në interpretimin e vlerësimin e letërsisë) duke prodhuar edhe mendimin e parë publik për veprat, e njëkohësisht duke krijuar aureolën e kritikës së respektueshme.
Në shkrime të tjera, në këta libra, Rugova lëshohet ngadalë në kohë për të studiuar formacione artistike e doktrina letrare shqiptare, po ashtu autorë të njohur të traditës; ashtu edhe fenomene letrare, kryesisht kritike të modernitetit evropian.
Dy libra të tjerë, tani monografikë, që provojnë deri në skaj fuqinë krijuese e intelektuale të Ibrahim Rugovës janë Vepra e Bogdanit  dhe Kahe e premisa të kritikës letrare shqiptare 1504-1983. Në të parin bëhet interpretimi i fuqishëm i tekstit bogdanian në librin e parë origjinal shqip Çeta e profetëve, duke analizuar të gjitha aspektet e strukturat e tekstit bashkë me domethënien e tij. Rugova këtu ribën gjenetikën dhe bën analitikën e veprës së autorit të madh të vjetër shqiptar, duke e parë atë të njënjëshëm, nëpërmjet temave, strukturave letrare, domethënieve nacionale; duke analizuar sistemin e plasat e tij. Studiuesi, i formuar me dijet moderne letrare, dëshmon që teksti bogdanian nuk është dëshmi por është një qenie e gjallë kulturore, madje bashkëkohëse, një vlerë që jeton. Vepra shpejt u bë paradigmë e studimeve shqiptare, jo vetëm bogdaniane.
Mirëpo, projekti më i ndërliqshëm e më i rëndësishëm studimor i Ibrahim Rugovës mbetet monografia për kritikën shqiptare. Ky libër është dhe kurora kritike e tij. Aty gjejmë një sistematizim të mendimit kritik shqiptar që lidhet me letërsinë dhe kritikën letrare, dhe më thellë një vetëdije kulturore të shqiptarëve. Idetë themelore, duke u fiksuar nga Barleti deri te autorët bashkëkohorë, janë trajtuar jo si rend kronologjik i shfaqjeve, por si vlera në një sistem të sprovuar të mendimit letrar. Rugova lucid këtu informon, analizon, interpreton. Vepra merr vlerën e një projekt-enciklopedie për kritikën letrare shqiptare duke u bërë, që nga shfaqja, një pikë reference e pakalueshme në këtë fushë.
Përfundimisht Ibrahim Rugova është një kritik modern që teorinë e ndërton si majë që del nga interpretim i tekstit letrar, kurse vlerësimin e bën si një përqasje me universalitetin e krijimit letrar. Kjo të shpie nga qerthulli i letërsisë kombëtare në universumin e literaturave të tjera.
Një të tillë sprovë e kishte nisur Rugova në shkrimin për rrënjët e degët letrare, pra për trashëgiminë origjinare dhe shpërndërrimet e mëvonshme duke sjellë në relacion krijues Shqipen, Aristotelin e Xhojsin. Kjo aventurë krijuese ishte ndërprerë përnjëherë. Dhe kjo duhet të quhet humbje për kërkimet në letërsinë shqipe.
Konteksti sociokulturor, thoshim më parë, por rrethanat nacionale, do të themi tani, e bënë apo më saktë e detyruan Ibrahim Rugovën, që nga njeriu meditant të kalojë te njeriu militant. Për të parin menduam e shkruam, për të dytin shkruajmë në vijim.
E mbyllim këtë pjesë me një metaforë: Prekje e Gurit. Brezat e idealistëve (nëse mbeten gjallë) do të tregojnë a u formësua guri nga prekja dhe për sa kohë ndodhi kjo.

III. POLITIKA

1. Presidenti / Kryetari

Ibrahim Rugova hyn tepër vrullshëm në politikën e Kosovës duke dalë në ballë të lëvizje për pavarësinë e Kosovës dhe duke e bërë legal vullnetin politik të popullit të saj.
Ai e legalizoi dhe legjitimoi në mënyrë institucionale këtë vullnet nëpërmjet zgjedhjeve parlamentare e presidenciale dhe nëpërmjet Referendumit popullor për pavarësinë.
Po këtë legjitimim ai e mori me votë demokratike si kryetar i LDK-së (1989) dhe si President i Republikës së Kosovës (1992).
Veprimet politike institucionale të Rugovës krijuan sistemin e mbrendshëm të mbështetur në solidaritet e në mirëkuptim për të siguruar mbijetesën së mbrendshmi dhe respektin së jashtmi për organizimin shoqëror e politik dhe prijësin e saj.
Ibrahim Rugova u pranua si përfaqësues autentik i Kosovës në të gjitha zyrat e mëdha në Evropë e në Amerikë, pa marrë parasysh që në mënyrë zyrtare nuk u pranuan zgjedhjet e tij.
Vetë Rugova e dinte që rruga e pranimit ndërkombëtar është e ngadaltë, sidomos derisa të sigurohet pushteti real në Kosovë. Ai kishte përsëritur shpesh gjatë viteve ’90 të shekullit të kaluar: “Ne këmi pushtetin moral”. Puna ishte që të ushtrohej pushteti faktik. Insistimi i Rugovës për disiplinë shtetërore para popullsisë, duke kërkuar jetë institucionale, është keqkuptuar, madje nënvlerësuar jo një herë nga kundërshtarët e tij të ngutshëm në LDK apo në Kosovë, që preferojnë përmbysjet rrënjësore para evolucionit. Këto mendime kanë pasur edhe jehonat e veta para faktorëve ndërkombëtarë.
Po vota e popullit, vota qytetare, katër herë me radhë, madje në rrethana krejt të ndryshme politike, ka legjitimuar Rugovën edhe kryetar të LDK-së edhe President të Kosovës. Ky fenomen ka prodhuar përgjithmonë dy konsekuenca a mësime historike për Kosovën:

1. Udhëheqësi autentik mund të dalë vetëm nga vota e lirë e qytetarëve, dhe kjo është fuqia e këtij udhëheqësi.
2. Përgjithnjë Kosova ka pranuar dhe krijuar traditën që ky vend nuk do të pranojë asfarë autoriteti të udhëheqësit të pazgjedhur. Kjo, më në fund, është fitore e demokracisë në Kosovë.

Tashmë është fakt e histori që Ibrahim Rugova mbetet Presidenti historik i Kosovës dhe promovuesi i madh i lirisë, i pavarësisë e i demokracisë së Kosovës.

2. Shqiptari

Rugova është një nacionalist i kulturuar. Pra, është shqiptar, në kuptimin rilindës të fjalës. Kjo del natyrshëm nga e kaluara e tij familjare e personale dhe nga formimi kulturor, letrar e historik. Premisat e këtij kualifikimi mund të lexohen në veprat e tij kulturore e kritike, ashtu dhe në veprimet e tij politike.
Promovimi i politikës së tij nacionale, që në fillime, është bërë në bashkëbisedim, marrëveshje, e dialog me politikën institucionale të Shqipërisë. Se ai është një pionier i pluralizmit poltik, por para së gjithash institucionalist, prandaj nocionin e partive e përdorte përherë në shumës. Por, është e dukshme që preferenca e tij është partia (partitë) demokratike dhe për shumë vite në politikën shqiptare Rugova e Berisha kanë përbërë një binom. Kjo dhe për pajtimin e përbashkët që komunizmi ka dëmtuar tragjikisht kombin shqiptar dhe botën shqiptare.
Prandaj, politika moderne shqiptare do të rimerrej duke u ringjallur në të gjithë parametrat nacionalë, tani në rrethanat aktuale politike ndërkombëtare, nëpërmjet integrimeve kombëtare e evropiane.
Komunikimi pa paragjykime ndërmjet shqiptarëve që kanë jetuar të ndarë përdhunshëm, për Rugovën është alfa dhe omega e rinjohjes së thellë deri në identifikim, deri në unifikim. Këto komunikime marrin të gjitha trajtat sociale, ekonomike, kulturore, politike.
Kur komunikimi me Shqipërinë ishte gati i ndaluar, Rugova fliste si duhet të shkohet në Tiranë, qoftë për të pirë një kafe një paradite. Po më thellë kërkonte, me përsëritje të palodhura, çeljen e udhës Prishtinë – Durrës, si arterie të bashkimit fizik e shpirtëror të shqiptarëve. Vizionet nacionale të Rugovës për komunikimet e integrimet shqiptare janë në proces dhe të pakthyeshme.
Vetëm se në këtë udhë ka etapa, të cilat duhet të kalohen me mend e durueshëm. Vetëm njohjet i mundin paragjykimet, vetëm arsyeja i vë në disiplinë emocionet e zjarrta. Këto duhet të kenë qenë grindjet e mbrendshme vullkanike, që më në fund e dogjën dhe poqën Rugovën, nacionalist të kulturuar.

3. Politika

Rugova pacifist në Kosovën që i del tymi, në mesin e Ballkanit që nis për të satën herë kasaphanën. Ky është një absurd, kanë bërtitur me zë të lartë disa nga kundërshtarët e tij politikë. Kurse është admiruar për qëndrimin e tij në të katër anët e botës.
Rugova si individ ka qenë trim, nuk i është frikësuar gjakut e as vdekjes. Çështja është që ai nuk ka preferuar kryengritjen a betejën, por ka kërkuar e synuar fitoren. Filozofinë e heroikës shqiptare, qoftë ajo skenderbejane, ai është munduar ta përkthejë në një qëndresë moderne për të ruajtur substancën, pra në një rezistencë politike me premisa të humanizmit e të lirisë njerëzore universale. Në këtë mënyrë do të fitoheshin miqtë e kauzës së lirisë së Kosovës.
Sloganet e tij për pajtim të brendshëm, për durim, për solidaritet, për mirëkuptim, për dialog e për mirësi, që duken si moralizim në fatkeqësi, në të vërtetë janë përftime racionale duke njohur gjendjen e mbrendshme dhe rrethinën e Kosovës. Duke njohur gjendjen e popullit të robëruar në kapërcime të mbijetesës.
Rugova ka njohur egërsinë serbe ndaj Kosovës, e cila është përsëritur ciklikisht në historinë e përgjakshme të vendit. Ai e ka artikuluar me zë të thekshëm para opinionit ndërkombëtar, që  më 1989, se “serbët po vijnë të hakmerren”. Po duhej kohë, qëndresë, organizim e substancë, po ashtu dhe një rezonancë ndërkombëtare për një luftë e rezistencë me armë, një luftë të akceptueshme nga miqtë e kauzës së lirisë së Kosovës.
Prandaj, Rugova është pararendës i UÇK-së dhe pasues i saj. Ky është rezonim i popullit të Kosovës, që mbas çlirimit, e zgjodhi për dy mandate me votë për President të vendit.
Programi i tij politik e nacional për Kosovën e pavarur e demokratike, në të vërtetë u bë program i qytetarëve të vendit, për të marrë formën e testamentit politik, të cilin e tha deri në ditët e fundit të jetës: “Një Kosovë e pavarur e demokratike e inkuadruar në Bashkimin Evropian e në strukturat euroatlantike, në miqësi të përhershme me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, është vullneti i popullit dhe do të qetësojë këtë pjesë të Evropës e të botës”.
Po është ky një vullnet i popullit, një përkatësi kulturore-historike dhe një miqësi-përkatësi politike.
Qysh tani po duket që trashëgimia politike e Rugovës, në të vërtetë testamenti i tij politik, është vizioni i këtij vendi për të ardhmen.

4. Besimi

“Jam një mysliman simbolik” i deklaron Rugova një gazetari të huaj.
“Lidhja jonë (LDK) është e fortë e nuk shprishet sepse bazohet në besim”, ka përsëritur ai shumë herë.
Këto dy formula të Rugovës, që krijojnë një fundament të filozofisë së jetës e të shoqërisë, kanë qenë keqkuptuar madje edhe nga dijetarët e dinjitarët shqiptarë, keqkuptime që kanë shkuar deri në format ekstreme të përfundimit: Rugova është konvertuar fshehurazi!
Rugova besonte në zot, këtë e ka shprehur me shkrim në dy formula poetike të falënderimit për lirinë dhe për jetën. Rugova kishte besim në njeriun dhe gjithë vepra e tij në fakt është një adhurim për njeriun. Mirëpo, Rugova dallonte në thelb religjionin nga feja, besimi.
Çështjen mund ta shohim më të kapshme po të shoqërohemi me filozofin e sociologun Zhak Derrida (një hebre algjerian me shtetësi frënge), veprën e të cilit Rugova e ka njohur mirë.
Religjionet e librit, religjionet abrahamike (ibrahimike): hebre, krishterë, mysliman, kanë një bazë apo një trung të përbashkët (besimin në një zot). Dallimet janë të fushës së kulturës e të historisë. Mirëpo asfarë raporti social nuk është i mundur pa besim. Nuk mund t’i drejtohesh tjetrit, çfarëdo religjioni të ketë, çfarëdo gjuhe a kulture, pa kërkuar që të ketë një besim. Ky besim është kredia për dialog dhe komunikim social. Sa më i fortë të jetë ky besim lidhja, marrëveshja e mirëkuptimi janë më të forta.
Këtë fenomen Rugova e shihte si cilësi e vlerë humane (njerëzore) dhe vlerë e domosdo kombëtare. Prandaj, Rugova i pranonte si festa shpirtërore njësoj Krishtlindjet e Bajramin, si kulturë e histori të besimit njerëzor e kombëtar. Pra jo (vetëm) religjioni, po (më fort) besimi merr vlerën unifikuese universale.

5. Elipsat

Është e habitshme se si një njeri që bëhet prijës i një lëvizjeje politike, madje i një populli, të përdorë një retorikë kaq të ngushtuar, ashtu si Rugova. Edhe më tepër ai nuk e ngrit asnjëherë zërin dhe flet me të njëjtin tonalitet si në një bashkëbisedim ashtu para turmave të dhjetëra mijëra njerëzve.
Mesazhi i tij, qoftë politik, kombëtar a social është më tepër sugjerues e sugjestionues se sa i zhvilluar apo i sqaruar nga argumente të racionalitetit. Shprehjet e tij marrin formën e elipsës, qoftë kur artikulon një empiri e përvojë jetësore të sojit tradicional kanunor: “Të gjallët me të gjallët”, “Shtëpia nuk mbahet pa miq”; qoftë kur jep fakte jetësore konkrete: “Pas lufte të gjithë jemi më pak”, “Falë zotit e NATO-s Kosova është plot”; qoftë kur përmend qëllime e parime politike: “Në Ballkan të gjithë popujt janë të vegjël njësoj”, “Kosova e pavarur do ta qetësojë këtë pjesë të Evropës e të Botës”, “Pavarësia e Kosovës është kompromisi shqiptar”.
Kjo do të thotë që elipsa e tij nacionale, politike apo humane, përherë mbulon aq sa zbulon. Kjo është një formë e preferuar e komunikimit tradicional në Kosovë, prandaj gjuha e tij, që merr trajtën e formulës dhe duke u përsëritur merr karakterin e lutjes, bëhet lehtë e kapshme për të gjitha shtresat e shoqërisë shqiptare të Kosovës.
Kjo mënyrë komunikimi e Rugovës, me ithtarët e vet e me qytetarët, është bërë efikase dhe e dashur, gjuhë identifikuese. Në një anë jep mesazhin themelor të pastër e të saktë pa zhurma retorike dhe në anën tjetër i jep mundësinë bashkëbiseduesit për të imagjinuar mesazhin e vet plotësues.
Duke pasur për bazë këtë mënyrë të komunikimit Rugova është cilësuar në mënyrë të saktë nga shumica: Ai thotë fjalë të buta, po ka qëndrime të forta. Kjo mënyrë komunikimi si dhe një mall për jetën autentike e komunikimin autentik, i ka shtyrë të tjerët ta quajnë “Kolosi i brishtë” apo “Gandi i Kosovës”.

6. Shenjat

Duke i prirë lëvizjes politike e kombëtare për Kosovën e pavarur e demokratike, pra Kosovën si entitet politik – shtet, Rugova kishte menduar domosdoshmërinë e shenjave identifikuese të këtij shteti së mbrendshmi e së jashtmi.
Projekti i tij, sado i bërë me mend e mençuri, qoftë duke i shpalosur tepër kujdesshëm si shenja të tij, të prijësit, hasi në reagim joracional të shqiptarëve, jo vetëm në Kosovë po edhe në Shqipëri, ose me rebelim ose me përqeshje. Do thoshin se po nënçmonte flamurin kombëtar, të tjerë se po krijon shenja personale. Vetëm të diturit e të diturit politikisht e panë largpamësinë e Rugovës, që projektonte shenjat e domosdoshme të shtetit të Kosovës e pranë tij e ruante flamurin kombëtar.
Përkrah flamurit, që stamponte vetvetiu edhe stemën, Rugova propozoi himnin e Kosovës, një këngë plot kumbim të kryengritësve të Kosovës.
Mbasi, flamuri e himni duhet të përmbajnë identitetin historik, kulturor e kombëtar të një vendi, zgjidhjet e Rugovës për shenjat e Kosovës janë të studiuara.
Flamuri ka yllin e Davidit e emrin e Dardanisë, gjithnjë duke ruajtur shqiponjën dykrenare në fushën e kuqe: për të shenjuar antikitetin historiko-kulturor të trollit të Kosovës dhe shenjat përdalluese të flamurit historik të Skënderbeut.
Kënga popullore “Kur ka ra kushtrimi n’Kosovë” u propozua për himn të Kosovës, duke ndjekur një traditë që këngët kushtrimore apo marshet të bëhen himne, që është një skemë universale. Pokështu, për të theksuar kryengritjen si shenjë karakterizuese të ekzistencës shqiptare, që shkon përtej një kohe, dhe për të promovuar kryengritjen e revoltën për liri si hyrje universale në qytetërim modern.
Janë qytetarët e Kosovës, që do ta aprovojnë këngën kombëtare të vendit (himnin) dhe flamurin, mirëpo për të gjallë të tij e mbas shkuarjes së tij, zgjidhjet e Rugovës për shenjat e shtetit të Kosovës janë të dashura për shumicën e qytetarëve.

7. Pamja

Rugova ka pasur pamje dhe stil. Pamja (imazhi) i tij për dy decenie është bërë lehtë e njohur për shqiptarët dhe të tjerët kudo ku ka shkuar.
I drejtë në ecje, me një hap ritmik pak të zgjatur (trashëgimi e malësorit), me shtatin të drejtuar edhe kur është ulur.
Veshja me ngjyra të errëta, trikoja e kuqe, kravatat kryesisht me nuanca të kuqe, një thjeshtësi që tregon shije e elegancë do të thoshte Faik Konica. I hajthëm do të thuhej gati dandy. Po ajo që kudo e ka bërë të veçantë ka qenë shalli i tij i mëndafshtë i lidhur në mënyrë të veçantë rreth qafës. Ky shall i tij është mitizuar qoftë duke u interpretuar si derivimi botës së tij poetike të hershme, qoftë i interpretuar si derivim i shallit tradicional rugovas për lindje, për jetë e për vdekje.
Është e veçantë që këtë pamje të Rugovës e kanë akceptuar admirueshëm edhe ata që janë veshur në saten e mëndafsh edhe ata që nuk i janë shkoqur zhgunit.
Ai ishte për të gjallë një ikonë e Kosovës, së mbrendshmi e së jashtmi.
I donte dhe i jepte me elegancë aristokratike dhuratat. Dhuronte libra por më shumë gurë, kristalet e Kosovës (më shumë të huajve) për të dëshmuar kujdesin po edhe pasurinë e vendit.
Një manierë mbretërore po hynte në lojë padiktueshëm në gjestin e tij. Kjo u duk më së forti në pritjen që i rezervoi Leka Zogut I kur po e dekoronte me medaljen e Lidhjes së Prizrenit. Në pamjet e në gjestet e marrje dhënieve të dy burrave ka qenë pak e vështirë të veçohet cili është pretendenti për mbret e cili princi i kurorëzuar.
Rugova mbreti i pakurorëzuar.

8. Miku
Ibrahim Rugova duhet me zemër e me mendje.
Po e them në të tashmen, se më vjen vështirë të flas në të kaluarën për mikun e prijësin Ibrahim Rugova.
Rugovën e njoha dhe u bëmë miq gati para katër deceniesh. I kishte flokët e gjatë e kaçurrel, që i binin mbi ballë; ishte poet e kritik letrar. Krijuam miqësi krijuese, saqë edhe shkruam libra bashkë. Këtë ndjenjë pajtimi e kuptojnë vetëm krijuesit, që mund të krijojnë një qerthull, madje një shkollë.
Para rreth dy deceniesh Rugova e la në plan të dytë meditimin krijues për t’u bërë në rend të parë veprues politik. Dhe prapë duhej të ishim bashkë. Rugova si prijës politik i Kosovës, më vonë edhe President i saj, u bë promotori i lirisë dhe i pavarësisë së saj. U bë Presidenti i gjithë neve dhe unë për vete e kisha edhe mik edhe Kryetar.
Ai mbërriti, më fort se çdokush tjetër, që t’i dëshmojë botës se Kosova është Evropë gjeografikisht, historikisht e kulturalisht, dhe do të bëhet Evropë edhe politikisht, duke u integruar.
“Një Kosovë e pavarur, demokratike, e integruar në Bashkimin Evropian e në NATO, në miqësi të përhershme me SHBA-të, do ta qetësonte këtë pjesë të Evropës e të botës”.
Kjo formulë, është një program politik e nacional i Ibrahim Rugovës dhe i Kosovës. Se ai ishte stilist, por fliste pak, për të punuar shumë.
Ibrahim Rugova u pohua, u kontestua dhe u ripohua fuqishëm për të gjallë të tij, duke mbijetuar dy decenie dramatike politike të vendit tonë. Rrallë ka personalitet që i mbijeton këto faza për së gjalli.
Nuk kam qenë parashikues, por vrojtues i fenomenit, kur e kam quajtur Kryetar Historik të Kosovës, me çka tashmë pajtohen të gjithë.
Tani, cila është trashëgimia e Ibrahim Rugovës në Kosovë?
Toleranca, e jo egoizmi i çfarëdo lloji. Durimi e jo sedra jonë e hollë tradicionale. Trimëria e jo azginia, sepse e para e ka përcaktuese urtinë (mendjen), kurse e dyta shpërthimin e pamatur.
Ibrahim Rugova ishte tolerant, i durueshëm, trim i urtë. Ai e kishte mirësinë e Naimit dhe revoltën e furinë e Fishtës, ndoshta të dyjat të gjetura bashkë me herët te Pjetër Bogdani, me të cilin është identifikuar në jetë e në vepër.
Prandaj, është shpifje e madhe t’i mveshet atij e thëna që: të paditurit janë më besnikë, kurse të diturit janë më lojatarë. Ai e çmonte punën dhe konkurrencën që sjell vlerën, e jo llafologjinë e mediokritetin. Është punë tjetër që, duke kërkuar bashkëpunim me të gjithë, kërkonte të zbulonte e të ngjallte më të mirën te secili njeri, sepse në udhën për fitore të përbashkët nuk kishte njeri për të humbur.
Kështu e tha ai, si prijës e si misionar i lirisë së vendit të tij. Në figurën e tij ishte dhe është vullneti i popullit, i cili nuk mundet asnjëherë.

9. Ikona

Ibrahim Rugova për të gjallë ka mbijetuar të gjitha sprovat e individit krijues e veprues në shoqërinë shqiptare. Kështu ai hyri në vallen e krijimit të modelit të krijuesit, që bëhet prijës kulturor e politik, madje prijës shpirtëror. Në këtë vështrim, ai u bë model i prijësit të popullit e të vendit të robëruar dhe i obsesionuari i lirisë.
Pra, për të gjallë, Rugova kishte provuar pohimin, madje adhurimin, mandej kudërshtimin e mohimin, për të arritur në fund ripohimin, madje adhurimin e sërishëm. Kjo është një histori e re në shoqërinë e Kosovës dhe në botën shqiptare të modernitetit. Prej këndej identifikimi me gjestin e tij ishte më tepër se empirik dhe besimi në të (si çdo besim) ishte përtej reales. Njerëzit i janë falur e përfalur atij pa ngurrim.
Këtë marrje e dhënie me njerëzit, më tepër në fushën shpirtërore sesa në fushën praktike, Rugova e mbante me gjeste e shenja të vetat, që shpejt bëheshin edhe shenja të të tjerëve. Në këtë mënyrë, komunikimi që shkon kah identifikimi, nga fusha shpirtërore kaloi në fushën ikonografike.
Rugova, mengadalë, nga prijësi u kthye në figurë të identitetit kulturor, politik e shpirtëror të Kosovës në botën shqiptare dhe përtej saj, në rajon e gjetiu.
Rugova, tanimë, është ikona e pavarësisë së Kosovës. Ata që do të punojnë për këtë qëllim do ta kenë parasysh pamjen e tij apo në zemra dashurinë e tij.
Ai, kolosi i brishtë, është rritur në përmasat e babait, kurse babai pothuaj kurrë nuk i shtrohet vështrimit kritik të trashëgimtarëve.

10. Trashëgimia

Shuarja e Ibrahim Rugovës më 21 kallnor 2006 në Prishtinë dhe qindra mijëra njerëz që, në dekadën e fundit të këtij muaji të acartë, kishin pushtuar Prishtinën për të nderuar prijësin dhe për t’ia dhënë lamtumirën, kanë dëshmuar që ai nuk ishte më vetëm Presidenti (historik) i Kosovës, po mbi të gjitha udhëheqësi shpirtëror i një populli.
Ky fenomen, që atë ditë, ka shtruar çështjen e trashëgimisë së tij politike dhe pyetjen si u krijua kjo trashëgimi.
Përgjigja themelore mund të gjendet nëse mund t’i përgjigjet pyetjes si ndodhi që një intelektual, një akademik me pamje të brishtë e delikate, të dalë në krye të një lëvizjeje të madhe popullore. Kjo mandej do të shtrojë pyetje të tjera për të kërkuar përgjigje të reja, që do t’i japë koha në vijim, ashtu dhe njëmendësia shqiptare e Kosovës.
A erdhën shqiptarët në nivelin që të kurorëzojnë udhëheqës njeriun e dijes e të shpirtit, përpara njeriut të veprimit?
A ndërroi pamja tradicionale karakterizuese e shqiptarëve nga njerëz kryengritës në njerëz që krijojnë paqen?
A ishte kjo strategji e vetme, që duke njohur rrethanat kulturo-historike, një popull të robëruar e kishin mësuar se si të gjendet rruga kah liria, me më pak flijime?
Ndoshta përgjigja ndodhet vetvetiu në natyrën dhe në programin e lëvizjes për pavarësinë e Kosovës, një vizion që mbështetet në realitet. Formulimi kundërshtues ndoshta më së miri shpërfaq një ide të lirisë e të bashkimit shqiptar, që është idealiteti, të përkthyer në kompromisin shqiptar të pavarësisë së Kosovës si realitet.
Strategu dituror Rugova, duke i prirë lëvizjes dominante shqiptare, në të njëjtën kohë e maste fuqinë dhe qëndrueshmërinë, substancialitetin për të kapur zgjidhjen më të mirë. Në këtë formë ai u jepte fuqi lëvizjes së vet dhe individëve duke vlerësuar sa më realisht mundësinë dhe fuqinë e tyre konkrete e jo virtuale, ideale.
Prandaj, ai, edhe pse prijës, u bë i ngjashëm politikisht, për të mos thënë identik, me anëtarët, individët e lëvizjes së tij dhe qytetarët. Prandaj, lidhja e tij me ta ishte një lidhje e besimit dhe identifikimit; si do të thoshin latinët: të ngjashmit duhen ndërvete.
Rugova shkoi një hap më tutje: këtë vullnet e përktheu në zë institucional, për të krijuar vetërespektin së mbrendshmi dhe respektin së jashtmi, për lëvizjen e programin e tij.
Lëvizja e fortë e Rugovës, një lëvizje nacionale, po e shfaqur me fjalor modern politik të kapshëm për gjuhën diplomatike botërore, aq sa e forcon atë së mbrendshmi, për aq ia rriti atij autoritetin së jashtmi.
Në këtë mënyrë Ibrahim Rugova u bë figura më e njohur e Kosovës në botën ndërkombëtare të të gjitha kohëve. Ai u bë përfaqësuesi më i pranueshëm që artikuloi vullnetin e një populli të shtypur për liri dhe këtë artikulim e bëri me durim, me maturi e finesë.
Tani që ai nuk është më, trashëgimia e tij politike është një program që pret të bëhet vepër, jo vetëm për ta bërë Kosovën shtet, por për të bërë vend demokratik e të shanseve të barabarta. Trashëgimia politike rugoviste ka parasysh që në Ballkan edhe në shtetet e pavarura do të jetë e pranishme, madje e gjallë, lufta ndërmjet satrapëve e demokratëve. Kjo madje është provuar në mënyrë të egër në tri përmbysjet historike shqiptare të shekullit njëzet.
Trashëgimia politike e Rugovës do të kërkojë, që përfundimisht pësimet të bëhen mësime, po para së gjithash që mësimet të parandalojnë pësimet. Programi i tolerancës, përballë egërsimit politik apo social, sado pedagogjik e naimian, mbetet modern dhe rugovian edhe për shqiptarët dhe Kosovën në shekullin XXI.
Mbrojtja është sulmi më i mirë.

IV. KUJTESA
1.

Si të flas për mikun kur nuk mund ta pranoj shkuarjen e tij?
Si të flas për krijuesin kur nuk janë shpaluar të gjitha idetë e tij?
Si të flas për prijësin kur vijon vizionin i tij?
Pra duhet të flas për Ibrahimin, për Ibrahim Rugovën e për Rugovën. Për tri Unë që bëjnë Një.

2.

Ibrahimi (se ne miqtë e kemi thirrë gjithnjë Ibrahim) nuk e ka njohur babën që ia kanë pushkatuar kur ishte foshnjë; iu ka përkushtuar dashurisë së nënës dhe është rritur me kodin e fisit, gjakut.
Në shkollë shkon në moshë më të madhe se shokët dhe përgjithnjë mbetet një kokë më i lartë se ata. Prej këtu hija që të luajë mësuesin e tyre, që nga fillorja deri në studime.
Ai mblodhi myshkun e malit për të blerë libra dhe preu drurin e malit për të bërë libra. Se kishte ngritur kultin e dijes e libri mbeti përgjithmonë burim i dijes së tij. Pra ai foli pak e njësoj lehtë si për pjekjen e bukës, si për pimjen e ujit, si për dhimbjen e zemrës. Gjithnjë i dashur, madje i dashuruar; tepër i butë për t’u pushtuar, tepër i çiltër për t’u mundur.
Kishte fjalë të pakta e të rralla me shumë asociacione, por kurrkush nuk ka mundur t’i bëjë rezistencë sidomos heshtjes së tij.
Ndoshta ka qenë i bërë për t’u adhuruar sidomos nga kundërshtarët e tij, që i ka mundur me buzëqeshjen e tij. Ky është paradoksi i parë i madh, por mos të harrojmë që jemi në botën shqiptare.

3.

Ibrahim Rugova ka nisur krijimin letrar me lirika intime meditative, kurse shkrimin kritik me një portret të Ismail Qemalit. Ka përkthyer përvajshëm vjershat e Jeseninit. E ka njohur e dashur prozën e Dostojevskit, mandej poezinë e Bodëlerit e prozën e Prustit, mandej prozën e Kafkës e në fund Xhojsin.
Sa për letërsinë shqipe, ajo është djepi në të cilën është rritur. Një herë duke e lexuar me dashuri, herën tjetër duke e studiuar me përkushtim. Ai nëpërmjet empirisë personale mbërrin te metoda, simbas rendit: prekje lirike, kah teoria deri te refuzimi estetik. Prandaj metoda për të është jo doktrinë, por disiplinë për të provuar hapur kërkimin letrar empirik.
Kërkimi i tij letrar nis nga bashkëkohësia për të shkuar më thellë në të shkuarën. Nga krijuesit e brezit të vet ai arrin te Anton Pashku e Ismail Kadare, nga këta te Naimi e Fishta e nga këta te Pjetër Bogdani, madje në fund te Gjon Buzuku. Jo vetëm se interpretimi shkon pas letërsisë, po pse letërsia është kulturë e trashëgim dhe duhet të shkohet nga degët te rrënjët. Ky është paradoksi i madh i dytë. Prandaj studimi i tij Vepra e Bogdanit (ndoshta kryevepra e tij) e lexon një tekst të kaluar si një tekst të tashëm.
Kjo lidhje e degës me rrënjën, e modernitetit me lashtësinë, provohet në sprovimet e tij të fundit: e kena (e qenmja) shqiptare e gjetur tek Zgjimi i Fineganit i Xhojsit ndërlidhet nëpërmjet shqipes me koncepte të Homerit  e të  Aristotelit.
Projekti i tij i pambaruar, mbetur në nivel të skicës, ka të bëjë me antikitetin arkishqiptar.
Po përsëris: Ibrahim Rugova metodën e shihte si strukturim të shumë zërave, të polifonisë.

4.

Rugova këtë metodë e kishte për bazë kur kaloi nga krijuesi te vepruesi, atëherë kur u bë prijës i lëvizjes kulturore e politike për lirinë, pavarësinë e demokracinë e Kosovës. Dhe këta zëra, kjo trini është një dhe u bë e kapshme e funksionale për një popull të tërë: që nga ai që ndien, deri te ai që mendon dhe analizon. Dhe ky është paradoksi i madh i tretë.
Përndryshe si mund të shpjegohet, që një njeri që nuk ka asfarë instrumenti tjetër, pos besës së fjalës, të ngjallë forcën dhe vetërregullimin e një populli të dërmuar nga egërsia e dhuna e tjetrit.
Interpretimi i këtij fenomeni si pacifizëm klasik është moskuptimi dhe gabimi më i madh, sepse te Rugova kishte vdekur pacifizmi që ditën kur e la krijimin e iu vu veprimit. Çështja kishte të bënte me taktikën e strategjinë për të shpëtuar një popull dhe për ta çuar deri te liria duke ringjallur besimin në vete
Sepse Rugova tha:
1. “Do ta bëjmë pajtimin e brendshëm”, duke njohur mëritë, sedrën dhe egërsitë shqiptare;
2. “Në Ballkan popujt janë përafërsisht të njëjtë (si numër)”, për të theksuar baraspeshën në rajon;
3. “Kosova e integruar në BE e NATO me miqësi të përhershme me SHBA”, për të theksuar një të kaluar e një vizion si domosdoshmëri.
Në këtë vështrim trinomi; liri, demokraci, pavarësi për Kosovën, me një pamje ndërkombëtare, në të vërtetë ishte një program i ndërmjetëm nacional, dhe i akceptueshëm nga të tjerët. “Pavarësia e Kosovës i qetëson shqiptarët dhe rajonin”, ishte formula e fundit e Rugovës, një nga ato thëniet e tij të përsëritura, që dikur kanë marrë trajtën e lutjeve, apo të fjalëve të urta, që lindin si mbetje esenciale fjalësore mbas një ndodhie a një tregimi.
Trashëgimia e tij politike mbetet të sprovohet rëndë në rrafshin e jetës reale në Kosovë.

5.

Mbasi Ibrahimi është njeriu e miku, Ibrahim Rugova është shkrimtari e Rugova është prijësi politik; cili është personaliteti kulturor e historik që e bën një këtë trini?
Vetë kam shkruar që Ibrahimi është një Njeri, mandej kam shkruar që Ibrahim Rugova është promovues i modernitetit në letërsinë e në kulturën shqiptare, mandej pata shkruar që Rugova është presidenti historik i Kosovës. Kurrkush hapur deri më sot nuk i ka kundërshtuar këto pohime.
Po të përdornim metodën rugoviane për të, do të thonim që në fillim Rugova ishte Vetvetja. Më thellë bëhet i ngjashëm me Ismail Qemalin që ngriti flamurin. Edhe më thellë i ngjashëm me Naimin që predikonte mirësinë universale në një situatë të egërsimit e i ngjashëm me Fishtën në përmbysjen e së keqes për hir të humanitetit e të idealizmit kombëtar. Dhe së fundmi i ngjashëm me Pjetër Bogdanin (autorin e personalitetin e tij të preferuar), që bashkonte predikimin e mirësinë, rebelimin e përkushtimin për lirinë.
Rugova, si Bogdani, pushon në Prishtinë, në Bregun e Diellit, i mbështjellë me flamurin e vet, të Dardanisë antike.
Një nxënës i tij indirekt, së voni e ka quajtur shekullin tonë shekull të Rugovës. Do të jetë fat për Kosovën e për shqiptarët nëse shekulli XXI është shekull i Rugovës.
Mbasi ai u bë ikona e tolerancës, e lirisë dhe e pavarësisë për Kosovën dhe për Botën që e njohu.

6.

E përmenda në fillim dhe po ritheksoj në fund që nuk pretendoj të them të vërtetat absolute (që nuk mund t’i përthekoj), por mund të them vetëm të vërtetën time dhe dëshminë time.

7.

E vërteta e dëshmia për mikun vjen gjithmonë nga zemra.
(Marrë nga monografia "Presidenti Rugova, që sapo doli nga shtypi)

Rugova: idealiteti e vizionariteti
Shkruan: Mr. Vehbi Miftari

A mund të shkruhet për idealitetin e një njeriu nëse teksti nuk e përfill edhe një lloj vizionariteti të tij? Por, a mundet po kështu të shkruhet për vizionaritetin e tij, sado i dukshëm dhe i pashembullt të jetë ai, pa e përfillur përmasën e idealitetit, jo vetëm të atij personal, por, mbi të gjitha madje, përmasën e idealitetit kolektiv, ose të kolektivitetit si masë për drejtpeshimin substancial a etnik? Dhe, në fund, sikur na mëson historia e filozofisë, a mund të shkruhet për idealitetin e vizionaritetin e një njeriu a të një epoke pa e përfillur dimensionin paksa utopik të tyre?
A mund të shkruhet, pra, për idealitetin e dr. Ibrahim Rugovës, njeriut që i lidhi nyje të kaluarën dhe të ardhmen e shqiptarëve në një të sotme e cila, sipas shën Augustinit është vetëm një moment i cili përfshin gjithë përmasën historike, sikundër që përfshin po ashtu edhe të ardhmen e njerëzimit? Dhe më tej, çfarë mund të shkruhet pra për idealitetin e dr. Rugovës nëse atë nuk e shohim si një moment fati historik, i cili është sjellë për të ndërlidhur rilindjen e historisë mijëvjeçarë, para së gjithash në trajtë të mendësisë së tejbartur për nacionin, me përmasën e pritshme të saj në një projekt të pamatshëm për shpëtimin e etnisë?
Më duket se kjo përpjekje për të ndërlidhur atë që quhet epokë e dr. Rugovës (vitet 1989-2006) si një moment i lëvizshëm, i papërfillshëm ndonjëherë, por i papërsëritshëm në asnjë aspekt, me projektin për të hetuar vizionaritetin e një figure po ashtu të papërsëritshme politike, sikur është ajo e dr. Rugovës, është esenciale për të kuptuar drejt jo vetëm filozofinë e tij politike, por edhe madhështinë e një projekti nacional, i cili mbështetet në rikrijimin e traditës dhe në aplikimin e saj si normë për të projektuar kodet nacional brenda bashkësisë së vlerave universale, ose ballafaqim të kodeve të esencialitetit me kodet e ekzistencialitetit, përkatësisht alteritetit me universalitetin. Sprovë e këtij shkrimi mbetet përpjekja për të argumentuar se projekti nacional i dr. Rugovës, duke kaluar nëpër të gjitha  hallkat e idealitetit, mbetet megjithatë sprova më realiste për të ndërtuar shtetin e ri (të vjetër) të Dardanisë antike.
Dhe, në fund, çfarë mund të shkruhet për njeriun i cili për të gjallë të tij është cilësuar herë si “monument kulture dhe historie të shqiptarëve”  (S. Hamiti) e herë tjetër si “profet i sjellë enkas për të zgjidhur fatin e shqiptarëve” (Mari Fransua Allen) - në njërën anë, por i cili për të gjallë të tij e ka njohur mohimin, njësoj si Krishti, për shkak të moskuptimit a të keqkuptimit të herahershëm - në anën tjetër?
Mbase pikërisht këtu duhet të nisë kërkimi.

1. Idealiteti kulturor / “Idealiteti” politik

Idealiteti i dr. Rugovës, nis si idealitet kulturor, brenda qarkut kulturor të Pirshtinës, i cili lidhet me emra të shquar të kulturës e të letrave, dhe kapërcen në idealitetin politik të fundviteve ’80, i cili është po kështu produkt i këtij qarku. “Krijuam një rreth të mendimit të hapur ndaj tendencave të reja... ishte një grup pak i fortë, jo nacionalist (i hapur ndaj botës), por modern, me një orientim nacional” (Çështja e Kosovës).

Studimi i veprës së Pjetër Bogdanit e shndërroi përmasën e ideales në vizion e Rugovës për të tashmen e të ardhmen e shqiptarëve, kurse figura e tij shkencore e letrare në udhërrëfyes intelektual për të njohur dhe për të përdorur vlerat e mirëfillta kulturore nacionale në shërbim të krijimit të një platforme politike. Kapërcimi është ndoshta krejtësisht i pahetueshëm, por po kështu ai është pjesë e komunikimit intensiv të një elite kulturore e intelektual me historinë e me traditën nacionale, si dhe e përfshirjes së saj brenda një projekti të politikës nacionale.
Arqipeshkvi i Shkodrës është figura mishëruese kulturore e intelektuale, letrare po se po, të dr. Rugovës dhe unë hedh tezën time këtu se identifikimi me një kulturë e cila i kërkon rrënjët e veta në kodet biblike është tezë intelektuale e cila i ka shërbyer si taban filozofisë politike të dr. Rugovës, veçanërisht në të është mbrujtur modeli i përfaqësimit brenda sistemit filozofik, të cilin e synonte veçan dr. Rugova.
Ky model përfaqësimi kishte gjenezën në formulën bogdaniane: nga antikiteti (si zanafillë e mendimit racional), përmes mendimit teologjik në një filozofi racionaliste dhe humaniste.
Kushdo që do ta shqyrtojë modelin politik të dr. Rugovës, sot ose nesër, do të ballafaqohet më këtë linjë të përfaqësimit dhe çfarëdo kërkimi në esencën e papërsëritshme të këtij modeli do të kalojë nëpër këto shkallë. Idealiteti i tij politik është produkt i mendimit intelektual dhe ky mendim është sprovë për të njohur përmasën e idealitetit dhe të humanitetit në një teori që bart parimin moral të njohjes së lirisë universale.
Kapërcimi, veçse, është i shkallëshkallshëm:

             1. Bogdani i Rugovës mbyllej si kërkim në vitin 1981, kur hapej perdja e zymtë e ndjekjeve për shkak të përkatësisë etnike a kulturore dhe kur zërat për njohjen e lirisë së individit shtoheshin. Kalojeni lapsin nëpër kohë dhe ja ku do të shfaqet modeli i urtësisë teksa bluan nëpër mendje renë e tymtë të autoblindave. Identifikimi me objektin e studimit, ndonjëherë është jo vetëm shenjë e kërkimit, por edhe e sprovimit të modeleve nëpër kohë. Kjo është kthesa e madhe, por që prek vetëm intelektin.
             2. Interesimi për njohjen e teorisë së pushtetit dhe veçanërisht e raportit mes strukturës intelektuale dhe pushtetit, nën influencën e teoricienit Roland Barthes, përbënin natyrshëm premisën e veprimit të tij politik. Krijohej dalëngadalë premisa edhe për hapje jo vetëm ndaj kulturës nacionale, por edhe ndaj pjesëmarrjes aktive në një projekt nacional politik. Kjo është pika e dytë e kthesës nga idealiteti kulturor bë vizionaritet politik. Tashmë ajo nënkupton veprimin, por, sikur e thotë vetë dr. Rugova, intelektuali është mbështetja e fundit e popullit dhe ai po hynte në politikë “për të mbrojtur”: “Pozita e intelektualit inspiron një lloj koncepti të punës politike: duhet të jetë i rregullt, për të favorizuar shansin, por nuk duhet të rrijë e të presë që të bëhen ndryshime me mrekulli”.
             3. Tradita nacionale e shqiptarëve në idealitetin e dr. Rugovës e mbështet identitetin kolektiv. Një tip i ekzistencës kulturore qe krijuar qysh me Lidhjen e Prizrenit, dhe tradita e kultivimit të saj ka vazhduar deri më sot. Teoria e urtakut duket të ketë mbijetuar edhe para ngarendjeve të nxitësve të marathonomakut ndër shqiptarë dhe njeriu meditans duket të ketë qenë shtyllë e veprimit për çfarëdo lloj njeriu militans.
Nuk më duket reale asnjë lloj përpjekjeje për “prerje” mes asaj që mund të quhet produkt i intelektualizmit politik të fillimviteve ’90, të identifikuar me figurën e Rugovës, dhe veprimit politik të fundviteve ’90. Është normale që teoria gjithnjë e nënkupton veprimin, prandaj çfarëdo përpjekje për ta cilësuar lëvizjen politike të viteve ’90 si lëvizje të papërfshirë nga veprimi është i papeshë.
Doktrina e dikurshme politike është u materializua në rezistencë kolektive, si produkt i intelektualizmit dhe i përfshirjes së tij në krijimin e vizionit politik.
Kjo përbën pikën e tretë të kapërcimit nga modeli i përfaqësimit intelektual në modelin e veprimit politik dhe asnjë shfletim i historisë nuk mund të mos e hetojë këtë ndryshim. Gjithë ç’ka ndodhur pas këtij akordimi të mjeteve politike dhe kapaciteteve intelektuale në shërbim të krijimit të vizionaritetit politik do të jetë pjesë e një filozofie politike të papërsëritshme në Evropën e shekullit të XX.
            4. Në vitin 1980, kur po përfundonte librin “Strategjia e kuptimit”, Rugova mbase pahetueshëm po i hapte dyert e konsolidimit të një mendimi bashkëkohor për atë që njihej si vdekje e kuptimit. Përtej monopolit ideologjik të këtij kuptimi, ai gjente thellësinë e kuptimit të lirë, i cili, i hetuar brenda kontekstit politik në të cilin e nisi veprimtarinë politike dr. Rugova, po sidomos artificin e filozofisë së tij politike, përkthehet në strategji kreative vetjake, e mbështetur në parimin e kuptimsisë përtej ideologjisë dhe e mbështetjes së vlerave dinamike, si pjesë të procesit. Refuzimi estetik, libri tjetër i tij, tashmë e gjen të artikuluar kërkesën për të ndërlidhur rolin e politikanit me “fuqinë e lirisë”, të thelluar nëpër katedrat universitare, një shteg për kapërcimin nga niveli i intelektualizmit pasiv në fytyrë politike aktive. Kjo përbën shkallën tjetër jo vetëm të angazhimit të tij politik, por edhe të formës së përfaqësimit të vizionit të tij të ardhshëm politik për zgjidhjen e çështjes së Kosovës.
5. Me përmasën e përkushtimit ndaj vlerave intelektuale, me fuqinë e maturisë dhe të disiplinës Rugova imponohej ngadalë por qartë në gjirin e intelegjencisë së Kosovës,  duke ndërtuar qysh në fillimet vlerën e ilustrimit. Ky lloj emenacioni kulturor ndikoi paskajshmërisht shumë në emancipimin e një klase të intelektualëve në Kosovë, përkundër që pozita e tij prej ilustruesi mbetej disi  e paqartë, paradoksale mbase, diku në tehun mes traditës dhe modernes.   Prej këtej mbase edhe gjykimet për përkatësinë evropiane të shqiptarëve, si dhe për përkatësinë religjioze të tyre, duke krijuar lidhjen mes tabanit etnik dhe atij kulturor, të trajtuar deri në imtësi, për të nxjerrë përfundimin për kulturën e hershme shqiptare si kulturë të krishterë dhe evropiane, si dhe për modifikimet e saj nga shtysa historike, me produkt “islamin simbolik” për një pjesë të madhe të popullit të saj.
Sidoqoftë, pikërisht kjo pozitë “paradoksale” ka krijuar sensin e tij të idealitetit kulturor që i kapërcen përmasat e vetvetes dhe shndërrohet në vizion me premisa të pastra politike. Kjo, mbase, është pika vendimtare e kapërcimit nga idealiteti kulturor në përmasën e angazhimit politik, duke krijuar paraprakisht tharmin e një projekti të saktë politik.

1. Vizionariteti përmbi idealitetin

Përkatësia ndaj kulturës shqiptare ishte e mbrujtur në rrënjët familjare, por po kështu edhe në historinë e saj. “Ekzistonte një kult “spontan” i kulturës shqiptare në familje, i mbështetur në kulturën orale, në glorifikimin e figurave të mëdha historike”.
Por, cila është “prerja” mes kulturës dhe veprimit politik të dr. Rugova. Si shpërfaqet idealiteti i tij kulturor, përmasa e kulturës personale dhe familjare, si dhe dija e vjelë në universitete të ndryshëm, veçanërisht tezat për lidhshmërinë e intelektualizmit modern dhe strukturave të pushtetit, mësime të nxjerra nga teoritë strukturaliste, ose “infektimi” me demokracinë, sikur e quan vetë?
Nëse kemi parasysh formimin e tij kulturor dhe intelektual, kapacitetin e tij enorm për të ndërlidhur traditën me vlerat universale, koncepcioni konstruktiv politik i tij mbështet jo vetëm në teoritë, por edhe në rrjedhën historike të përfaqësimit të kërkesave nacionale, në të cilën, së paku nga shekulli XIX, tradita nacionale e mbështet identitetin kolektiv. Për ilustrim, vetëm po nënvizoj se filozofia politike  e viteve ’90 në Kosovë, edhe pse e lindur në kohën e dhunës së skajshme, nuk pati tjetër mundësi veçse t’i kthehej traditës së mirë të popullit të vet, krahas koncepteve liridashëse, për të cilat përpiqej e tërë bota e qytetëruar. E rëndësishme në gjithë këtë proces ishte se njëri nga kodet nacionale të shqiptarëve, kodi eternal prodhoi lirinë e brendshme, të domosdoshme për një vizion politik i cili do të ndërtohet përmbi traditën nacionale, por i cili do të artikulohet si kërkesë politike duke u ballafaquar në modernistet. Këtu ndodh kapërcimi i madh, prandaj këtu vetëm po veneroj se në projektin politik të dr. Rugovës kjo përbën esencën e madhe të ikjes nga idealiteti në vizionaritet (...).

III. Rugova / Rugovizmi

Ibrahim Rugova e lexonte shumëfish sfidën e antikitetit, besonte në traditën e popullit të vet dhe e ndërtonte modernitetin e tij përmes rikrijimit të shenjave nacionale. Ishte i papërsëritshëm në aftësinë për të gjykuar jo vetëm momentin politik, por edhe vizionin për të ardhmen. I palëkundur nga vendosmëria për të përshkruar të ardhmen, si dhe në vizionin e tij për shtetin e ardhshëm të Dardanisë - Kosovës, shenjat e të cilit i shpaloste me pasion, ai jo rrallë u keqkuptua ose nuk u kuptua. I “humbur” brenda këtij vizionariteti, ai u akuzua ndonjëherë për humbjen e baraspeshës me realitetin politik, por besimi që krijoi te njerëzit e tij e shpëtoi nga çdo kundërshti. Duket, ai ishte një hap para të tjerëve ose para kohës. Kundërshtarët e tij gjenin tek ai modeluesin kryeneç të vizionit politik, por nuk arrinin t’ia kundërvënin asnjë model. Vitet e lulëzimit të tij të madh mbeten gjithsesi vitet 1990 – 1996.

Fytyra e tij ngjan sot me atë të profetit, të cilin fati ua solli shqiptarëve, po ai fat a fatum që ua mori atë ende pa e përmbushur projektin për pavarësinë e vendit të tij. Sidoqoftë, ai mbetet përjetësisht simbol i paqes dhe i pavarësisë së Kosovës, njeri i pakontestueshëm në vizionaritetin politik, kundërshtar ndër më të respektuarit që një rival politik mund ta ketë përballë, sfidues i historisë e i kulturës jo vetëm të popullit të vet, modelues i pashembullt në hartën politike evropiane, jokonvencional gjithsesi, njeri i letrave e i dijeve, i cili kapërcimin në politikë e bëri sikur ai të shënjonte përgjithnjë kthim nga vetvetja, njeri, pra, që e bart sikur kryqin shenjën e sakrificës për t’i promovuar vlerat e demokracisë universale. (Pjesë nga një punim më i gjerë /Prishtinë, nëntor 2006)

... Me rastin e shtatë vjetorit të Operacionit “Shigjeta” dhe pesë vjetorit të betejave të UÇK-së në Maqedoni

Fletë ish-eprori i UÇK-së, UÇPMB-së dhe UÇK-së në Maqedoni Ibrahim Shaqiri

Bisedën e zhvilloi:Sheradin Berisha
08 qershor 2006

Ibrahim Shaqiri ka lindur më 18.02.1965 në fshatin Llojan të Kumanovës. Shkollën fillore e kreu në vendlindje ,ndërsa shkollën e mesme ushtarake të aviacionit luftarak i kreu në Rajllovac të Sarajevës dhe në Batajnicë të Beogradit. Pas përfundimit të akademisë z.Shaqiri transferohet në komandën e korpusit të V-të në Zagreb .Gjatë qëndrimit në Zagreb, me sukses kreu kursin gjashtë mujorë të aerologjisë. Në tetor 1985 transferohet në Prevllak të Herceg-Novit, në një qendër ushtarake ku kryheshin prova me armatimet më të reja. Në këtë qendër z.Shaqiri kryen një kurs tjetër prej 18 muajësh për aerologji të lartë me radio-sonda dhe radarë. Pas shpërthimi të luftës në Kroaci(1991) ai tërhiqet nga radhët e AJ-së dhe kthehet në vendlindje. Ndonëse qëndrimi i z.Shaqiri në Kumanovë ishte i pasigurt, në shtator 1992 pas shumë peripetive, së bashku me familjen e tij emigron në Gjermani. Gjatë qëndrimit në Gjermani, z.Shaqiri ka dhënë kontribut të vacantë në financimin e luftës çlirimtare në Kosovë dhe në vistet tjera shqiptare në “Luginë të Preshevës” dhe në Maqedoni. Si ushtarak, në prill 1999 do t´i bashkohet radhëve të UÇK-së, dhe merrë pjesë aktive në stërvitjen fiziko-taktike të ushtarëve për operacionin e koduar”Shigjeta” në Pashtrik, ndërsa në vitin 2000/2001 kyqet në UÇPMB dhe në radhët e UÇK-së në Maqedoni.

Pyetja: z.Shaqiri, pas largimit nga radhët e AJ-së për shkaqe sigurie ju emigruat në Gjermani…?
Shaqiri:Pas largimit nga radhët AJ-së, në shtator 1992 emigrova në Gjermani. Bëra një kërkesë për strehim politik dhe pas një kohe autoritetet gjermane ma pranuan këtë status. Ndërkohë, ndoqa një kurs intensiv(6 mujor) të gjuhës gjermane dhe më pastaj kalova nga objektet e refugjatëve, në një banesë private dhe kështu fillova një jetë krejtësisht normale. Nga qershori 1995 kalova me banim në qytetin Regensburg dhe aty u punësova si shofer i kamionit.
Me kalimin e kohës u njoha me shumë shqiptarë të profesioneve të ndryshme. Asokohe, aty ku banoja, vepronte LDK-ja dhe UNIKOMB-i dhe kisha oferta për t´u kyqur në këto parti, por meqë nuk shihja veprime konkrete të tyre nuk u antarësova, ndonëse kisha kontakte të rregullta me aktivistë të shumtë. Duke e ditur situatën nëpër të cilën po kalonte Kosova dhe viset tjera shqiptare në Maqedoni dhe në Kosovën Lindore,(sot po i themi ”Lugina e Preshevës”), gjatë takimeve të rastit me aktivistë të ndryshëm pata preferuar që të bëhet evidentimi dhe kontaktimi me eprorët shqiptarë kudo që ishin..., për t´i bërë përgatitjet e para profesionale për situata lufte. Mirëpo, përgjigjja ishte gjithnjë e njejt, se :”... ka kohë dhe i kemi njerëzit që po merren me këtë çështje!”

Pyetje: Dihet mirëfilli se në vitet 1994-1999 Ushtria Çlirimtare e Kosovës do të kryej dhjetra aksione guerile, kundër forcave policore e ushtarake serbe... se fundi(1998-99) përballen edhe frontalisht, ndërsa mërgata shqiptare ishte ajo që e financoi këtë ushtri të lavdishme. Cili ishte angazhimi juaj në këtë drejtim?
Shaqiri:Dalja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në skenë, me aksionet e veta guerile kundër forcave policore-ushtarake serbe si dhe lufta frontale çlirimtare e vitit 1998-99, ndryshoi për së mbari rrjedhat e organizimit në Gjermani. Organizata LPK kudo mbante takime me mërgimtarë dhe grumbullonte mjete financiare për UÇK-në, për çka edhe kontributi im nuk ka munguar në këtë drejtim. Për më tepër, unë si epror nuk bëja më gjumë të qetë, madje as që kisha vullnet për punë...Tashmë kërkoja t´i gjeja rrugët për t´ju bashkuar radhëve të UÇK-së.

Pyetja:Si e gjete këtë rrugë...?
Shaqiri:Shumë lehtë. Adresa e UÇK-së ishte LPK-ja dhe fondi i saj “V.Thërret”.
Një ditë rash në kontakt me veprimtarin e LPK-së Fatmir Gega dhe e ftova të vijë në banesën time. Fatmiri erdhi së bashku me një koleg tjetër dhe pasi ua dorëzova mjetet financiare që i kisha ndarë për UÇK-në, gjatë bisedës ju shpreha gadishmërinë time për t´ju bashkuar edhe fizikisht radhëve të UÇK-së. Ky vendim imi meqë u mirëprit nga ata, pas tri ditësh mi krijuan mundësit për t´u nisur në frontet e luftës,kah Shqipëria.

Pyetja: Dhe, cili ishte itinerari juaj në këtë mision çlirimtar?
Shaqiri:Më 8 prill 1999 nga Regensburgu mua dhe Burim Osmanajn(një i ri vullnetar), veprimtarët e LPK-së na dërguan në qendrën mobilizuese në Nyrnberg. Nga Nyrnbergu(ku takuam shumë vullnetarë të tjerë) në mënyrë të organizuar me autobusa udhëtuam nëpër Itali dhe nga Bari me anije zbarkuam në skelen e Durrësit, në Shqipëri. Në Durrës u vendosëm në restorantin ”Drenica”, i cili shërbente si qendër e vullnetarëve të UÇK-së, që vinin parreshtur nga të gjitha shtetet e perëndimit. Në këtë qendër regrutuese kemi plotësuar nga një formular me të dhënat personale dhe gjatë ditës jemi informuar për zhvillimet luftarake të UÇK-së në Kosovë... Në mbrëmje me dy autobusa kemi udhëtuar për në Kukës dhe aty shtabi i UÇK-së na shpërndau nëpër disa reparte ushtarake. Mua me një grup vullnetarësh na caktuan të shkojmë në repartin e Helshanit (në Has), ku si përgjegjës ishte kolonel Maliq Doçi.

Pyetja: Sa ushtarë kishte ky repart dhe cili ishte stafi komandues i tij?
Shaqiri: Po, në Helshan ishin mbi 700 ushtarë, të vendosur në dy objekte banimi, jo sa duhet të rregulluara, por me kalimin e kohës u krijuan kushte më të mira. Pas shpalljes së mobilizimit të përgjithshëm nga SHP i UÇK-së... u shtua numri i ushtarëve dhe i reparteve ushtarake, prandaj ato ditë në repartin tonë erdhën edhe katër eprorë të UÇK-së, si: Bilall Syla, Shaban Musliu, Ilir Daka, Ibër Elezi dhe Bashkim Lladrovci. Ndërkohë, në këtë repart satfit komanues do t´i bashkohen edhe pesë eprorë të ushtrisë shqiptare, si: kolonel Spiro Butka, kolonel Arqileu dhe togerët: Driton Durmishaj ,Agim Sallaku dhe Ermir Begaj.

Pyetja :Po, çfarë detyrash kishit ju?
Shaqiri:Unë, fillimisht kryeja detyrat e një ushtari, si gjithë ushtarët tjerë dhe për komandant kisha eprorin Ibër Elezi. Mirëpo një ditë rastësisht komandant Elezi më pyeti nga vija dhe çfarë profesioni kam dhe kur i tregova se vijë nga Kumanova dhe me profesion jam ushtarak, ai më tha se duhet të lajmrohem në shtab. Në mbrëmje u paraqita në shatorrën ku ishte vendosur shtabi dhe pasi u intervistova nga eprori Shaban Musliu, u emrova komandant i një kompanie dhe me këtë rast u bëra edhe anëtar i shtabit.

Pyetja: Çfarë stërvitjesh ushtarake kryheshin në Helshan?
Shaqiri:Në repartin tonë kryheshin intenzivisht: stërvitjet taktike, sulmi dhe mbrojtja në frontin e luftës, lëvizja e ushtarit në fushë betejë, zënja e pritave armikut, kalimi nëpër fushat e minuara etj. Këto përgatitje ushtarake ndikonin që morali i ushtarëve të jetë i lartë për luftë.

Pyetja:Derisa në Helshan...bëheshin këto stërvitje të rregullta, në Koshare kishte shpërthyer fronti për thyerjen e kufirit shqiptaro-shqiptar. A keni dërguar ushtarë në frontin e Koshares?
Shaqiri: Po, ndonëse Fronti i Koshares(që me urdhër të SHP të UÇK-së, kishte shpërthyer në javën e dytë të prillit), ishte pjesë e gjithë operacionit ushtarak të UÇK-së që zhvillohej përgjatë vijës kufitare, në gjysmën e dytë të prillit me vendim të komandës sonë, në këtë front janë dërguar mbi 200 ushtarë të përgatitur e të paisur mirë për luftë.

Pyetja:Dhe, pastaj si u zhvilluan ngjarjet në zonën tuaj?
Shaqiri:Meqenëse për çdo ditë shtohej numri i vullnetarëve, që vinin nga vende të ndryshme të botës, në fundi të prillit nga Helshani mbi 600 ushtarë u transferuan në qendrën e Akademisë Ushtarake - Skënderbeu në ”Feken”. Atje kushtet për stërvitje ishin shumë më të mira. Në këtë qendër ushtarake kemi vazhduar me ushtrime taktike dhe kemi ndërtuar një infrastrukturë profesionale ushtarake të UÇK-së dhe në këtë drejtim kontribut të veçantë kanë dhënë stafi i komandës së kësaj akademie, në krye me komanant Flamur Skarparlliun dhe kolonel Adriatikun.

Pyetja:Dihet mirëfilli se Brigada juaj ishte bartëse e frontit të luftës në Pashtrik,që SHP i UÇK-së e kishte koduar si Operacioni “Shigjeta”.
A mund të na thoni, se kur marshuat për Pashtrik dhe si u zhvilluan luftimet e këtij operacioni?
Shaqiri:Në maj të vitit 1999 me urdhër të shtabit, dy batalione të brigadës sonë marshuan për në Frontin e Pashtrikut, ndërsa batalioni i tretë ka shkuar në frontin e Koshares. Marshimi për në Pashtrik ishte i vështirë, për shkak të peshës me paisje ushtarake që kishim në shpinë (30 kg) si dhe terenit të vështirë kodrinorë... mirëpo falë përgatitjeve fizike dhe moralit të lartë, të gjitha i përballuam. Me të arritur në zonën e luftimeve në Pashtrik, menjëherë filluam përgatitjen e terenit (hapjen e transheve, llogoreve ...) për dislokimin e brigadës, ndonëse atje gjetëm disa njësi ushtarake si dhe Batalionin “Atlantiku”.
Në operacionin “Shigjeta” për gjatë tërë vijës sulmuese në Pashtrik u zhvilluan luftime të përgjakshme dhe intenziteti më i madhe i luftimeve ishte në fund të majit dhe fillim të qershorit 1999, kur njësitë tona arritën të depërtonin në thellësi të pozicioneve serbe. Forcat serbe ndërkohë kanë sjellur përforcime të reja dhe kanë përdorur tërë arsenalin e armatimit të rëndë për ta përballuar sulmin tonë.

Pyetja: Ku ishin të pozicionuara njësitë e Brigadës suaj dhe si i përballuat kundërsulmet e armikut?
Shaqiri: Kundërsulmet e forcave serbe i përballuam me sukses, fal moralit të lartë të ushtarëve tanë dhe angazhimit maksimal të eprorëve të Brigadës në krye me komandantin Bilall Syla, i cili vazhdimisht ishte në pozicionet e para, ku zhvilloheshin luftimet. Brigada jonë operonte në majë të Pashtrikut, në një teren mjaftë të vështirë dhe mbulonte 2 deri në 3 km të vijës së frontit, ndërsa në krahun e djatht dhe të majtë të njësive tona, operonin njësi tjera të UÇK-së me drejtime të caktuara taktike, nga shtabi i operacionit “Shigjeta”. Vlen të theksohet se gjatë këtij operacioni nga Brigada jonë ranë dëshmorë 4 ushtarë, ndërsa u plagosën rreth 20 të tjerë.

Pyetja:Kur përfundoj operacioni” Shigjeta” në Pashtrik dhe çfarë ndodhi pastaj ?!
Shaqiri: Luftimet në Pashtrik kanë përfundur menjëherë pas nënshkrimit të marrveshjes së Kumanovës ( 09.06.1999) dhe, kah mesi i qershorit me urdhër të shtabit të operacionit”Shigjeta” të gjitha njësitë e Brigadës kanë marshuar në drejtim të Kosovës dhe pas një rrugëtimi të gjatë nëpër bjeshkët e Pashtrikut, kemi arritur në një fshat të Hasit. Aty, kemi qëndruar një natë dhe të nesërmen të gjithë ushtarët janë urdhëruar të shkojnë nëpër zonat operative të UÇK-së prej nga vinin ata, ndërsa ne eprorët udhëtuam për në Drenicë, ku patëm një takim me stafin e SHP të UÇK-së. Pas këtij takimi, meqë nuk kisha pretendime të vazhdojë jetën ushtarake, më 21 qershor 1999, bëra një kërkesë për demobilizim pranë Shtabit të Përgjithshëm dhe u ktheva në Gjermani, tek familja ime.

Pyetja: Pas kthimit në Gjermani, me çfarë aktiviteti u morët dhe si u kyqet në radhët e UÇPMB-së ?
Shaqiri: Pas kthimit tim në Gjermani me mirëkuptim të shefit të firmës ku punoja ma herët, vazhdova punën si shofer. Dhe punova deri në momentin kur plasi lufta në Kosovën lindore në “Luginë të Preshevës”, të udhëhequr nga UÇPMB-ja. Për të financuar këtë ushtri, në Gjermani dhe gjithandej nëpër shtetet perëndimore, LPK-ja formoj këshillat për financimin e UÇPMB-s, në krye me atdhetarin e devotshëm Haser Maliqi. Një këshill të këtij fondi e themeluam edhe në Regensburg. Pas një kohe, unë shpreha gadishmërinë që t´i bashkohem edhe fizikisht radhëve të UÇPMB-së dhe me ndihmën e Haserit në janar të vitit 2001 nga Mynihu udhëtova për në Shkup. Për t´u futur në zonën ku kontrollohej nga UÇPMB-ja kam kaluar në Kosovë dhe prej Gjilanit jam futur në Konçul, ku kam takuar komandant Hixhinë dhe Komandant Vullnetin me të cilët pastaj kam shkuar në fshatin Dobrosinë. Aty jam sistemuar në shtabin e UÇPMB-së dhe gjatë tërë kohës kam punuar së bashku me komandant Danin .

Pyetja: Si ishte organizimi i UÇPMB-së në Dobrosinë... dhe me çfarë detyrash u ngarkuat nga shtabi?
Shaqiri:Po organizimi ishte shumë i mirë, për faktin se në UÇPMB ishin radhitur tashmë djemtë më të mirë, që kishin fituar përvojë luftarake në Kosovë. Nga shtabi u narkova që të merrem me stërvitjen fizike dhe taktike-ushtarake të ushtarëve si dhe me hapjen e pozicioneve të reja në pozitat strategjike të UÇPMB-së. Atë kohë jemi përballur thuaja se për çdo ditë me forcat ushtarake serbe dhe me këtë rast vlen të përmenden luftimet e përgjakshme në kodrën e Lluçanit.

Pyetja:z.Shaqiri, akoma pa përfunduar lufta në “Luginë të Preshevës”, në Tanush u paraqit Ushtria Çlirimtare Kombëtare, si e përjetuat këtë ngjarje?
Shaqiri:Thënë të drejtën në atë moment kur dëgjova për paraqitjen e UÇK-së në Tanush jam habitur, sepse ende nuk kishim përfunduar punën në “Luginë të Preshevës”. Mirëpo më vonë do të mësoja shkaqet e vërteta të fillimit të luftës në Maqedoni. Tani për çdo ditë vrisja menden për zhvillimet luftarake në Maqedoni dhe këtë gjë e vërejti komandant Haxhija dhe një ditë më thotë që të kalojë në Kumanovë për t´ju bashkue radhëve të UÇK-së.

Pyetja: Si u kyqët në radhët e UÇK-së në Maqedoni?
Shaqiri: Po pa humbur kohë, unë përmes një lidhjeje shumë sekrete u futa në Sllupçan dhe rash në kontakt me shtabin e UÇK-së për komunën e Likovës. Aty takova Fadil Nimanin - Komandant “Tigrin”, Sami Ukshinin – komandant “Sokolin” dhe Nazmi Beqirin (tash deputet në Kuvendin e Maqedonisë).
Ato ditë meqë Shtabi i UÇK-së në Likovë e më gjerë ishte duke u konsoliduar në çdo aspekt, unë shfrytëzova rastin të vijë për disa ditë në Gjermani, për t´i kryer disa punë që kishin nevojë për mua.

Pyetja: Pastaj, a u kthyet sërish në Maqedoni apo...?
Shaqiri: Po,po meqë unë isha në kontakt të vazhdueshëm me shtabin e UÇK-së, pas disa ditësh, pikërisht më 2 maj 1999 (atë ditë kur Komuna e Likovës u shpallë zonë e lirë) më thrrasin që të kthehem në Maqedoni. Dhe pa humbur kohë, më 3 maj nisem për Maqedoni dhe pas shumë peripetish të vështira u futa në fshatin tim të lindjes në Llojan. Fillimisht kontaktova me shtabin dhe aty u sistemova në sektorin operativ. Puna ime konkrete ishte përcaktimi i pozicioneve, hapja e istikameve, ndërtimi i bunkerëve... dhe stërvitja fizike e taktike e ushtarëve të rinj.

Pyetja: Në cilën Brigad të UÇK-së keni qenë i sistemuar dhe a keni pas ndonjë pozitë ushtarake?
Shaqiri: Kam qenë anëtar i Shtabit të Brigadës 113 Ismet Jashari “Kumanova” dhe më 17 qershori 2001 jam emruar shef i operativës të kësaj brigade. Komandant i Brigadës ishte Sami Ukshini – komandant “Sokoli”, kurse anëtarët tjerë të shtabit qenë: Gjeneral Maliq Ndrecaj, Sadullah Duraku, Hajrullah Misini(Shpati), Ulusi Beqiri, Komandant “Guri” etj. Zona e veprimit të Brigadës sonë përfshinte terenin prej Llojanit deri në Nakushtak ku fillonte zona operuese e Brigadës 114. Gjatë kohës së luftës këtë zonë e kanë vizituar edhe drejtues të SHP të UÇK-së Ali Ahmeti, Gëzim Ostreni, Fazli Veliu, Nazmi Beqiri etj.

Pyetja: z.Shaqiri në zonën operative të Brigadës 113... janë zhvilluar disa beteja të përgjakshme me forcat mqedone, siç janë: Beteja e Vaksincës, beteja e Sllupçanit, e Mateçit dhe mbi të gjitha Beteja e përgjakshme e Haraqinës.Si janë zhvilluar këto beteja ?
Shaqiri: Po është e vërtet se Brigada 113 ka marrë pjesë në shumë beteja. Fillimisht dua t´ju them se më 18 maj 2001 Brigada jonë është përballur me forcat maqedone, në zonën në mes fshatit Llojan dhe Vaksincë, ku luftimet u zhvilluan edhe në 100 m largësi. Më 25 maj, mbi 40 tanksa e autoblinda të forcave sllavo-maqedone sulmuan sërish fshatrat: Vaksincë e Llojan dhe beteja më e përgjakshme ishte në Vaksincë. Atë ditë forcat e armikut përveç forcave të motorizuara përdorën edhe helikopterët. Brigada 113 në krye me Komandant “Tigrin” Fadil Nimanin rezistoi me të gjitha forcat që kishte në dispozicion dhe kjo betejë zgjati 24 orë. Gjatë kësaj beteje të përgjakshme ranë dëshmorë komandant” Tigri”, dy ushtarë, një civil dhe shumë të tjerë u plagosën.
Pas betejës së Vaksincës forcat maqedone sulmuan Matçin. Në këtë betejë morën pjesë tri kompani të këmbësorisë dhe njësia speciale e Brigadës 113, të cilat ishin të përgatitur fizikisht dhe të paisur mirë me armatime. Në Mateç luftimet zgjatën gjashtë ditë dhe gjatë këtyre ditëve forcat tona duke e mbrojtur me çdo çmim popullatën, forcave maqedone ia shkatërruan një tanks, si dhe i shkaktuam dëme tjera ushtarake. Lufta në Sllupqan zgjati dy muaj pa ndërpre dhe aty u zhvilluan shumë beteja. Sllupqani u shkatrrua tërësisht, por populli heroik në krye me UÇK-në ia dolën t´i mposhtin shumë herë forcat sllavo-maqedone.

Pyetja:Po, Beteja e Haraqinës...?
Shaqiri: Beteja e Haraqinës është një kapitull i veçantë në luftën e lavdishme të UÇK-së. Më 22 qershor 2001, pikërisht në orën 4 të mëngjesit, forcat maqedone filluan ta granatojnë Haraqinën(nga të gjitha anët) me kalibra të mëdha artilerik dhe raketor. Fshati u mbulua me gasra toksike. Forcat maqedone tentonin me çdo kusht të hynin në fshat, mirëpo njësitë tona ishin fortifikuar mirë në pozicione dhe me asnjë çmim nuk lejuan depërtimin e forcave armike. Vlen të theksohet se në mbrojte të Haraqinës ishte një Batalion i Brigadës 113 dhe njësia speciale e kësaj brigade. Forcat maqedone për të realizuar qëllimet e veta, përdorën aeroplanë, helikopterë si dhe raketat tokë-tokë, të cilat hapnin kratere deri në 7-8 m thellësi me diametër 80 m?. Gjatë betejës së përgjakshme në Haraqin ranë dëshmorë shtatë ushtarë, ndërsa 26 të tjerë u plagosën rëndë. Beteja në Haraqin zgjati tri ditë dhe pas tri ditësh me urdhër të SHP të UÇK-së i kemi ndërpre luftimet. Pas ndërprerjes së luftimeve në Haraqinë ka ardhur një delegacion i NATO-s dhe OSBE-së në krye me diplomatin Piter Fejt për të biseduar lidhur me gjendjen e krijuar. Në bisedime, (që zgjatën dy ditë), përballë delegacionit ndërkombëtarë prej 12 vetash, nga pala jonë ishte: Komandant Hoxha, Kushtrimi, Qufa dhe unë si ushtarak. Pas bisedimeve të gjata u muar vendimi që njësitë tona të tërhiqen nga Haraqina.Ky ishte edhe vendim i SHP të UÇK-së. Nga Haraqina u tërhoqëm me 50 automjete amerikane dhe u vendosëm në fshatin Nakushtak.

Pyetja: Dhe lufta në Maqedoni përfundoj me nënshkrimin e Marrëveshjes së Ohrit .
Shaqiri: Po, lufta në Maqedoni definitivisht përfundoi me nënshkrimin e marrëveshjes së Ohrit. Derisa kjo marrëveshje u mirëpritë nga popullata, thënë realisht nga një numër i eprorëve dhe ushtarëve të UÇK-së ka pas një lloj skepticizmi në këtë drejtim. Marrëveshjes së Ohrit i ka paraprirë demobilizimi i UÇK-së dhe ky proces u zhvillua në tri faza. Faza e fundit e demobilizimit u zhvillua më 27.08.2001, ndrërsa unë u demobilizova më 26.09.2001.
Meqenëse nuk kisha pretendime për të vazhduar karierën ushtarake apo politike, më 28.09.2001 u ktheva tek familja ime në Gjermani ku edhe sot jetoi e veprojë në këtë vend. / 06.06.2006 /

Në përkujtim të masakës së Tususit

MASAKRA E LAGJES TUSUS TË PRIZRENIT

Shkruan : Sheradin Berisha
31 maj 2006

“Amaneti ynë:
Punoni, duani dhe ndihmoni njëri tjetrin,
çmojeni këtë liri që ua solli gjaku ynë dhe i mijëra të tjerëve, nëse nuk doni që t´u përsëritet historia…

…Kosovë e larë me gjak ndër shekuj e mote,
gjaku ynë hallall të qoftë,
lamtumirë Prizren historik,
gjaku ynë t´u bëftë dritë…”-,
kështu thuhet në mbishkrimin e përmendores së ngritur në lagjen Tusus (tani lagjja e trimave) në Prizren, ku janë të skalitur emrat e 27 shqiptarëve të vrarë e të masakruar mizorisht, më 26 maj 1999, nga forcat kriminale serbe.

Lagjja e trimave(ish-Tusus) graviton në pjesën jugore të Prizrenit dhe gjeografikisht shtrihet rrëzë maleve të Cvilenit. Gjatë luftës, kjo lagje luajti një rol të rëndësishëm në masovizimin e radhëve të UÇK-së për zonën e Vërrinit dhe si e tillë ishte bërë halë në sy për regjimin pushtues serb. Në muajt mars - maj 1999, në kohën kur regjimi serb me dhunë e shpërngulte popullatën shqiptare për në Shqipëri, Tususi ishte shndërruar në një çerdhe të fuqishme për UÇK-në, dhe prandaj shumica e banorëve të saj nuk i lëshuan shtëpitë e tyre, madje një kohë aty gjetën strehim edhe dhjetra familje të Vërrinit dhe të Opojës.
Forcat ushtarake serbe,gjatë kësaj periudhe disa herë kanë tentuar të përqëndrohen në Tusus, mirëpo gjithnjë kanë hasur në rezistncë të fuqishme nga njësitet e UCK-së. Për të “sfiduar” këtë qëndresë, komanda ushtarake serbe në Prizren, më 24 prill 1999 mobilizon forca të mëdha ushtarake e policore dhe rrethon lagjen Tusus. Me këtë rast arrestohen 50 mashkuj dhe dërgohen në qendrën sportive”Sezair Surroi”, e cila ishte shndërruar në një “llogor të madh përqëndrimi” për qindra shqiptarë të zënë robë, nga anë të ndryshme të Kosovës. Mësohet se gjatë muajit prill-maj, ushtria serbe këta robër i ka detyruar të hapin istikame në disa zona ushtarake, për t´u mbrojtur nga bombardimet e NATO-s.

Gjatë muajit maj 1999, njësitet e UÇK-së meqë ishin vënë në mbrojtje të popullatës shqiptare, disa herë janë përballur me forcat pushtuese serbe në lagjen Tusus dhe në pjesët tjera - përgjatë maleve të Cvilenit dhe të Vërrinit. Kësaj here forcat serbe, në pamundësi të shkatrrimit të njësiteve guerile të UÇK-së, ndërmorrën një ofensivë me karakter hakmarrës mbi popullatën e pafajshme civile.
Më 26 maj, ishte ditë e mërkurë, kur rreth orës 7.30 të mëngjesit, forcat serbe kishin vu në rrethim të hekurt Tususin. Njësitë militare e paramilitare serbe me brutalitet u futën shtëpi më shtëpi, dhe me këtë rast plaçkitën,dogjën e shkrumuan 245 shtëpi të kësaj lagje.Në këtë situatë ata, i ndanin burrat nga gratë…dhe i ekzekuton pamëshirshëm, dhe ky operacion shfarosës ka vazhduar deri në mbrëmje të asaj dite të kobshme.
Shumë dëshmitarë që mbijetuan këtë masakër, thonë se, në këtë operacion të përgjakshëm, janë përfshirë forcat speciale të policisë, në koordinim me formacione të përziera militare e paramilitare serbe, të cilat kishin të veshur uniforma kamuflazhi (të gjelbra), një pjesë e tyre mbanin maska në fytyr, ndërsa të tjerët kishin të lidhur shamia përreth kokës. Në një raport të organizatës “Human Rights Watch”, thuhet se: Gjatë kohës së luftës, në regjionin e Prizrenit,(ku përfshihen Prizreni, Theranda (ish-Suhareka), Rahoveci dhe Sharri (ish-Dragashi), këto formacione policore-ushtarake, i kanë udhëhequr: kolonel Gradimir Zekavica, nënkolonel Millan Gjuriçiç, kolonel Millosh Voinoviç, kolonel Bozhidar Deliç…, etj.

Në përfundim të rrugës kryesore të Tususit, ndodhej shtëpia e Rafet Abdylmexhitit, ku më 26 maj forcat serbe vranë e masakruan gjashtë mashkuj të kësaj familjeje. Gruaja e Rafetit F. Abdylmexhiti dhe vajza e saj J.Abdylmexhiti, atë ditë të tmerrshme e përshkruajnë si më poshtë: “Aty nga mesdita, në shtëpinë tonë erdhën gjashtë serbë të veshur me uniforma kamuflazhi dhe na urdhëruan që të gjithë të dilnim nga shtëpia. Në këtë moment ata na kërkuan t´i jepnim paratë dhe burrit tim Rafetit ia vunë grykën e pushkës në kokë dhe e kërcnonin me vrasje. Unë u dhash 2 000 Dm, ndërsa burrat u dhanë 1.500 Dm. Ata, na urdhëruan të largohemi nga shtëpia, ndërsa burrat i ndaluan. Tek po largoheshim, pamë se si zunë t’i rrihnin burrat. I shkelmonin në stomak e në shpinë dhe i godisnin me kondakët e pushkëve.”Ndërkaq vajza, J.Abdylmexhiti në vijim shpjegon: ”Burrat pasi i rrahën e përgjakën, i rreshtuan pas murit me duart lart. Dhe kur dolëm në rrugë, dëgjuam breshëritë e automatikëve.”

F.Abdylmexhiti kur është kthyer një ditë pas kësaj ngjarjeje, shtëpinë e ka gjetur të djegur e të shkrumbosur dhe ka parë pllanga gjaku përreth rrënojave të shtëpisë, por nuk i ka gjetur trupat e të vrarëve. Pas dy ditësh ajo burrin e vetë Rafetin me të vëllaun Samiun, djemtë e Samiut: Shefikin dhe Beharin,  kushëriun Hyrmetin dhe djalin e dajës Mirsat Osmanin, i gjen të masakruar në morgun e spitalit të Prizrenit.
Nga dëshmitë e mbledhura në këtë lagje, mësohet se më 26 maj, nëpër shtëpi dhe në rrugët e Tususit janë vrarë e masakruar 25 veta, këta janë:Rafet Abdylmexhiti 1947, Sami Abdylmexhiti 1951, Shefik Abdylmexhiti 1978, Behar Abdylmexhiti 1982, Mirsat Osmani 1975, Hyrmet Sylejmani 1964, Hesat Xhemshiti 1937, Bejan Xhemshiti 1975, Bislim Qengaj 1921, Selvinaze Qengaj 1923, Salih Elshani 1936, Ymer Thaqi 1945, Avdi Berisha 1921, Refki Berisha 1961, Hajrim Arifi 1977, Sani Bajrami 1968, Neki Gashi 1935, Selim Berisha 1932, Feim Berisha 1927, Xhemajli Poniku 1933, Halil Poniku 1937, Fazile Maqkaj 1968, Rexhep Maqkaj 1923, Nijazi Muja 1959, Fadil Ramadani.
Banorët e lagjes që kishin përjetuar këtë sulm të tmershëm, thonë së forcat serbe nga Tususi janë larguar në orët e pasdites, akoma pa rënë muzgu.Dhe, derisa po largoheshin trupat serbe, në Tusus ka arritur një kamion për të mbledhur kufomat e mashkujve të ekzekutuar. Dësmitarët thonë, se:grupi i njerëzve të kamionit, përbëhej nga shoferi, dhe tetë punonjës civilë, në mesin e të cilëve ishin katër romë dhe ata shkonin shtëpi më shtëpi i merrnin kufomat dhe i hidhnin në kamion sikur të ishin thasë” Një grua lidhur me këtë ngjarje, i kujtohet se ka parë “një numër të madh kufomash, në pjesën e mbrapme të kamionit, dhe njëri nga punonjësit civilë mbante në dorë një kamer dhe me të xhironte të vrarët.”
Në një lagje tjetër të Prizrenit,në “lagjen Bilbidere”, disa ditë më parë (më 16 maj) nga forcat paramilitare serbe ishin vrarë në banjo të shtëpisë:Enes dhe Fatmir Muharremi.
Pas luftës Enesi dhe Fatmiri së bashku me 25 martirët tjerë, prehen të qetë në varrezat e përbashkëta, në fund të lagjes së trimave(ish-Tusus)
I përjetshëm qoftë kujtimi për ta.
/26 maj 2006/

26.05.2006/.. Opinion:

Sheradin Berisha

-„A është gjallë apo i vrarë Ukshin Hoti?“ Kjo është pyetja, që më së shumti është shtruar, në këto shtatë vitet e pas luftës në Kosovë.
-“Kërkojmë lirimin e Ukshin Hotit!“ - është thirrur qindra herë, nëpër protesta të organizuara nga shoqatat e dalura nga lufta...
***
Më 16 maj 2006 u bënë plotë shtatë vjet, që kur nuk dihet fare për fatin e Mr.Ukshin Hotit,këtij njeriu të madh të dijes politike shqiptare. Atë ditë maji 1999, atij i kishte mbaruar afati i vuajtjes së dënimit prej 5 vjetësh, që ia kishte shqiptuar gjykata serbe në Prizren. Dhe bashkëvuajtësit e tij thonë, se ishte ditë e diele (një ditë e pazakonshme për lirim nga burgu), kur Baca Ukë (kështu e thirrnin ata) në përcjellje të tre punëtorëve të sigurimit serb është nxjerrë nga ambientet e burgut të Dubravës.

Dhe, sot e atë ditë, nuk dihet asgjë..., për fatin e këtij atdhetari të shquar!
***
Për shtatë vjet rresht, mijëra familje shqiptare kanë pritur në ankth një lajm të mirë, për bijtë e tyre të zhdukur, a të marrë peng, nga forcat militare e paramilitare serbe. Dhe për fat të keq, sot dihet se shumica e të zhdukurve gjatë luftës, janë gjetur nëpër varrezat masive në Serbi, ndërsa për qindra të tjerë, që mbaheshin peng nëpër burgjet serbe, tashmë janë liruar.

Dhe, edhe pas kësaj gjëme të rëndë kombëtare, akoma nuk dihet se ku është Ukshin Hoti.
***
Familja e profesor Ukshinit,(motra Myrvetja dhe vëllai i tij Afrimi), për të mësuar të vërtetën rreth fatit të Ukshinit, kanë trokitur në shumë dyer të institucioneve, të UNMIK-ut dhe ato të Kosovës, mirëpo përveç fjalëve të ëmbla e premtimeve të dhëna, duket se nuk kanë bërë asgjë në këtë drejtim.

Për prof. Ukshin Hotin akoma asnjë gjurmë, ndonëse ka shumë spekulime për fatin e tij !
***
Në këtë përvjetor asnjë tubim përkujtimor s´u mbajtë për këtë simbol të sakrificës shqiptare! Në këtë përvjetor asnjë fjalë s´u tha për vendndodhjen e tij!

Në këtë përvjetor, mbretëroj heshtja!

Heshti UNMIK-u ! Heshti KFOR-i ! Heshti policia ! Heshti gjyqësia ! Heshtën institucionet e Kosovës ! Heshti persidenca,qeveria,kuvendi i Kosovës,...por heshti edhe opozita !
Pra, për Ukshin Hotin e madh, heshtën të gjithë! Kjo është e çuditshme, shumë e çuditshme !!!

Më 25.05.2006/Sheradin Berisha/

31 mars 2006

Si ndodhi masakra e Tivarit me 01.04.1945

  Me rastin e 61 vjetorit të masakrës së Tivarit

           MASAKRA E TIVARIT-MË 1 PRILL 1945

   Sheradin Berisha

   Vendosja e administrimit ushtarake dhe ripushtimi i Kosovës

   Dihet mirëfilli se pas kapitullimit të Italisë fashiste(shtator 1943)Shtabi Suprem i UNÇJ-së shtoi aktivitetin e vet ushtarak, në Kosovë dhe në viset tjera shqiptare dhe deri në nëntor 1944 (por edhe më herët) në këto hapsira, u formuan njësite të shumta të  “UNÇJ-së”, duke filluar nga çetat, aradhat,batalionet  e deri në brigada. Këto formacione partizane edhe pse u formuan në trevat shqiptare nuk u formuan për të mirën e shqiptarëve.

  Në gjysmën e dytë të vitit 1944, derisa forcat aleate (amerikane-angleze-ruse...) përparonin në të gjitha frontet e luftës kundër ushtrisë hitleriane, Titoja do t´i shfrytëzojë këto rrethana, për luftimin e forcave të mbrojtjes kombëtare shqiptare dhe ripushtimin e Kosovës... Për  t´i realizuar më lehtë synimet e saj, udhëheqja jugosllave, në fillim të janarit 1945  urdhëron mobilizimin e “brigadave të Kosmetit” për t´i dërguar në Frontin e ashtuquajtur të Sremit-në Serbi. Ndonëse qendra e rezistencës shqiptare në gjysmën e dytë të dhjetorit 1944-janar 1945 ishte përqëndruar  në Drenicë, ”Shtabi Operativ i Kosmetit”, urdhëroi Shaban Polluzhën që ta lëshonte Drenicën dhe të nisej në drejtim të Podujevës, për t´u bashkuar me Brigadën VII, e cila po marshonte për front të Sremit.

   Shtabi i Brigadës së Drenicës largimin nga Kosova do ta kushtëzojë me ndërprerjen e vrasjeve dhe të plaçkitjeve mbi popullsinë civile shqiptare nga ana e ushtrisë jugosllave..., mirëpo pas dështimit të nënshtrimit të Shaban Polluzhës, më 25 janar nisin operacionet ushtarake në shkallë të gjerë për asgjësimin e Brigadës së tij.

  Në këto operacione antishqiptare morën pjesë: Divizionet 24, 26, 44, 46, 52... të Sërbisë, Divizionet 41 dhe 50 të Maqedonisë, grupi i brigadave të Malit të Zi (brigada e I e Bokës dhe brigada e VI) dhe repartet speciale të OZN-s, të drejtuara nga Spasoje Gjakoviq.

Në kohën kur forcat jugosllave zhvillonin operacionet më të përgjakshme në Drenicë..., më 8 shkurt 1945, komandanti suprem i UNÇJ-së J.B.Tito me urdhër të veçantë nr.31 vendosi administrimin ushtarak në Kosovë. Këtë vendim Titoja e mori më 7 shkurt 1945 në Beograd, në një takim me ushtarakët serb: Savo Dërleviqin, Gjuro Medenicën dhe Kërsto Filipoviqin. Me këtë urdhër , i tërë pushteti në Kosovë do t´i kaloi një grupi të caktuar ushtarakësh serbo-malazez, të cilët do të ushtronin pushtetin politik, ekzekutiv dhe atë gjyqësor. Gjatë ndryshimeve në strukturën komanduese, në krye të pushtetit ushtarak përkatësisht të  “Shtabit të Ri Operativ” u emrua ish-shefi i Armatës I-rë: kolonel Savo Dërleviq, duke e zavendësuar Fadil Hoxhën, i cili mbeti zavendës i tij.  Shef i Shtabit u emrua nënkolonel Dushan Vukotiq (deri në atë kohë ishte zëvendëskomandant i Divizionit 46 jugosllav), shef i prapavijës u caktua Stevo Dobërkoviq (i dërguar nga shtabi qëndror i Sërbisë), ndërsa komisar politik u emrua nënkoloneli Gjuro Medenica. Më 10 shkurt 1944 kjo komandë bëri riorganizimin e tërësishëm të ushtrisë,  duke formuar Divizionin e artilerisë, të kalorësisë, të ndërlidhjes, grupin operativ të brigadave, Divizionin 46, 52... etj.

      Kjo makineri ushtarake, në Kosovë duke i marrë të gjitha masat gjoja për "spastrimin" e terenit nga "mbeturinat e fashizmit" dhe "kundërevolucionarët" vrau e masakroi pamëshirë mijëra shqiptarë gjithëandej Kosovës... Në këtë fushatë të egër ushtarake më 21/22 shkurt 1945 u shua me gjak edhe kryengritja e Drenicës, pas vrasjes së tribunëve popullorë Shaban Polluzha e Mehmet Gradica  në kullat e Dvoranëve në Tërstenik.

                                          Masakra e Tivarit

  Shtabi Operativ i “kosmetit” i urdhëruar nga SHS i UNÇJ-së me qëllim të shpërbërjes së bërthamës së qëndresës shqiptare në Kosovë, gjatë muajve mars-prill 1945 mobilizon me dhunë shqiptarët për t´i dërguar në frontin e dytë të ashtuquajtur të ”Adriatikut” në veriperëndim të Jugosllavisë. Skenaristët e Masakrës së Tivarit, për dërgimin e mobilizuesve shqiptarë në pjesët veriperëndimore të Jugosllavisë, kishin zgjedhur rrugën Prizren – Kukës – Shkodër – Tivar - Dubrovnik-Rijekë. Për këtë front mobilizuan shqiptarët nga Vushtrria, Besiana (ishPodujeva), Prishtina, Kaçaniku, Ferizaji, Gjilani, Lipjani, Shtimja, Theranda, Burimi, Peja, Gjakova, Rahoveci, Sharri, Prizreni... etj.

   Sipas kujtimeve të pleqëve, që përjetuan këtë mobilizim të dhunshëm..., të mobilizuarit shqiptarë, fillimisht janë tubuar nëpër qendrat e rretheve dhe ato komunale e pastaj, të organizuar në njësi ushtarake, të komanduara nga oficerë shqiptar, kanë udhëtuar në qendrën e përgjithshme mobilizuese (në kazermat ushtarake) në Prizren. Pas sistemimit, shqiptarët e mobilizuar do të çarmatosen, me arsyetimin se armët do t'i marrin në Kroaci e Slloveni !

Çarmatosja ,atyre ju ka dhënë një sinjal të keq dhe me të drejt ka lindur dyshimi në përgatitjen e ndonjë skenari shfarosës në prapaskenë. Kjo psikoz u thellua edhe më tepër, atëherë kur u çarmatosën edhe oficerët shqiptar dhe për përcjelljen e tyre u ngarkua Brigada XXVII e divizionit 46-të serb  e njohur për terrorizimin e popullit shqiptar gjatë muajve të kaluar.

  Deportimi i shqiptarëve të mobilizuar,nga kazermat e Prizrenit u bë në tri eshalone:

    1.Eshaloni i parë që përbëhej nga 3.700 veta, u nis më 24. 03. 1945 dhe pas 5 - 6 ditësh arriti në Tivar, ku iu dorëzua reparteve të Divizionit të IX - të jugosllav. Gjatë rrugëtimit, derisa u dorëzuan në vendin e caktuar, të mobilizuarit u keqtrajtuan në mënyrë shtazarake nga kriminelët serbo-malazezë. Të mobilizuarit shqiptar nga Tivari do të nisen për në Istri, ku fillimisht disa ditë do të ndalojnë për të pushuar në ujdhesën Çiovë afër Trogirit. Dhe ato ditë gjatë kalimit me një anije të vjetër, nga ujdhesa për në Trogirë, u mbytën rreth 65 veta, prej të cilëve 29 qenë vetëm nga Kaçaniku.

   2.Eshaloni i dytë i përbërë nga 4.700 veta, u nis dy ditë më vonë  (më 26 mars)  nën përcjelljen e forcave të Brigadës XXVII dhe më 30 mars në Shkodër iu dorëzua Brigadës X malazeze. Gjatë marshimit katër ditor në rrugën Prizren – Zhur – Kukës – Puk - Shkodër, përkundër lodhjeve e rraskapitjeve të mëdha nga rruga e gjatë, të mobilizuarit u maltretuan e u rrahën dhe në shumë vende shumë prej tyre u vranë... si, gjatë kohës së pushimit, gjatë kalimit të lumejve apo gjatë tentimit të ndonjërit prej tyre për ta shuar etjen,  në burimet e ujit...

  Vrasjet e para u bënë  në mesnatën e 26/27 marsit gjatë një pushimi nën qiellin e hapur në Kukës. Me këtë rast u vranë njerëzit më autoritativë nga radhët e të mobilizuarve, ishin eprorët e njësive ushtarake ata shqiptar që komanduan gjatë marshimit nga qendrat komunale për në kazermat ushtarake të Prizrenit. Në mbrëmjen e 27 marsit ky eshalon arrin në Fushë - Arrëz dhe sipas një skenari të parapërgatitur mirë, xhelatët serbo – malazezë, gjatë kohës së pushimit (në mesnatën 27/28 mars)  nën qiellin e hapur duke fjetur (në gjumë) vriten mizorisht  rreth 120 - 140  veta dhe kufomat e tyre u hodhën në një hendek...

  Edhe pse të lodhur e të rraskapitur nga rruga e gjatë dhe uria, do të vazhdohet me rrugëtimin dhe  natën e 28 / 29 marsit të mobilizuarit do ta kalojnë në një luginë të rrethuar me pyje në periferi të Pukës. Të nesërmen shumë veta për shkak të torturave, helmimeve me ushqim, veshmbathjes së dobët... nuk kanë mundur ta vazhdojnë rrugën dhe mëngjesi i gjeti të vdekur. Në mbrëmjen e 29 marsit, gjatë kalimit të një kanioni (lugine të thellë) te  “Ura e Zogut” përmes një vagonete - teleferiku të improvizuar, u hodhën në atë greminë rreth 50 veta dhe shumica prej tyre gjetën vdekjen.

Pas këtyre peripetive,eshaloni i dytë, nga Shkodra, nën përcjelljen e malazezëve - në mesditën e 1 prillit 1945 arriti në Tivar. Atë ditë të kobshme rrugëve të qytetit shihej një mobilizim i ushtarëve serbo - malazez, të cilët vështronin me përbuzje kolonën e gjatë të shqiptarëve. Kjo kolonë është ndaluar në qendër të qytetit  (me urdhër)  kinse për të pushuar dhe ndërkohë ndodhë një eksces në mes të rojes dhe katër shqiptarëve, të cilët u penguan që të pinë ujë në një krua aty afër. Nga ky konflikt ushtarët e urdhëruar derdhin një breshëri plumbash në trupat e shqiptarëve, me ç'rast vriten disa prej tyre.  Situata e tensionuar me qëllim (për ta filluar komplotin e përgaditur)  e shtyri masën e shqiptarëve që të shtrihen për toke, ndërkohë që ajo hapsirë ishte vënë në shënjestër të pushkëve dhe mitralozëve që ishin vendosur në çdo qoshe të rrugëve,  dritare dhe terracë të shtëpive e në shkëmbijtë e kodrave përreth .

  Azem Hajdini njëri nga dëshmitarët e mbetur gjallë nga Masakra e Tivarit, kështu e përkujton ngjarjen e krijuar pas ekscesit::

"Me të përfunduar të këtij akti mizor, meqë ne ishim në kolonë për 4, në gjatësi prej 5-6 km, e ku mundësia për një shfarosje masive ishte më e vogël, na kanë urdhëruar të ngritemi në këmbë dhe të qëndrojmë në vend me duar të lidhura mbi kokë. Pas pak na kanë urdhëruar të ecim drejt një ndërtese të madhe 3 katshe, i ashtuquajtur  “Monopol i duhanit”,  me një sipërfaqe prej afro 300 m² dhe me oborr të rrethuar. Ndërtesa ishte e rrethuar nga të 3 anët me kodra shkëmbore, kurse oborri ishte i rrethuar me mure të larta e me rrethoja të hekurt...  Në të hyrë të oborrit  -  kujton A.Hajdini - ishin 10 - 15 ushtarë të cilët me shufra hekuri godisnin në kokë, gjoks apo në shpinë çdo njërin prej nesh... dhe nga këto goditje mbetën të shtrirë për vdekje rreth 100 - 150 veta.  "Pas futjes së shqiptarëve brenda në ndërtesë (rreth 1000 veta) dhe brenda oborrit të rrethuar me mure (2.200 - 2.500veta)  dhe një pjese tjetër të mbetur në rrugë para oborrit, rreth orës 14.00, ata do të sulmohen nga të katër anët. Shtihej me te gjitha llojet e armëve të zjarrit si : me pushkë automatike, mitralozë, mortaja dhe bomba dore, revole etj, kështu që brenda një ore, gjithë masa e grumbulluar në ato hapsira nuk mbeti në këmbë.  Me këtë rast oborri dhe sheshi u shndërrua në lumë gjaku që i ngjante një kataklizme të vërtetë, ndërsa ndërtesa u shndërrua në gërmadhë, me qindra kufoma shqiptarësh brenda saj. Kësaj masakre makabre arritën t'i shpëtojnë kryesisht ata që u gjendën në ndërtesë dhe ndonjëri,  që kishte rënë në tokë para se të filloj sulmi .

Xhelatët e pashpirt, për të identifikuar të plagosurit që kishin shpëtuar nga trupat e pajetë të shokëve të tyre, në emër të  “shtabit”  lëshuan një proklamatë në të cilën thuhej:

“a) Informohen të gjithë ata që kanë mbetur gjallë ose të plagosur se komandanti suprem i UNÇ, shoku Tito ka urdhëruar ndërprerjen e zjarrit dhe të gjithë i ka falur - pavarësisht prej gabimeve që i kanë bërë !!!

b) të gjithë të plagosurve do t´u jepet ndihma mjekësore dhe sipas nevojës do të dërgohen në shërim, prandaj të gjithë ata të ngriten në këmbë dhe të skajohen.

c) kërkojmë të brohoritni parullat: ”Rroftë shoku Tito” , ”Rroftë bashkim-vëllazërimi” , ”Rroftë ushtria nacional-çlirimtare”... !!!

  Duke menduar se thirrjet e proklamatës ishin të vërteta, shumica e të plagosurve do të ngriten nga vendi për të kërkuar ndihmë mjekësore. Por.., çka ndodhi...?!  Ushtarët mizorë në vend të ndihmës mjekësore, u vërsulën si bisha mbi ta dhe i masakruan pamëshirshëm. Ky asgjësim barbarë zgjati deri në orët e mbrëmjes, të datës 1 prill, kur në vendin e krimit do të vijnë një grup oficerësh të prezentuar si dalmatinë.

                     Mobilizimi për zhdukjen e krimit.....!!!

     Për të humbur gjurmët e kësaj vepre mizore, u mobilizuan të gjitha njësitë ushtarake serbo - malazeze, qytetarë e punëtorë të këtij nacinaliteti dhe me kamionë, vagoneta, qerre etj, gjatë tërë natës së  ½ prillit i bartën kufomat dhe të plagosurit (bashkë!!!) dhe i transportuan në drejtim të Tivarit të vjetër, tek një vend (humnerë) në mes shkëmbinjëve të bregdetit. Kufomat e shqiptarëve fillimish do të digjen dhe do të hudhen në humnerë, ndërsa pjesa tjetër do të varrosen ...!!!

  Sipas  burimeve arkivore rezulton se në Tivar, më 1 prill 1945 u vranë e u masakruan rreth 1700 shqiptarë, ndonëse nga kujtimet e dëshmitarëve që përjetuan këtë masakër, del se ky numër mund të jetë shumë më i madh...

 Kjo ngjarje tragjike për popullin shqiptar,  edhe pse ndodhi larg opinionit të atëhershëm, ishte e qartë se u përgatit nga kreu i udhëheqjes jugosllave edhe pse më vonë Aleksandër Rankoviçi me kompani, këtë ngjarje do të përpiqet ta cilësoj si incident të rëndë të shkaktuar me fajin e vet shqiptarëve !!

     Edhe pas masakrës së Tivarit, mobilizimi i Shqiptarëve

                                     nuk u ndalë dot...!!!

     Edhe pas kësaj masakre që ndodhi me grupin e dytë, dërgimi i shqiptarëve për në Frontin e ashtuquajtur të Adriatikut vazhdoi edhe më tutje.

      3.Eshaloni i tretë, me 2700 veta, nga Prizreni u nis më 27 mars 1945 nën përcjelljen e Brigadës XXVII. Gjatë rrugëtimit të gjatë e të mundimshëm,  për mungesa të ushqimit e të higjienës dhjetra shqiptarë u  sëmunë nga tifoja dhe për pasojë disa prej tyre vdiçën.  Më 1 prill gjatë kalimit të lumit Buna, u përgadit një incident me ç'rast u vranë disa prej tyre. Ndërkaq në mbrëmjen e 2 prillit...,  ky grup arriti në Tivar dhe iu dorëzua Divizionit të IX- të dalmatin. Nga Tivari me anije u transportuan në Dubrovnik, ku u vendosën në disa objekte me destinime të ndryshme, mirëpo një grup prej 800 vetash që ishin vendosur në një depo baroti, në një mëngjes u gjetën të ngulfatur nga një lloj helmi dhe shumica prej tyre gjetën vdekjen. 

Edhe  gjatë muajit prill 1945 janë nisur tri eshalone për në këtë front.

 1.Eshaloni i parë- me 1.506 veta, nga Prizreni për në Tivar u nis më 19 prill 1945, i shoqëruar nga repartet e batalionit të I- rë të Brigadës XXVI dhe Kompanisë së zbulimit të Divizionit të 46-t serb.

2.Eshaloni i dytë- me 2.601 veta u nis më 20 prill nën mbikqyrjen e Brigadës XXV dhe të kompanisë së zbulimit të Divizionit 46 serb.

3.Ndërkaq, më 24 prill u nis eshaloni i tretë- me 1.216 veta, i përcjellur nga Brigada XXVI. Nga këto shifra rezulton se gjatë prillit, janë mobilizuar 5.323 shqiptarë, ndërsa pushteti serb, evidenton vetëm 4.300 veta.

Të gjitha këto eshalone u dorëzuan në repartet e Armatës së IV- të jugosllave dhe me anije u dërguan në shumë vija të frontit në  Slloveni e Kroaci, prej nga qindra shqiptarë nuk do të  kthyen kurrë  më në shtëpitë e tyre.

   Gjatë muajve mars - prill 1945,  përmes rrugës Prizren – Kukës – Shkodër - Tivar (për në Frontin e Adriatikut) janë deportuar 16.423 shqiptarë nga Kosova, kurse rreth 4.600 të tjerë u dërguan nga viset shqiptare të Maqedonisë. Ndërkaq, në janar 1945 për në Frontin verior  (të Sremit) janë mobilizuar rreth 18.500 shqiptarë në përbërje të Brigadave të ”kosmetit”  dhe 5000 të tjerë nga Maqedonia. Nga këto shifra rezulton se gjatë muajve janar - prill 1945, janë mobilizuar dhunshëm rreth 44. 523 shqiptarë nga Kosova dhe viset tjera etnike,  për frontet e ashtuquajtura të “Sremit” e të”Adriatikut”./Fusnotat janë hequr/

Me rastin e shtatë vjetorit të Masakrës së Reçakut:

      MASAKRA E REÇAKUT- KRIM KUNDËR NJERËZIMIT

Sheradin Berisha

Në orët e hershme të mëngjesit të datës 15 janar 1999,fshati Reçak(komuna e Shtimjes)u sulmua nga formacionet militare dhe paramilitare serbe.Pas granatimeve nga altileria e rëndë ushtarake,këto forca në orët e paradites u futën në fshat dhe i filluan bastisjet shtëpi më shtëpi. Në këto çaste të rënda,disa fshatarë gjatë përpjekjeve të tyre për t´u larguar nga shtëpitë e veta u kapën nga forcat kriminale  serbe,dhe pa hezitim u vranë e u masakruan në disa lokalitete të fshatit.Ndërkaq,një grup tjetër prej 25 mashkujve,u përpoqën të fshiheshin në një ndërtesë,por ata u zbuluan nga njësitë kriminale të vdekjes.

   Kriminelët serb,këta civilë shqiptarë të pafajshëm,pasi i rrahin mizorisht,me kondak të pushkëve,me shqelma,me dru,me zinxhirë…,e me gjësende tjera të forta,i nxjerrin nga Reçaku,i grumbullojnë në një kodër të afërt mbi fshat,dhe me gjakftohtësi të madhe,një nga një i pushkatojnë  dhe i masakrojnë.Gjatë këtij operacioni shfarosës,u vranë 45 civilë të paarmatosur,në mesin e të cilëve ishte edhe një grua.

Të  nesërmen (më 16 janar) në vendin e krimit,kishte dalur edhe shefi i Misionit të OSBE-së,ambasadori amerikan William Woker dhe pasi kishte parë trupat e pajetë të shqiptarëve,pa hamendje këtë masakër rrënqethëse e quajti krim kundër njerëzimit.

Atë ditë janari,në Reçak u vrarë e u masakruar pamëshirshëm:
 1.Lute Asllani;2.Banush Azemi;3.Ragip Bajrami;4.Halim Beqiri;5.Rizah Beqiri;6.Zenel Beqiri;7.Lutfi Bilali;8.Ajet Emini;9.Bujar Hajrizi;10.Myfail Hajrizi;11.Skënder Hajrizi;12.Haqif Hysenaj ;13.Hajriz Ibrahimi ;14.Hakip Imeri;15.Murtez Imeri ;16.Nazmi Imeri;17.Mehë Ismajli;18.Muhamet Ismajli;19.Ahmet Jakupi;20.Eshref Jakupi;21.Hajriz Jakupi;22.Mehmet Jakupi;23.Xhelal Jakupi ;24.Jashar Jashari;25.Raif Jashari ;26.Shukri Jashari;27.Fatmir Limani;28.Nexhat Limani;29.Salif Limani;30.Bajram Mehmeti;31.Hanumshah Mehmeti;32.Arif Metushi;33.Haki Metushi
34.Ahmet Mustafa;35.Asllan Mustafa;36.Muhamet Mustafa;37.Sadik Osmani ;38.Jashar Salihu;39.Shukri Salihu;40.Bajrush Shabani ;41.Ahmet Smajlaj;42.Sheremet Syla ;43.Shyqëri Syla;44.Bajram Xheladini45.Njazi Zymeri :

***

Vitin që e lam pas,Lëvizja KAN tani „Vetvendosje“,së bashku me organizatat“Thirrjet e Nënave”nga Gjakova,“26 marsi 1999”,nga Krusha e Vogël,dhe me familjarë të Reçakut,pasi që kanë identifikuar presonat(serbë),që akuzohen nga familjarët e viktimave,për vrasjen dhe masakrimin e bijëve dhe bijave të tyre,kishin zgjedhur çarçafin si mënyrë ,për t´i bërë publike emrat e kriminelëve.

 Aktivistët e këtyre organizatave,më 26 mars 2005, 7 maj 2005 dhe 10 qershor 2005,kanë vendosur tre çarçafë me dimensione 20m x 4m në ndërtesat afër UNMIK-ut dhe institucioneve të Kosovës.

-Çarçafi i parë përmbante emrat e 56 personave që akuzohen nga familjarët e viktimave si përgjegjës për vrasjen dhe rrëmbimin e 112 banorëve të fshatit Krushë e Vogël.

-Çarçafi i dytë përmbante emrat e 35 personave që akuzohen nga familjarët e viktimave si përgjegjës për vrasjen e 750 banorëve dhe rrëmbimin e 680 të tjerëve që ende janë të pagjetur nga komuna e Gjakovës.

-Ndërsa në çarçafin e tretë kanë qenë të shkruar emrat e 19 personave që akuzohen nga familjarët e viktimave të Reçakut,për vrasjen dhe masakrimin e 45 shqiptarëve të këtij fshati.

   Ndonëse janë publikuar emrat e kriminelëve serb,askush nga përgjegjësit e sigurisë në Kosovë,(policia e UNMIK-ut,SHPK-ja…)dhe as institucionet tjera ndërkombëtare të UNMIK-ut dhe ato vendore,deri më tani(të paktën)nuk kanë treguar interesim, për t´i arrestuar dhe sjellur ata,para drejtësisë.Kjo neglizhencë duket se ekziston edhe te organizmat tjerë të Kosovës,siç janë:Oda e Avokatëve të Kosovës,Shoqata e Juristëve të Kosovës….etj

***

  Pas përfundimit të luftës,disa organizata joqeveritare vendore dhe ndërkombëtare ,e sidomos përfaqësues të OKB-së,u morën me hetimin e krimeve të luftës në Kosovë.Në një shkrim hulumtues për masakrën e Qyshkut(14 maj 1999) të publikuar nga Michael Montgomery dhe Stephen Smith,hetuesi i OKB-së për krime të luftës në Kosovë,z.Dennis Milner,pat theksuar se puna e ekipit të tij do të vazhdojë të fokusohet thuaja tërësisht në rangun e lartë të regjimit të të kryeakuzuarit për krime lufte,kryetarit„jugosllav“Sllobodan Millosheviq.

"Mund të thuhet se Tribunali(i Hagës) as që është themeluar ndonjëherë ose kurrë nuk ka pasur për qëllim të vihet pas gjykimit të akterëve të krimeve në nivelet e ulëta",thotë Milner."Ne do të insistojmë në atë se ata në krye janë personat përgjegjës...dhe se ata,duke qenë të implikuar,kanë tërhequr këmbëzën".

  Ndërkaq,edhe M. Cherif Bassiouni,ish-hetues i OKB-së për krime lufte,i cili tash ligjëron në Universitetin“De Paul“ në Chicago,mbështet fokusimin e Tribunalit të Hagës mbi Slobodan Milosheviqin dhe bashkëpunëtorët e tij të lartë.„Çështja themelore“,thotë ai-„nuk është në dënimin e krimeve të kaluara, por në parandalimin e krimeve të ardhshme“.

  Nëse i marrim për bazë deklarimet e hetuesve të OKB-së,na del se qindra e mijëra kriminelë serbë lokalë dhe komandues të shumtë të formacioneve militare dhe paramilitare serbe,që morën pjesë drejtpërdrejtë në masakrimin e shqiptarëve,nuk do të arrestohen kurrë dhe as që do të dalin ndonjëherë para drejtësisë ndërkombëtare dhe vendore.

***

 Ne shqiptarët jemi dëshmitarë për krimet e kryera në Kosovë.Dhe këto krime,dihet mirëfilli se i ka kryer regjimi serb me gjithë aparatin e tij shtetëror.Prandaj,për krimet në Kosovë nuk mund të jetë përgjegjës, vetëm kryekrimineli Sllobodan Millosheviq me disa bashkëpunëtorë të rangut të lartë,siç thonë hetuesit e OKB-së.

   Për krimet mizore të kryera në Kosovë,përveç rangut më të lartë shtetëror të Serbisë,përgjegjës janë edhe strukturat tjera më të ulëta politike e shtetërore të saj,institucionet akademike serbe,siç është Akademia e Shkencave e Serbisë dhe përgjithësisht intelegjenca serbe…,por mbi të gjithë përgjegjës historik për shfarosjen e shqiptarëve,është kisha serbe në krye me patriarkun Pavle,e cila në vazhdimësi ka qenë mbështetëse dhe promotore shpirtërore e jetësimit të platformave antishqiptare,mund të themi që nga epoka e Car Dushanit…,e deri në qershor të vitit 1999…!!!

   Meqë ekzistojnë të gjitha dëshmitë (inçizime e  fotografi të të gjitha llojeve të  krimeve në Kosovë,dëshmi për djegjet dhe plaçkitjen e pasurisë së shqiptarëve,dëshmitarë që mbijetuan krimet dhe shumë emra të kriminelëve serb,që ishin përfshirë në krime…,gjykoj se është i pajustifikueshëm neglizhenca e institucioneve të Kosovës dhe organizmave të tjerë të shoqërisë sonë,për mosngritjen e  aktpadive penale,kundër kriminelëve veç e veç,në grupe,si dhe për mosngritjen e një padie penale,kundër vetë Serbisë(shtetit serb).

  Duke përfunduar,dëshirojë të rikujtoi si vijon:

Të mos e harrojmë të kaluarën tonë të afërt..,të mos e harrojmë për jetë:

Masakrën e Reçakut;Masakrën e Çirezit;Masakrën e Prekazit;Masakrën e Abrisë;Masakrën e Likoshanit;Masakrën e Rrezallës;Masakrën e Izbicës;

Masakrën e Lybeniqit;Masakrën e Padalishtes;Masakrën e Qyshkut;

Masakrën e Rrezallës;Masakrën Zahaqit;Masakrën e Burgut të Dubravës;

Masakrën e Rogovës së Hasit;Masakrën e Krushes së Madhe;Masakakrën e Krushës së Vogël;Masakrën e Celinës;Masakrën e Bellacërkës;Masakrën e Burimit;Masakrën e Tususit në Prizren;Masakraën e Therandës;

Masakrën e Gjakovës;Masakrën e  Mejës;Masakrën e Korenicës....e qindra maskara të tjera...dhe varrezat masive në Kosovë e në Serbi...!!!

Të mos e harrojmë golgotën shqiptare(shpërnguljen masive nga Kosova)të verës së vitit 1999.

Të mos e harrojmë për asnjë çast,sakrificën më sublime të  luftëtarëve   të UÇK-së dhe gjakun e mijëra dëshmorëve,që ranë në altarin e lirisë!.Lavdi ju qoftë! -Më 15 janar 2006-

Në vijim, ju ftoj të shihni një videoklip nga masakra e Reçakut, gjatë vizitës së ambasadorit Woker në vendin e krimit.

Këtë videoklip mund ta përcillni përmes: RealPlayer
http://news.bbc.co.uk/olmedia/255000/video/_256358_loyn_vi.ram

&

William Woker në vendin e ngjarjes:

http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/from_our_own_correspondent/261529.stm

&

Të masakruarit në ambientet e xhamis,në Reçak:

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs4.htm

&

Plaku pa kokë,që ia këputën barbarët serb:

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs11.htm

&

Të masakruarit në kodër,mbi fshatin Reçak:

http://www.alb-net.com/kcc/recak.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs13.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs14.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs4.htm

http://aacl.com/82.html

http://aacl.com/92.html

http://aacl.com/102.html

http://aacl.com/112.html

http://aacl.com/122.html

http://aacl.com/132.html

- Klikoni më poshtë për t´i lexuar emrat e 35 kriminelëve serb,që akuzohen nga familjarët e viktimave të Gjakovës:

http://www.kan-ks.org/carcafet.htm

- Pamje nga rivarrimet e trupave të shqiptarëve nga Gjakova me rrethinë që  ishin gjetur në varrezat masive në Serbi:

http://www.ereniku.net/perditshmeria.html

Disa nga këto masakra përmes fotografive:

Masakra në Abri të Epërme:

http://www.alb-net.com/warcrimes-img/abri.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs1.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs2.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs3.htm

&

Masakra  në Abri të poshtme

http://www.hrw.org/campaigns/kosovo98/photo/dolobr2.htm

&

Masakra në Prekaz:

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs5.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs6.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs7.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs8.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs9.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs10.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs11.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs12.htm

&

Masakra në Rogovë të Hasit :

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs25.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs26.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs27.htm

&

Masakra në  Lybeniq të Pejës:

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs16.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs17.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs17.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs18.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs19.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs20.htm

&

Masakra në  Çirez të Drenicës:

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs21.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs22.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs23.htm

http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Photographs24.htm

Në vend të përkujtimit:
12.01.2006

Imzot Mark Sopit

Me keqardhje e dhembje të thellë e mora lajmin për kalimin në Mashim nga kjo jetë të Ipeshkvit të Kosovës Mark Sopit. Vdekja e Sopit është një goditje e rëndë për proceset e tanishme në Kosovë, ngase zëri i tij ishte zë i ndërgjegjes së thellë të shqiptarëve për liri,
të drejta dhe pavarësi.

Imzot Mark Sopin e njofta gjatë disa vizitave që ja bëri Arbonit dhe kishës katolike në Arbon, me të cilën lidhi një miqësi të fortë dhe të përhershme.

Se pari ne Arbon, Imzoti ishte me rastin e Simpoziumit “Dymijë vjet e krishtenizmit te Shqiptaret” . Më pas ishte edhe disa herë të tjera me ftesë zyrtare nga vetë kisha Katolike ku murrë pjesë ne shumë ceremoni fetare dhe udhëhoqi shumë meshe për vendasit.

Imzot Sopi me zemërgjersin, urtësinë dhe si njeri i zotit, shpejtë hyri ne zemrat e vendasve  (Zviceranëve) dhe me shumë deshi merrnin pjesë ne lutjet që i udhëhiqte i madhi  Imzot  Sopi.

Imzot sopi bëri edhe një vizitë Bashkësisë shqiptare në Arbon, ku ishte i çiltër dhe i dashur për të gjithë, pa dallime.

Gjatë njërës nga vizitat qe ishte këtu ne Arbon pata rastin ta intervistoi imzot Sopin me një intervistë te shkurtër (E cila intervist gjindet ende në arkivin e www.ereniku.net)  te cilën po e përsëris tani edhe një herë sepse e ka peshën e vetë.

I falem kujtimit të Tij të përjetshëm.

Jam i lumtur që pata rastin ta njoftoi për së afërmi  Imzot Sopin
I qoftë i lehtë dheu i Kosovës së lirë.
Zoti e bekoftë Imzot Mark Sopin, siç e ka bekuar.
Zoti e bekoftë Familjen Sopi.
Zoti e bekoftë Ipeshkvin e Kosovës.
I. Sadiki, Arbon 12.01.2006

Përpjekjet e pareshtura të njeriut shqipëtar nëpër kohë të ndryshme dhe periudha të caktuara të historisë kanë qënë të vazhdueshme për të mbrojtur identitetin e rrezikuar nga gllabëruesit që donin të na zhbënin nga faqja e dheut. Breza të tërë u desh të luftonin, në forma të ndryshme, duke kaluar në ethe të jetës për të arrijtur deri te dita e shumëpritur e lirisë. Ndodhën ngjarje të rëndësishme, që u bënë pjesë e rëndësishme e kësaj historie, ndërsa në faqet e saj mbeti i pashlyer roli dhe kontributi i gjithë atyre që u bënë anëtarë të kësaj pjese të rëndësishme .

Puna dhe përkushtimi intelektual shembull edhe për të tjerët Një nga të shumtët veprimtar, që në ditët më të mira të rinisë së tij iu bashkua rradhëve të njerëzve, që punonin për tokën e Kosovës dhe për çlirimin e saj nga kthetrat e egra të robërisë, ishte edhe Muhamet Arifi. I lindur në Molliq të Rekës së Keqe të Gjakovës më 08 janar të vitit 1958 dhe i shkolluar në vendlindje, Gjakovë e Pejë, Muhameti shumë shpejt arrijti, të bëhej një emër, që me punën e tij të përkushtueshme të arrinte rrezultate të lakmueshme. Për rolin e tij dhe kontributin në lëminë profesionale ku punoi, ai arrijti që brenda një kohe të shkurtër të korrte suksese të dukshme. Dhe puna e përkushtimi i tij professional bëri që ai të emërohej drejtor komercial në kooperativën bujqësore të Becit, atëbotë një ndër ndërmarrjet bujqësore më në zë në tërë Kosovën. Kjo njohje, ky nam i asaj Kooperative ishte edhe një pjesë e angazhimit dhe e kontributit të Muhamet Arifit .Kjo ishte një pjesë e ndritshme e veprimtarisë së tij në fushën e profesionit të tij si komercialist.
Vijnë vitet tetëdhjetë. Fillimi I kësaj periudhe kohore për popullin e Kosovës ishte një tregues, i cili po paralajmëronte kohë të rënda por të rëndësishme që do të jenë edhe udhërrëfyese për realizimin final të qëllimit të përpjekjeve të këtij populli. Marsi i vitit 1981 shënon konkretizimin e fillimit të realizimit të një lufte të pakompromis të këtij populli. Në Prishtinë dhe kudo në Kosovë shpërthyen demostrata studentore në kërkim të drejtës elementare për popullin e Kosovës siç ishin liria, barazia dhe ajo më sublimja, Republika, përmes së cilës duhej të realizoheshin edhe qëllimet. Njerëzit përparimtarë, atdhetarë të devotshëm dhe punëtorë të palodhshëm të çështjes madhore kombëtare iu bashkuan zërit këmbues të studentëve, të organizuar për të çuar deri në fund kërkesat e tyre. Me zërin studentor, të sublimuar përmes demostratave dhe organizimeve të tjera ilegale nga grupe dhe individë, që kishin një qëllim, bashkohet edhe Muhamet Arifi . Këtë ai nuk e bënte rastësisht. I nxitur thjeshtë nga ndjenja e përkrahjes, ai tashmë ishte përpjekur edhe politikisht.Këtë e kishte edhe traditë familjare. Gjatë kësaj kohe e deri në fillim të viteve nëntëdhejtë Muhameti dha një kontribut të çmuar, në forma të ndryshme, në shpierjen përpara të procesit tashmë të nisur jo vetëm në fillim të viteve tetëdhjetë .

I pathyeshëm edhe përballë torturave psiqike dhe fizike të UDB-së